Nhượng quyền thương hiệu (nhượng quyền thương mại) là việc bạn trả tiền để được kinh doanh dưới tên, cách làm và hệ thống của một thương hiệu đã có sẵn. Bên nhượng quyền cung cấp thương hiệu, công thức, quy trình, đào tạo, đôi khi cả nguồn nguyên liệu; bên nhận quyền bỏ vốn mở cửa hàng, vận hành theo chuẩn và trả các khoản phí. Mô hình này phổ biến với quán cà phê, trà sữa, đồ ăn nhanh, tiệm giặt, trung tâm học thêm.
Nhượng quyền giúp bạn đi đường tắt qua giai đoạn tự xây công thức và thương hiệu, nhưng không phải là con đường chắc thắng. Bạn vẫn phải tự chịu tiền thuê, lương, rủi ro thua lỗ, cộng thêm các khoản phí và ràng buộc của hợp đồng. Bài này giải thích các khoản phí thường gặp, các yêu cầu bắt buộc, so sánh với tự mở thương hiệu riêng, và danh sách câu hỏi cần hỏi trước khi ký. Bài không nêu tên hãng nào.
Các khoản phí nhượng quyền thường gặp
Tên gọi và cách tính khác nhau giữa các hệ thống, nhưng phần lớn rơi vào các nhóm dưới đây. Khi so sánh các thương hiệu, hãy quy hết về tổng tiền bỏ ra trong năm đầu và phần trăm doanh thu phải trả hằng tháng.
| Khoản | Bản chất | Điều cần hỏi rõ |
|---|---|---|
| Phí nhượng quyền ban đầu | Trả một lần khi ký, cho quyền dùng thương hiệu và gói hỗ trợ khởi đầu | Gồm những gì: đào tạo bao nhiêu ngày, có thiết kế, có hỗ trợ khai trương không; có hoàn lại không nếu không mở được |
| Phí hằng tháng (phí bản quyền) | Tính theo phần trăm doanh thu hoặc một khoản cố định | Tính trên doanh thu gộp hay doanh thu sau giảm giá; có mức tối thiểu không |
| Phí marketing chung | Góp vào quỹ quảng cáo toàn hệ thống | Quỹ được dùng thế nào, có báo cáo không, cửa hàng bạn có được hưởng gì cụ thể |
| Chi phí xây dựng, trang trí theo chuẩn | Bạn tự trả, theo thiết kế bắt buộc | Có bắt dùng nhà thầu chỉ định không, so với giá thị trường thế nào |
| Thiết bị, máy móc | Mua theo danh sách bắt buộc | Có được tự mua bên ngoài nếu đúng quy cách không |
| Nguyên liệu, bao bì | Thường phải mua từ bên nhượng quyền hoặc nhà cung cấp chỉ định | Giá có cố định không, tăng giá theo cơ chế nào |
| Phí gia hạn, chuyển nhượng | Trả khi hết hạn muốn ký tiếp, hoặc khi bán lại cửa hàng | Mức phí, điều kiện được gia hạn |
Lưu ý quan trọng: khoản kiếm lời lớn của nhiều hệ thống nằm ở nguyên liệu bắt buộc chứ không ở phí nhượng quyền. Hãy xin bảng giá nguyên liệu, tự tính giá vốn một ly, một phần ăn, rồi so với giá bán lẻ mà hệ thống yêu cầu. Nếu giá vốn quá cao so với giá bán, biên lãi còn lại sau mặt bằng và nhân sự có thể rất mỏng.
Yêu cầu về mặt bằng, nguyên liệu và vận hành
Hầu hết hệ thống có tiêu chuẩn mặt bằng: diện tích tối thiểu, mặt tiền rộng bao nhiêu, nằm trên tuyến đường thế nào, khoảng cách tối thiểu tới cửa hàng khác cùng hệ thống. Một số bên duyệt mặt bằng trước khi cho ký. Đây là điều tốt nếu họ thật sự có dữ liệu về vị trí, nhưng đừng coi việc họ duyệt là bảo đảm doanh thu; tiền thuê và rủi ro mặt bằng vẫn do bạn gánh.
Về nguyên liệu, bên nhượng quyền thường bắt mua toàn bộ hoặc phần lớn từ họ để giữ chất lượng đồng đều. Điều này hợp lý về chuẩn sản phẩm, nhưng cũng có nghĩa bạn không tự chủ được giá vốn. Cần hỏi: có được mua nguyên liệu phổ thông như sữa tươi, đá, rau tại chỗ không; nếu bên nhượng quyền giao trễ hoặc hết hàng thì xử lý thế nào.
