Để bắt đầu dùng ChatGPT, bạn chỉ cần vào trang web chính thức của OpenAI hoặc tải ứng dụng ChatGPT có nhà phát triển ghi đúng là OpenAI trên App Store hay CH Play, đăng nhập bằng email, tài khoản Google hoặc Apple, rồi gõ câu hỏi bằng tiếng Việt như nhắn tin cho một người bạn. Bản miễn phí đủ dùng cho phần lớn nhu cầu hằng ngày: hỏi đáp, soạn tin nhắn, tóm tắt, dịch, lên kế hoạch.
Điều người mới hay bỏ qua là ChatGPT không phải công cụ tìm kiếm và cũng không phải bộ bách khoa toàn thư. Nó là một mô hình ngôn ngữ: rất giỏi viết, diễn đạt lại, gợi ý ý tưởng, nhưng có lúc trả lời sai với giọng rất tự tin. Dùng tốt nghĩa là biết giao việc gì cho nó và kiểm lại cái gì.
Phần dưới đi từ bước cài đặt, cách hỏi câu đầu tiên sao cho ra câu trả lời dùng được, các nút cần biết trên giao diện, cho tới những lỗi mà gần như ai mới dùng cũng mắc trong tuần đầu.
Tải đúng ứng dụng và tạo tài khoản an toàn
Trên cửa hàng ứng dụng có không ít ứng dụng mang tên na ná, dùng biểu tượng giống, rồi đòi thu phí theo tuần. Làm theo thứ tự sau để không tải nhầm:
- Mở App Store (iPhone) hoặc CH Play (Android), gõ "ChatGPT", chọn ứng dụng có dòng nhà phát triển là OpenAI. Ứng dụng thật miễn phí khi tải về; nếu vừa mở đã bắt đăng ký gói tuần mới cho dùng là dấu hiệu ứng dụng nhái.
- Trên máy tính, mở trình duyệt và vào trang web chính thức của ChatGPT; không bấm vào đường dẫn lạ gửi qua tin nhắn hay quảng cáo.
- Chọn đăng nhập bằng tài khoản Google, Apple, Microsoft hoặc email. Nếu dùng email, đặt mật khẩu riêng, không dùng lại mật khẩu ngân hàng hay Facebook.
- Bật xác thực hai lớp trong phần Cài đặt, mục Bảo mật (tên mục có thể khác theo phiên bản). Tài khoản AI chứa lịch sử trò chuyện, nhiều khi có cả thông tin công việc, nên đáng được bảo vệ như hộp thư.
- Nếu chỉ muốn thử vài câu, bạn có thể dùng ngay trên web mà không cần đăng nhập, nhưng khi đó lịch sử không được lưu và một số tính năng bị giới hạn.
Theo điều khoản của OpenAI, người dùng phải từ 13 tuổi trở lên, dưới 18 tuổi cần cha mẹ đồng ý. Nếu tạo tài khoản cho con, xem thêm phần kiểm soát dành cho phụ huynh trong cài đặt.
Hỏi câu đầu tiên: nói rõ bối cảnh như nói với người lạ
Cách hỏi giống gõ Google, kiểu "thực đơn giảm cân", thường cho ra một danh sách chung chung ai cũng biết. ChatGPT trả lời tốt hơn hẳn khi được biết bạn là ai, đang cần gì, để làm gì và muốn nhận kết quả dưới dạng nào. Hãy tưởng tượng đang nhờ một người giỏi nhưng chưa từng gặp bạn: họ cần đủ thông tin mới giúp đúng.
So sánh hai câu hỏi. Câu thứ nhất: "Thực đơn giảm cân". Câu thứ hai: "Mình là nhân viên văn phòng 35 tuổi, nặng 68 kg, cao 1m60, ăn trưa ở căng tin công ty, tối nấu ăn cho cả nhà bốn người. Gợi ý thực đơn bữa tối 7 ngày, món Việt dễ nấu trong 30 phút, cả nhà ăn chung được, phần của mình ít tinh bột hơn. Trình bày dạng bảng." Câu thứ hai dài hơn nhưng nhận về thứ dùng được ngay tối nay.
Không cần viết văn hoa, không cần câu mệnh lệnh kiểu tiếng Anh. Gõ tiếng Việt có dấu, viết như nhắn tin là đủ. Nếu ngại gõ, bấm biểu tượng micro để nói; ứng dụng nhận giọng nói tiếng Việt khá tốt, nhưng khi nói nhanh, giọng địa phương đậm hoặc có nhiều tên riêng thì đôi khi nghe nhầm, nên liếc lại phần chữ trước khi gửi.
