Nguyên tắc ngắn gọn: đừng đưa cho trợ lý AI bất cứ thứ gì bạn không muốn một người lạ đọc được. Cụ thể là số giấy tờ tùy thân, mật khẩu, mã OTP, thông tin thẻ và tài khoản ngân hàng, hồ sơ bệnh án có tên, dữ liệu khách hàng, tài liệu nội bộ công ty. Sau đó vào phần cài đặt quyền riêng tư để tắt tuỳ chọn cho phép dùng cuộc trò chuyện huấn luyện mô hình, và dùng chế độ trò chuyện tạm thời cho câu hỏi riêng tư.
Lý do không phải vì các hãng AI lớn cố tình lấy cắp dữ liệu, mà vì dữ liệu một khi đã gửi đi thì nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn: được lưu trên máy chủ một thời gian, có thể được người đánh giá xem để cải thiện chất lượng, có thể lộ nếu tài khoản bị chiếm. Ngoài ra còn rủi ro từ ứng dụng giả mạo và tiện ích trình duyệt đọc trộm nội dung.
Phần dưới liệt kê tám loại thông tin cần tránh, hướng dẫn chỉnh cài đặt trên các trợ lý phổ biến, cách ẩn danh tài liệu khi vẫn muốn nhờ AI xử lý, và những thói quen bảo vệ tài khoản.
Tám loại thông tin không nên nhập vào trợ lý AI
Danh sách này áp dụng cho tài khoản cá nhân, kể cả bản trả phí. Nếu công ty bạn có công cụ AI được ký hợp đồng doanh nghiệp, làm theo quy định nội bộ.
| Loại thông tin | Ví dụ | Vì sao rủi ro |
|---|---|---|
| Mật khẩu, mã OTP, câu hỏi bảo mật | Nhờ AI "kiểm tra mật khẩu này có mạnh không" | Chỉ cần lộ một lần là mất tài khoản |
| Số căn cước, hộ chiếu, ảnh giấy tờ | Chụp căn cước nhờ điền tờ khai | Dùng để mở tài khoản, vay tiền đứng tên bạn |
| Thông tin thẻ, số tài khoản kèm tên | Dán sao kê ngân hàng nhờ phân tích chi tiêu | Kẻ gian dùng để giả danh ngân hàng |
| Hồ sơ sức khoẻ có họ tên | Kết quả xét nghiệm kèm tên, ngày sinh | Thông tin rất riêng tư, khó thu hồi |
| Dữ liệu khách hàng, đối tác | Danh sách khách kèm số điện thoại | Vi phạm quyền của người khác và quy định bảo vệ dữ liệu |
| Tài liệu mật của công ty | Báo cáo tài chính chưa công bố, mã nguồn | Có thể vi phạm hợp đồng lao động, cam kết bảo mật |
| Địa chỉ nhà, lịch trình của con | Nhờ lên lịch đưa đón con kèm tên trường | Ghép lại thành hồ sơ đời tư chi tiết |
| Ảnh, giọng nói của người khác | Gửi ảnh người quen nhờ chỉnh sửa | Có thể bị dùng làm dữ liệu giả mạo; người đó chưa đồng ý |
Bạn vẫn nhờ AI làm được hầu hết các việc trên, chỉ cần bỏ hoặc thay thông tin nhận diện trước khi gửi. Phân tích chi tiêu không cần số tài khoản; điền tờ khai không cần ảnh căn cước thật, chỉ cần hỏi cách điền từng ô.
Chỉnh cài đặt quyền riêng tư trên các trợ lý phổ biến
Tên mục và vị trí thay đổi theo phiên bản ứng dụng; nếu không thấy đúng chỗ, mở Cài đặt và tìm các từ khoá như "dữ liệu", "quyền riêng tư", "cải thiện mô hình", "hoạt động".
- ChatGPT: vào Cài đặt, mục Kiểm soát dữ liệu, tắt tuỳ chọn "Cải thiện mô hình cho mọi người". Từ đó các cuộc trò chuyện mới không được dùng để huấn luyện, nhưng vẫn lưu trong lịch sử của bạn.
- ChatGPT, trò chuyện tạm thời: bấm nút trò chuyện tạm thời ở đầu khung chat. Cuộc trò chuyện không hiện trong lịch sử, không được ghi vào bộ nhớ, không dùng để huấn luyện; theo chính sách công bố, bản sao được giữ tối đa khoảng 30 ngày vì lý do an toàn rồi xoá.
- ChatGPT, bộ nhớ: trong mục Cá nhân hoá, xem danh sách những gì nó đã ghi nhớ về bạn, xoá mục không muốn giữ hoặc tắt hẳn bộ nhớ.
- Gemini: trong tài khoản Google, tìm mục hoạt động của ứng dụng Gemini, tắt lưu hoạt động và chọn thời hạn tự xoá. Google cho biết một phần cuộc trò chuyện có thể được người đánh giá xem và được giữ tách khỏi tài khoản, vì vậy không nhập thông tin bí mật ngay cả khi đã tắt.