Về vận hành, bạn phải theo quy trình, thực đơn, giá bán và chương trình khuyến mãi của hệ thống. Bạn có thể không được tự thêm món, tự giảm giá hay bán trên kênh giao hàng khác ngoài kênh hệ thống chọn. Một số hệ thống yêu cầu dùng phần mềm bán hàng của họ, nghĩa là họ thấy toàn bộ doanh thu của bạn để tính phí. Hãy tự hỏi mình có chịu được mức kiểm soát này không, vì nhiều người mua nhượng quyền vì muốn làm chủ rồi lại thấy mình như quản lý cửa hàng của người khác.
Nhượng quyền hay tự mở thương hiệu riêng
Không có đáp án đúng cho mọi người. Bảng dưới so sánh để bạn tự đặt mình vào.
| Tiêu chí | Mua nhượng quyền | Tự mở thương hiệu |
|---|---|---|
| Thời gian chuẩn bị | Nhanh, có sẵn công thức và quy trình | Lâu, phải tự thử công thức, thiết kế |
| Nhận diện ban đầu | Có sẵn nếu thương hiệu đã nổi | Bắt đầu từ con số không |
| Vốn ban đầu | Thường cao hơn do phí và chuẩn trang trí | Linh hoạt, có thể bắt đầu nhỏ |
| Chi phí hằng tháng | Thêm phí bản quyền, phí marketing | Không có |
| Biên lãi | Mỏng hơn do nguyên liệu bắt buộc và phí | Tự chủ giá vốn và giá bán |
| Tự do sáng tạo | Thấp, theo chuẩn hệ thống | Cao |
| Rủi ro từ bên ngoài | Thương hiệu mẹ gặp khủng hoảng, bạn chịu theo | Chỉ phụ thuộc vào chính mình |
| Khi muốn dừng | Bị ràng buộc hợp đồng, có thể bị cấm làm cùng ngành một thời gian | Tự quyết |
Nhượng quyền hợp với người có vốn, chưa có kinh nghiệm ngành, muốn đi theo một quy trình đã được kiểm chứng và chấp nhận chia lãi để đổi lấy điều đó. Tự mở hợp với người đã hiểu sản phẩm, muốn tự chủ, chịu được giai đoạn đầu chậm. Nhiều người chọn cách thứ ba: đi làm hoặc làm quản lý cho một cửa hàng cùng ngành một thời gian để học, rồi mới quyết.
Danh sách câu hỏi cần hỏi bên nhượng quyền
Mang danh sách này theo khi gặp bên nhượng quyền, ghi lại câu trả lời và xin bằng văn bản những gì quan trọng. Bên nhượng quyền nghiêm túc sẽ trả lời rõ ràng; bên né tránh là tín hiệu đáng lo.
- Hệ thống đã hoạt động bao lâu? Có bao nhiêu cửa hàng tự vận hành và bao nhiêu cửa hàng nhượng quyền?
- Trong hai ba năm qua, bao nhiêu cửa hàng nhượng quyền đã đóng cửa hoặc chuyển nhượng lại? Vì sao?
- Cho xin liên hệ một số chủ cửa hàng nhượng quyền đang hoạt động, kể cả cửa hàng không phải do bên nhượng quyền chọn giới thiệu.
- Doanh thu trung bình của các cửa hàng có quy mô tương tự là bao nhiêu? Số liệu này lấy từ đâu?
- Tổng vốn đầu tư dự kiến gồm những khoản nào, chưa gồm những khoản nào?
- Đào tạo kéo dài bao lâu, ai đào tạo, sau khai trương có hỗ trợ vận hành không?
- Khu vực mở cửa hàng có được bảo hộ không, tức là trong bán kính bao xa không có cửa hàng cùng hệ thống khác?
- Giá nguyên liệu tăng theo cơ chế nào, có báo trước không?
- Nếu muốn dừng giữa chừng hoặc bán lại cửa hàng thì thủ tục và chi phí thế nào?
Đến tận một hai cửa hàng nhượng quyền vào nhiều khung giờ, ngồi quan sát lượng khách, rồi xin nói chuyện với chủ. Câu hỏi đáng giá nhất là: “Nếu được chọn lại, anh chị có mua nhượng quyền này nữa không?”.
Hợp đồng nhượng quyền: điều khoản cần đọc kỹ
Thời hạn và gia hạn. Hợp đồng kéo dài bao lâu, điều kiện được gia hạn, có phải trả phí gia hạn không. Thời hạn ngắn hơn thời gian bạn cần để hoàn vốn là rủi ro lớn.
