Khí hậu Đà Lạt vì sao mát quanh năm, còn Bảo Lộc lại mưa nhiều hơn hẳn?

Đà Lạt mát quanh năm chủ yếu nhờ độ cao: thành phố nằm khoảng 1.500 m trên mực nước biển, mà cứ lên cao 100 m thì nhiệt độ không khí giảm trung bình khoảng 0,6°C. So với vùng đồng bằng có nhiệt độ trung bình khoảng 27°C, Đà Lạt chỉ còn khoảng 18°C. Bảo Lộc thấp hơn, khoảng 800–900 m, nên ấm hơn Đà Lạt vài độ.

Còn chuyện mưa thì do hướng gió và địa hình. Mùa mưa, gió mùa tây nam mang hơi ẩm từ vịnh Thái Lan và biển phía nam thổi vào, gặp sườn cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc chắn ngang, bị đẩy lên cao, lạnh đi và trút mưa. Đà Lạt nằm sâu hơn phía sau và cao hơn, nhận phần không khí đã mất bớt hơi nước, nên lượng mưa năm thấp hơn Bảo Lộc khoảng 800–1.000 mm.

Hiểu cơ chế này giúp bạn chọn nơi ở, làm nhà và trồng cây hợp lý hơn nếu định chuyển về cao nguyên Lâm Đồng.

Quy luật nhiệt độ giảm theo độ cao, tính thử cho dễ nhớ

Không khí loãng hơn khi lên cao. Khối khí bốc lên thì giãn nở và tự lạnh đi, nên vùng núi luôn mát hơn đồng bằng cùng vĩ độ. Con số dễ nhớ là khoảng 0,6°C mỗi 100 m với không khí ẩm thông thường. Lấy TP. Hồ Chí Minh gần mực nước biển với nhiệt độ trung bình năm khoảng 27–28°C, lên 1.500 m sẽ giảm khoảng 9°C, ra khoảng 18–19°C, gần đúng với Đà Lạt.

Bảo Lộc khoảng 850 m thì giảm khoảng 5°C, ra 21–23°C, cũng khớp với số liệu thường được nêu. Lang Biang trên 2.100 m còn lạnh hơn Đà Lạt vài độ. Phép tính này giúp bạn ước đoán khí hậu một thôn, một xã chỉ cần biết độ cao, rất có ích khi xem đất ở các vùng ven như Lạc Dương, Đơn Dương hay Di Linh.

Một chi tiết nữa: biên độ ngày đêm ở cao nguyên lớn. Trưa nắng ở Đà Lạt có thể lên trên 25°C, nhưng đêm mùa khô xuống khoảng 10–12°C, những đợt lạnh nhất có thể thấp hơn. Cảm giác "mát quanh năm" là nói trung bình; người ở đây vẫn cần chăn dày và áo ấm từ tháng 12 đến tháng 2.

Vì sao Bảo Lộc, Di Linh mưa dày hơn Đà Lạt

Sườn đón gió. Cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc là bậc thềm đầu tiên mà gió tây nam gặp khi đi từ đồng bằng Nam Bộ lên. Không khí bị ép bốc lên dọc sườn, lạnh đi và ngưng tụ thành mây mưa ngay tại đây. Hiện tượng này gọi là mưa địa hình.

Đà Lạt nằm trong "bóng mưa" một phần. Khi khối khí vượt qua các dãy núi phía nam để tới cao nguyên Lâm Viên, phần lớn hơi nước đã rơi xuống. Đà Lạt vẫn có mùa mưa rõ, nhưng tổng lượng mưa năm thường được ghi khoảng 1.600–1.800 mm, so với khoảng 2.500 mm trở lên ở Bảo Lộc.

Mùa mưa ở Bảo Lộc dài hơn. Mưa thường bắt đầu từ tháng 4, tháng 5 và kéo tới tháng 11, đỉnh vào khoảng tháng 7–9 với những đợt mưa dầm vài ngày liền. Ở Đà Lạt, mưa hay đến vào buổi chiều, sáng thường còn nắng, ít khi mưa dầm cả ngày như Bảo Lộc.

Mùa khô có hai bộ mặt. Từ khoảng tháng 12 tới tháng 3, gió mùa đông bắc thổi qua dãy Trường Sơn đã mất ẩm, cao nguyên trở nên hanh khô, trời xanh, ít mưa. Đây là lúc Đà Lạt đẹp nhất nhưng cũng là lúc vườn cây ở cả hai vùng cần tưới nhiều nhất.

Số liệu tham khảo: Đà Lạt và Bảo Lộc

Các con số dưới đây là mức trung bình thường được nêu, làm tròn. Số liệu khí tượng chính thức từng năm do Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia công bố có thể khác đôi chút.

Đọc bảng sẽ thấy hai vùng không chênh nhau nhiều về nhiệt độ nhưng chênh rõ về nước. Với người làm nhà và làm vườn, độ ẩm và số ngày mưa mới là yếu tố quyết định nhiều chi phí, không phải nhiệt độ.