- Claude: trong Cài đặt, mục Quyền riêng tư, chọn có hoặc không cho phép dùng cuộc trò chuyện để cải thiện mô hình.
- Copilot: trong phần cài đặt tài khoản Microsoft hoặc trong ứng dụng, tìm mục quyền riêng tư để tắt tuỳ chọn dùng cuộc trò chuyện huấn luyện mô hình và xoá lịch sử.
Tắt huấn luyện không biến trợ lý thành két sắt. Dữ liệu vẫn đi qua máy chủ của hãng và được lưu một thời gian. Chỉnh cài đặt là lớp bảo vệ thứ hai; lớp thứ nhất vẫn là không đưa thông tin nhạy cảm vào.
Ẩn danh tài liệu trước khi nhờ AI xử lý
Thay tên người bằng vai trò. Nguyễn Văn A thành "Khách hàng 1", chị Lan kế toán thành "Nhân viên B". AI vẫn hiểu quan hệ giữa các bên, bạn tự thay lại tên khi dùng kết quả.
Xoá hoặc làm tròn con số nhận diện. Số hợp đồng, số tài khoản, số điện thoại thay bằng ký hiệu như [SỐ HĐ]. Doanh thu cụ thể có thể làm tròn hoặc nhân với một hệ số nếu bạn chỉ cần AI nhận xét xu hướng.
Cắt bớt, chỉ gửi phần cần thiết. Muốn hỏi một điều khoản trong hợp đồng, chỉ dán điều khoản đó, không tải cả hợp đồng có chữ ký và thông tin hai bên.
Kiểm siêu dữ liệu của tệp. Tệp Word, PDF có thể chứa tên tác giả, tên công ty trong thuộc tính tệp; ảnh chụp từ điện thoại có thể chứa vị trí. Sao chép nội dung chữ sang tệp mới hoặc dán trực tiếp vào khung chat là cách đơn giản để loại bỏ.
Che thông tin trên ảnh chụp màn hình. Dùng công cụ chỉnh ảnh có sẵn trên điện thoại để tô kín tên, số điện thoại, ảnh đại diện trước khi gửi ảnh chụp đoạn chat hay hoá đơn cho AI. Đừng chỉ làm mờ nhẹ vì có thể khôi phục được.
Ứng dụng giả mạo và tiện ích trình duyệt: rủi ro ít người để ý
Rò rỉ dữ liệu khi dùng AI nhiều khi không đến từ hãng AI mà từ các bên trung gian:
- Ứng dụng "ChatGPT" không chính chủ trên cửa hàng ứng dụng: đặt tên gần giống, thu phí theo tuần, có khi chỉ là vỏ bọc gửi câu hỏi của bạn đi qua máy chủ của bên thứ ba. Luôn kiểm tên nhà phát triển trước khi tải.
- Tiện ích trình duyệt hứa "dùng ChatGPT miễn phí không giới hạn": nhiều tiện ích xin quyền đọc toàn bộ nội dung trang web bạn mở, bao gồm cả trang ngân hàng và hộp thư. Đã có những trường hợp tiện ích AI giả mạo đánh cắp phiên đăng nhập mạng xã hội.
- Bot AI trong nhóm chat, trang web lạ nhận tóm tắt tài liệu, viết CV, "xem tướng" qua ảnh: bạn không biết dữ liệu đi đâu, lưu bao lâu.
- Tài khoản dùng chung mua trên mạng: mọi người dùng chung thấy lịch sử của nhau, người bán có thể đổi mật khẩu bất cứ lúc nào.
- Đường dẫn chia sẻ cuộc trò chuyện: các trợ lý cho phép tạo đường dẫn chia sẻ một đoạn hội thoại. Ai có đường dẫn đều xem được, nên trước khi chia sẻ hãy đọc lại toàn bộ, và vào phần quản lý đường dẫn đã chia sẻ để thu hồi khi không cần nữa.
Quy tắc chung: chỉ dùng ứng dụng chính chủ, tiện ích của chính hãng hoặc đã được bộ phận IT duyệt, và gỡ những tiện ích không còn dùng.
Dùng AI ở nơi làm việc và trách nhiệm với dữ liệu người khác
Nhiều người coi việc dán bảng danh sách khách hàng vào ChatGPT để "làm sạch dữ liệu" là chuyện tiện tay. Thực tế đó là đưa dữ liệu cá nhân của người khác cho một bên thứ ba mà họ chưa đồng ý. Ở Việt Nam, từ ngày 1/1/2026 việc xử lý dữ liệu cá nhân được điều chỉnh bởi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Luật số 91/2025/QH15) và Nghị định 356/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, thay cho Nghị định 13/2023/NĐ-CP trước đây. Dữ liệu sức khoẻ, tài chính, vị trí thuộc nhóm nhạy cảm, đòi hỏi điều kiện xử lý chặt hơn. Quy định chi tiết có thể được sửa đổi, doanh nghiệp nên kiểm văn bản chính thức và hỏi bộ phận pháp chế.