Hỏi tiếp trong cùng cuộc trò chuyện thay vì hỏi lại từ đầu
ChatGPT nhớ những gì đã nói trong cùng một cuộc trò chuyện. Nhận câu trả lời chưa ưng, đừng mở cuộc mới mà gõ tiếp: "ngắn lại một nửa", "bỏ món chiên", "viết cho người lớn tuổi dễ hiểu hơn", "thêm giá ước tính". Mỗi lượt sửa giống như góp ý cho người viết nháp.
Mỗi chủ đề nên là một cuộc trò chuyện riêng. Nếu vừa hỏi thực đơn xong lại hỏi sang chuyện sửa máy giặt trong cùng khung chat, câu trả lời dễ bị lẫn ngữ cảnh. Bấm nút tạo cuộc trò chuyện mới khi đổi chủ đề, lịch sử cũ vẫn nằm ở thanh bên để mở lại sau.
Bảo nó hỏi ngược lại bạn. Khi chưa biết phải cung cấp gì, thêm một câu cuối: "Trước khi trả lời, hãy hỏi mình 3 câu để hiểu rõ nhu cầu." Cách này đặc biệt hữu ích với việc lớn như lên kế hoạch du lịch, chuẩn bị phỏng vấn, viết hồ sơ.
Yêu cầu nhiều phương án. Thay vì nhận một đáp án duy nhất, xin "3 phương án khác nhau, nêu ưu nhược điểm từng cái". Bạn sẽ thấy được khoảng lựa chọn và tự quyết, thay vì để máy quyết.
Nút tạo lại câu trả lời. Dưới mỗi câu trả lời có biểu tượng mũi tên vòng để tạo lại. Hai lần tạo có thể ra hai nội dung khác nhau; đây là đặc tính bình thường của mô hình ngôn ngữ, không phải lỗi.
Bản miễn phí làm được gì, khi nào mới cần trả phí
Gói và giới hạn của ChatGPT thay đổi khá thường xuyên, nên bảng dưới chỉ mô tả xu hướng chung tại thời điểm viết. Trước khi trả tiền, mở mục nâng cấp trong ứng dụng để xem quyền lợi và giá đang áp dụng.
| Nhu cầu | Bản miễn phí | Khi nào cân nhắc gói trả phí |
|---|---|---|
| Hỏi đáp, soạn tin nhắn, dịch đoạn ngắn | Đủ dùng | Hầu như không cần |
| Tóm tắt tệp PDF, ảnh chụp tài liệu | Được, có giới hạn số lượt mỗi ngày | Khi phải xử lý tài liệu hằng ngày |
| Tìm thông tin mới trên mạng | Có tìm kiếm web, kèm nguồn | Khi cần nghiên cứu dài, nhiều bước |
| Trò chuyện bằng giọng nói | Có, thời lượng giới hạn | Khi luyện nói ngoại ngữ mỗi ngày |
| Dùng mô hình mạnh nhất liên tục | Hết lượt sẽ tự chuyển sang mô hình nhẹ hơn | Khi công việc phụ thuộc nhiều vào AI |
Nếu quyết định trả phí, nên đăng ký trực tiếp trong ứng dụng chính chủ hoặc trên trang web chính thức. Tránh mua "tài khoản dùng chung giá rẻ" trên mạng xã hội: lịch sử trò chuyện của bạn sẽ nằm chung với người lạ, và tài khoản có thể bị khoá bất cứ lúc nào.
Những tính năng nên biết sau tuần đầu
Khi đã quen hỏi đáp, vài tính năng sau giúp tiết kiệm thời gian đáng kể. Vị trí nút có thể khác giữa bản web, iPhone và Android.
- Gửi ảnh: chụp hoá đơn tiền điện, bài toán của con, nhãn thuốc, rồi hỏi về nó. Riêng với thuốc và sức khoẻ, chỉ dùng để hiểu thông tin, quyết định vẫn hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
- Tải tệp lên: PDF, Word, Excel để nhờ tóm tắt, rút ý chính, lập bảng.
- Tìm kiếm trên web: với câu hỏi về tin mới, giá cả, quy định hiện hành, bật tìm kiếm để câu trả lời kèm nguồn, rồi bấm vào nguồn để kiểm.