Sương mù và độ ẩm: cái giá của sự mát mẻ

Sương mù ở cao nguyên hình thành khi đêm quang trời, mặt đất toả nhiệt nhanh, lớp không khí sát đất lạnh xuống dưới điểm sương. Ở các thung lũng hẹp quanh Đà Lạt, khí lạnh nặng dồn xuống đáy và đọng lại, nên sáng sớm thung lũng phủ sương trong khi đồi cao đã nắng. Bảo Lộc thì độ ẩm nền cao sẵn, sương mù có thể kéo dài tới gần trưa vào mùa mưa.

Độ ẩm cao làm quần áo lâu khô, đồ gỗ dễ cong, sách và giày da dễ mốc, tường dễ bong sơn. Người từ thành phố nóng chuyển lên thường bất ngờ với chi phí chống ẩm: máy hút ẩm, tủ có đèn sấy, sơn chống thấm tốt hơn, hoặc phải phơi đồ trong nhà kính nhỏ. Người có bệnh đường hô hấp hay đau khớp nên thử sống qua một mùa mưa trước khi quyết định định cư lâu dài.

Ảnh hưởng tới nhà cửa và cây trồng khi định cư

Nếu định làm nhà hoặc làm vườn ở cao nguyên Lâm Đồng, vài điều thực tế nên tính từ đầu:

• Hướng nhà và nắng: ở Đà Lạt, phòng ngủ đón nắng sáng sẽ ấm và khô hơn nhiều; nhà xây sát sườn đồi phía bắc dễ thiếu nắng quanh năm.
• Chống thấm: ở Bảo Lộc, mái cần độ dốc đủ thoát nước mưa dầm, chân tường cần lớp chống thấm và rãnh thoát quanh nhà, nhất là khi xây trên đất đồi.
• Sưởi và giữ nhiệt: Đà Lạt ít cần điều hoà làm mát nhưng nhiều nhà dùng máy sưởi, rèm dày và cửa kín gió vào mùa khô lạnh.
• Cây trồng: độ cao trên 1.000 m hợp rau, hoa ôn đới, cà phê arabica, hồng, bơ; vùng 800–1.000 m như Bảo Lộc hợp chè, robusta, sầu riêng, nhưng mưa dày dễ sinh nấm bệnh nên vườn cần thoáng và thoát nước tốt.
• Đi lại mùa mưa: đèo Bảo Lộc, đèo Prenn, Mimosa có thể có sương dày, đường trơn; nên tính thời gian đi lại rộng hơn vào các tháng mưa.

Biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ trung bình ở Đà Lạt có xu hướng tăng nhẹ qua nhiều thập kỷ theo các nghiên cứu số liệu trạm, cộng thêm việc mở rộng đô thị và nhà kính làm vùng trung tâm ấm lên. Cái mát vẫn còn, nhưng không nên xem như điều bất biến khi chọn nơi sống dài hạn.

Chọn vùng sống trên cao nguyên theo độ cao: gợi ý thực tế

Trên khoảng 1.300 m. Mát quanh năm, đêm lạnh rõ, ít muỗi, hợp người thích khí hậu ôn hoà và trồng rau hoa ôn đới. Đổi lại phải chống ẩm, chống lạnh mùa khô và chịu chi phí nhà cửa cao ở khu trung tâm.

Khoảng 800–1.200 m. Ấm hơn, cảm giác dễ chịu với người từ đồng bằng lên, phù hợp làm vườn cây ăn trái và cây công nghiệp. Cần để ý lượng mưa: sườn đón gió như Bảo Lộc mưa nhiều hơn hẳn những thung lũng khuất gió cùng độ cao.

Dưới khoảng 700 m ở rìa cao nguyên. Khí hậu đã gần với đồng bằng, ban ngày nóng, mùa khô gắt. Đất rẻ hơn nhưng phải tính kỹ chuyện nước tưới và nắng nóng cho người già, trẻ nhỏ.

Cùng độ cao, khác vị trí. Thung lũng hẹp sẽ có sương và lạnh đọng về đêm, đồi cao lộng gió thì khô hơn nhưng gió mạnh. Khi xem đất, hãy đến vào sáng sớm và chiều muộn để cảm nhận rõ sự khác biệt này thay vì chỉ ghé lúc giữa trưa.

Mưa đá, sương muối và những hiện tượng thời tiết đặc biệt

Cao nguyên Lâm Đồng thỉnh thoảng có mưa đá vào giai đoạn chuyển mùa, khoảng tháng 3 đến tháng 5, khi không khí nóng ẩm bốc lên mạnh tạo mây dông cao. Hạt đá thường nhỏ, rơi trong thời gian ngắn nhưng đủ làm rách lá rau, thủng mái nhà kính, dập hoa. Người làm nông ở Đà Lạt và vùng ven thường gia cố mái kính, mua bảo hiểm nông nghiệp nếu có, và theo dõi bản tin dông lốc của đài khí tượng địa phương.

Sương muối xuất hiện vào những đêm khô lạnh, trời quang, lặng gió của mùa khô, nhất là ở thung lũng thấp và vùng cao trên 1.500 m. Lớp băng mỏng đọng trên lá có thể làm cháy lá cà phê, rau màu. Cách giảm thiệt hại phổ biến là tưới phun nhẹ trước rạng sáng, che phủ luống hoặc trồng cây chắn gió quanh vườn. Đây là chi tiết người mới lên định cư làm vườn ít khi được kể trước.

Câu hỏi thường gặp