Trước khi dùng AI cho công việc, hỏi ba câu: công ty có quy định về công cụ AI không, có công cụ nào đã được duyệt không, và loại dữ liệu nào bị cấm đưa ra ngoài. Nhiều công ty cho dùng AI thoải mái với việc viết nháp, dịch tài liệu công khai, nhưng cấm với dữ liệu khách hàng và tài chính.
Nếu công ty chưa có quy định, cách làm an toàn là ẩn danh như hướng dẫn ở trên, chỉ gửi phần tối thiểu cần thiết, và tránh tải lên nguyên tệp cơ sở dữ liệu. Ghi chú lại mình đã dùng AI cho việc gì cũng giúp bạn giải trình được khi có người hỏi.
Bảo vệ chính tài khoản AI của bạn
Lịch sử trò chuyện tích luỹ qua nhiều tháng là một bản hồ sơ khá chi tiết về công việc, sức khoẻ, các mối lo của bạn. Bảo vệ nó như bảo vệ hộp thư:
- Đặt mật khẩu riêng cho tài khoản AI, hoặc đăng nhập bằng tài khoản Google, Apple đã bật xác thực hai lớp.
- Bật xác thực hai lớp ngay trong cài đặt bảo mật của trợ lý nếu có.
- Định kỳ vào mục thiết bị đang đăng nhập, đăng xuất những máy không còn dùng, nhất là máy tính công cộng.
- Xoá các cuộc trò chuyện cũ có nội dung nhạy cảm, hoặc dùng tuỳ chọn tự xoá nếu ứng dụng hỗ trợ.
- Cảnh giác email giả danh hãng AI báo "tài khoản sắp bị khoá", "gia hạn gói thất bại". Không bấm đường dẫn trong email, tự mở ứng dụng để kiểm.
- Không cài ứng dụng AI trên điện thoại dùng chung cho cả nhà nếu bạn hay hỏi về công việc; hoặc đăng xuất sau khi dùng.
Câu hỏi thường gặp
Tắt "cải thiện mô hình" rồi có cần dùng trò chuyện tạm thời nữa không?
Hai tuỳ chọn khác nhau. Tắt cải thiện mô hình chỉ ngăn dùng nội dung để huấn luyện, cuộc trò chuyện vẫn lưu trong lịch sử và ai mở được tài khoản của bạn đều đọc được. Trò chuyện tạm thời thì không lưu vào lịch sử, hợp với câu hỏi bạn không muốn ai thấy.
Hãng AI có bán dữ liệu trò chuyện của người dùng không?
Chính sách công bố của các hãng lớn đều nói không bán dữ liệu trò chuyện cho bên thứ ba để quảng cáo. Tuy vậy, dữ liệu vẫn được lưu, có thể được xem xét để đảm bảo an toàn, và chính sách có thể thay đổi. Cách bảo vệ chắc nhất vẫn là kiểm soát thứ mình đưa vào.
Dán ảnh hoá đơn, đơn thuốc vào ChatGPT có sao không?
Có thể nhờ AI đọc giúp đơn thuốc hay hoá đơn, nhưng nên che họ tên, ngày sinh, địa chỉ, mã bệnh nhân, mã khách hàng trước khi gửi. Với đơn thuốc, chỉ dùng để hiểu tên thuốc dùng cho việc gì; liều lượng và cách dùng vẫn theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.
Dùng AI để soạn hợp đồng có an toàn không?
Nhờ AI gợi ý khung hợp đồng, giải thích điều khoản là hợp lý, miễn là bạn thay tên, số tiền, thông tin hai bên bằng ký hiệu khi gửi. Bản cuối cùng cần đối chiếu quy định hiện hành và, với giao dịch giá trị lớn, nên có người có chuyên môn pháp lý xem lại.
Làm sao biết ứng dụng AI trên điện thoại là thật?
Xem tên nhà phát triển trên trang ứng dụng: ChatGPT là OpenAI, Gemini là Google, Claude là Anthropic, Copilot là Microsoft. Đọc thêm số lượt tải và đánh giá. Ứng dụng thật cho tải miễn phí và không bắt mua gói tuần ngay khi mở lần đầu.
Nếu lỡ dán mật khẩu vào ChatGPT thì làm gì?
Đổi mật khẩu đó ngay ở dịch vụ liên quan, và đổi ở mọi nơi bạn dùng chung mật khẩu ấy. Sau đó xoá cuộc trò chuyện chứa mật khẩu. Nếu là tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử, bật thêm xác thực hai lớp và theo dõi giao dịch trong vài ngày tới.