Khu vực độc quyền. Có ghi rõ phạm vi bảo hộ bằng bán kính hoặc địa bàn không. Không có điều khoản này, hệ thống có thể mở cửa hàng khác ngay gần bạn.
Nghĩa vụ mua hàng. Danh sách hàng bắt buộc mua, số lượng tối thiểu, cơ chế giá, xử lý khi bên nhượng quyền giao hàng lỗi hoặc trễ.
Chấm dứt hợp đồng. Bên nhượng quyền được chấm dứt trong trường hợp nào, bạn được chấm dứt trong trường hợp nào, có được hoàn khoản gì không, phải tháo dỡ nhận diện ra sao.
Điều khoản không cạnh tranh. Sau khi dừng, bạn có bị cấm kinh doanh cùng ngành, cùng khu vực trong một thời gian không. Điều này ảnh hưởng tới việc bạn dùng lại mặt bằng và kinh nghiệm.
Chuyển nhượng. Bạn có được bán lại cửa hàng cho người khác không, cần bên nhượng quyền đồng ý thế nào, phí bao nhiêu.
Khung pháp lý. Ở Việt Nam, nhượng quyền thương mại được điều chỉnh bởi Luật Thương mại và các nghị định hướng dẫn, trong đó có yêu cầu hợp đồng lập thành văn bản và bên nhượng quyền phải cung cấp bản giới thiệu về nhượng quyền cho bên nhận quyền trước khi ký trong một thời hạn nhất định. Quy định có thể được sửa đổi, nên đối chiếu văn bản hiện hành và nhờ luật sư đọc hợp đồng trước khi ký; chi phí này nhỏ so với số vốn bỏ ra.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhượng quyền có chắc có lãi hơn tự mở không?
Không chắc. Nhượng quyền giảm một số rủi ro như công thức, nhận diện ban đầu, nhưng thêm phí hằng tháng và ràng buộc nguyên liệu, làm biên lãi mỏng hơn. Lãi hay lỗ vẫn phụ thuộc nhiều vào mặt bằng, chi phí thuê và cách bạn vận hành. Hãy tự tính dòng tiền với số liệu của chính cửa hàng mình.
Vốn mua nhượng quyền một quán cà phê hay trà sữa khoảng bao nhiêu?
Dao động rất rộng tuỳ thương hiệu, quy mô và vị trí, từ mô hình xe đẩy, ki-ốt nhỏ đến cửa hàng lớn. Ngoài phí nhượng quyền còn có cọc mặt bằng, trang trí, thiết bị, nguyên liệu đầu kỳ và vốn lưu động vài tháng. Xin bên nhượng quyền bảng dự toán chi tiết và tự cộng thêm khoản dự phòng.
Nhượng quyền giá rẻ có nên mua không?
Cần thận trọng. Phí thấp có thể đi kèm hỗ trợ ít, thương hiệu chưa được kiểm chứng hoặc lãi nằm ở nguyên liệu bắt buộc giá cao. Hãy hỏi số cửa hàng đã đóng, tự đến các cửa hàng đang chạy và tính giá vốn từ bảng giá nguyên liệu trước khi quyết định.
Bao lâu thì hoàn vốn một cửa hàng nhượng quyền?
Không có con số chung. Thời gian hoàn vốn bằng tổng vốn bỏ ra chia cho tiền mặt thuần mỗi tháng sau khi trừ mọi chi phí và phí nhượng quyền. Hãy tính với ba kịch bản doanh thu xấu, trung bình, tốt. Cẩn trọng với những lời hứa hoàn vốn nhanh không kèm số liệu kiểm chứng được.
Có thể tự đổi món, đổi giá ở cửa hàng nhượng quyền không?
Thường là không, hoặc chỉ trong phạm vi hệ thống cho phép. Thực đơn, giá và khuyến mãi là một phần của chuẩn thương hiệu. Nếu bạn muốn linh hoạt theo khách trong khu vực, hỏi rõ điều này trước khi ký và yêu cầu ghi vào hợp đồng.
Nếu thương hiệu mẹ gặp sự cố truyền thông thì sao?
Cửa hàng nhượng quyền thường bị ảnh hưởng doanh thu dù không có lỗi. Đây là rủi ro đặc thù cần chấp nhận. Khi đọc hợp đồng, xem bên nhượng quyền có nghĩa vụ gì khi sự cố xuất phát từ họ, và có giảm phí trong thời gian khủng hoảng không.