- Hướng dẫn tuỳ chỉnh và bộ nhớ: trong phần Cá nhân hoá, bạn có thể ghi sẵn vài dòng về bản thân (nghề nghiệp, cách xưng hô mong muốn, thích câu trả lời ngắn). ChatGPT sẽ áp dụng cho mọi cuộc trò chuyện. Có thể xem và xoá những gì nó đã ghi nhớ.
- Trò chuyện tạm thời: cuộc trò chuyện không lưu vào lịch sử, hợp với câu hỏi riêng tư.
- Chế độ giọng nói: nói chuyện qua lại như gọi điện, tiện khi tay đang bận nấu ăn, phơi đồ hoặc muốn luyện nói ngoại ngữ.
Năm lỗi người mới hay mắc
Tin mọi con số. ChatGPT có thể đưa ra số liệu, ngày tháng, tên văn bản luật nghe rất hợp lý nhưng sai. Thông tin quan trọng như liều thuốc, lãi suất, thủ tục hành chính phải kiểm ở nguồn chính thức.
Dán thông tin nhạy cảm. Số căn cước, mật khẩu, mã OTP, ảnh chụp thẻ ngân hàng, hồ sơ khách hàng không nên đưa vào bất kỳ trợ lý AI nào.
Hỏi quá ngắn rồi kết luận "AI dở". Câu hỏi một dòng ra câu trả lời chung chung là chuyện bình thường. Thêm bối cảnh, câu trả lời khác hẳn.
Chép nguyên văn đi dùng. Văn của AI dễ nhận ra: nhiều câu rào đón, liệt kê đều đều, từ ngữ trang trọng quá mức. Đọc lại, cắt bớt, thêm chi tiết của chính bạn trước khi gửi.
Hỏi chuyện đang diễn ra mà không bật tìm kiếm. Kiến thức gốc của mô hình dừng ở một thời điểm nhất định. Giá vàng hôm nay, lịch nghỉ lễ năm nay, kết quả trận đấu tối qua cần tìm kiếm web hoặc tra nguồn tin trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
ChatGPT có hiểu tiếng Việt tốt không?
Khá tốt cho văn nói và văn viết thông thường, hiểu cả tiếng lóng phổ biến và cách viết tắt. Với thành ngữ, ca dao, thơ lục bát hay từ địa phương, đôi khi giải thích sai hoặc gieo vần gượng. Văn bản cần chuẩn mực như hợp đồng, đơn từ nên đọc lại kỹ từng câu.
Dùng ChatGPT có tốn dung lượng điện thoại nhiều không?
Ứng dụng có dung lượng tải về cỡ vài trăm MB tuỳ máy, phần xử lý chạy trên máy chủ nên không làm nặng máy. Mỗi câu hỏi tốn rất ít dữ liệu di động; dùng giọng nói hoặc gửi ảnh, tệp sẽ tốn hơn nhưng vẫn ở mức nhỏ so với xem video.
ChatGPT có biết thông tin mới hôm nay không?
Kiến thức gốc của mô hình dừng ở một mốc thời gian. Khi bạn bật tìm kiếm hoặc khi câu hỏi rõ ràng cần thông tin mới, nó sẽ tra trên mạng và dẫn nguồn. Không có nguồn kèm theo thì nên coi thông tin thời sự là chưa chắc chắn.
Có nên để ChatGPT nhớ thông tin cá nhân của mình không?
Tính năng bộ nhớ tiện vì không phải nhắc lại nghề nghiệp, sở thích mỗi lần hỏi. Chỉ nên để nó nhớ thông tin chung, không nhớ địa chỉ nhà, số giấy tờ, tình trạng sức khoẻ chi tiết. Bạn có thể xem, xoá từng mục hoặc tắt hẳn trong phần Cá nhân hoá.
Xoá cuộc trò chuyện thì dữ liệu có mất hẳn không?
Cuộc trò chuyện biến khỏi lịch sử của bạn ngay. Theo chính sách công bố của OpenAI, dữ liệu đã xoá thường được loại khỏi hệ thống trong khoảng 30 ngày, trừ trường hợp phải lưu giữ vì nghĩa vụ pháp lý. Vì vậy cách an toàn nhất vẫn là không đưa thông tin nhạy cảm vào từ đầu.
Người lớn tuổi không giỏi gõ chữ có dùng được không?
Được, và chế độ giọng nói khá hợp với người lớn tuổi. Chỉ cần bấm biểu tượng sóng âm hoặc micro, nói câu hỏi, ứng dụng sẽ đọc to câu trả lời. Nên cài sẵn, đăng nhập giúp và dặn rõ những thông tin không được đọc cho máy nghe như số tài khoản, mã OTP.
