Ăn Tết nhà nội hay nhà ngoại không có câu trả lời chung cho mọi gia đình; cách được nhiều cặp vợ chồng chọn là luân phiên theo năm (năm nay đón giao thừa bên nội, năm sau bên ngoại) hoặc chia theo ngày theo nếp quen "mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ". Điều quan trọng hơn cách chia là hai vợ chồng bàn và thống nhất trước Tết ít nhất một tháng, rồi cùng báo với hai bên gia đình, thay vì để đến sát ngày mới cãi nhau.
Với những cặp hai quê xa nhau, có con nhỏ, hoặc một bên bố mẹ đã già yếu, việc chia Tết càng cần tính kỹ. Dưới đây là các phương án phổ biến kèm ưu nhược điểm, cách bàn với nhau, cách ứng xử khi về nhà vợ hoặc nhà chồng ăn Tết, và cách chia chi phí Tết cho hai bên công bằng.
Nếp cũ và thực tế bây giờ
Câu "mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy" phản ánh nếp truyền thống: ngày đầu năm con cháu ở bên nội, ngày thứ hai sang chúc Tết bên ngoại. Nếp này hợp với thời hai nhà thường ở cùng làng hoặc gần nhau, đi lại trong ngày là tới.
Ngày nay nhiều cặp vợ chồng một người quê Bắc, một người quê Nam, hoặc cùng sống ở thành phố còn hai bên bố mẹ ở hai tỉnh cách nhau vài trăm cây số. Bộ luật Lao động 2019 cho người lao động nghỉ Tết Âm lịch 5 ngày; cộng cuối tuần và ngày hoán đổi, kỳ nghỉ thực tế thường khoảng 7–9 ngày, trong khi vé xe, vé máy bay dịp cao điểm đắt và khó mua. Người làm tự do, buôn bán hay làm ngành dịch vụ có khi chỉ nghỉ được hai ba ngày. Áp nguyên nếp cũ đôi khi không làm được, và một bên dễ thấy thiệt.
Nhiều gia đình bố mẹ hai bên đã cởi mở hơn, chấp nhận năm có con cháu về, năm không. Nhưng cũng có những gia đình rất coi trọng việc con trai, con dâu có mặt đêm giao thừa ở nhà nội. Không có nếp nào đúng cho mọi nhà; điều cần làm là hiểu mong muốn thật của bố mẹ hai bên, thay vì đoán, rồi tìm cách cân bằng.
Các cách chia Tết phổ biến
Mỗi phương án có ưu nhược điểm riêng. Nhiều gia đình kết hợp hai cách tuỳ năm.
| Cách chia | Hợp với | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Luân phiên theo năm | Hai quê xa nhau | Công bằng, mỗi năm ở trọn một bên, đỡ di chuyển | Năm vắng mặt nên gọi video đêm giao thừa, gửi quà sớm |
| Chia theo ngày (nội trước, ngoại sau) | Hai nhà cùng tỉnh hoặc gần nhau | Gặp được cả hai bên mỗi năm | Lịch dày, mệt; nhà ngoại dễ thấy luôn là "thứ hai" |
| Đón bố mẹ lên thành phố | Bố mẹ còn khoẻ, nhà đủ chỗ | Không phải đi lại dịp cao điểm, có thể đón cả hai bên | Bố mẹ có thể nhớ nếp Tết quê, cần hỏi trước |
| Trước Tết về một bên, Tết ở bên kia | Có thể xin nghỉ sớm | Hai bên đều có những ngày con cháu ở nhà | Cần tính vé xe và ngày phép từ sớm |
| Một bên ưu tiên vì hoàn cảnh | Bố mẹ một bên già yếu, neo đơn | Đúng người cần được ưu tiên | Giải thích rõ với bên còn lại, bù vào dịp khác |
Khi chọn, đừng quên con nhỏ: trẻ dưới hai ba tuổi đi xa nhiều chặng trong vài ngày rất dễ mệt và ốm. Có năm ở yên một chỗ cho con nghỉ ngơi cũng là lựa chọn hợp lý.
Ví dụ một lịch chia Tết cụ thể
Giả sử chồng quê Nghệ An, vợ quê Cần Thơ, hai vợ chồng sống ở TP. Hồ Chí Minh, con gái bốn tuổi, kỳ nghỉ chín ngày. Chia theo ngày là không khả thi vì hai quê cách nhau khoảng một nghìn rưỡi cây số đường bộ. Hai vợ chồng chọn luân phiên: năm lẻ đón giao thừa ở Nghệ An, năm chẵn ở Cần Thơ.
Năm ở Nghệ An, cả nhà bay ra từ 27 tháng Chạp, ở tới mùng 4 rồi bay về. Trước đó, cuối tuần thứ hai của tháng Chạp, hai vợ chồng về Cần Thơ một ngày rưỡi bằng xe khách, mang quà Tết và cùng ông bà ngoại gói bánh tét sớm. Đêm giao thừa và sáng mùng 1, con gái gọi video chúc Tết ông bà ngoại. Mùng 6, khi vé đã rẻ hơn, vợ đưa con về ngoại thêm hai ngày phép.
Cách này không chia đôi tuyệt đối từng năm, nhưng sau hai năm thì hai bên ngang nhau, và quan trọng là bên vắng mặt luôn có một dịp gặp riêng thay vì chỉ nghe lời hứa "sang năm".
Bàn với nhau trước Tết thế nào
Phần lớn mâu thuẫn ngày Tết xuất phát từ việc không bàn trước hoặc mỗi người tự hứa với bố mẹ mình. Trình tự gợi ý:
- Bàn từ tháng mười một âm lịch, hoặc ít nhất một tháng trước Tết, để còn kịp đặt vé, xin phép nghỉ.
- Mỗi người nói thật mong muốn và nỗi lo của mình: bố anh năm nay yếu, mẹ em sẽ buồn nếu vắng con gái ba năm liền.
- Nhìn lại các năm trước: đã ở bên nào bao nhiêu lần, có bên nào bị thiệt liên tục không.
- Cùng chọn phương án, kèm lịch cụ thể từng ngày và ngân sách đi lại, quà cáp.
- Mỗi người tự báo với bố mẹ ruột của mình, nói theo hướng "vợ chồng con đã bàn và quyết định", không đổ cho người kia.
- Chuẩn bị cho bên vắng mặt: gửi quà về sớm, hẹn ngày về thăm sau Tết, gọi video đêm giao thừa và sáng mùng một.
Nếu bố mẹ một bên phản đối, người con ruột là người giải thích và nhận phần thuyết phục. Đừng để vợ hoặc chồng mình đứng ra chịu trách móc thay.
Ứng xử khi về nhà vợ hoặc nhà chồng ăn Tết
Phụ việc chủ động. Tết là dịp nhà nào cũng nhiều việc: dọn dẹp, nấu cỗ, tiếp khách. Con dâu hay con rể đều nên hỏi "con giúp được gì" và nhận một việc cụ thể, như rửa bát sau mỗi mâm, trông bọn trẻ, đi chợ. Người chồng về nhà mình cũng đừng ngồi một chỗ để vợ làm hết.
Chuẩn bị lì xì từ trước. Đổi tiền mới, chia phong bao cho trẻ con trong họ, ông bà, bố mẹ. Hỏi trước người bạn đời mức lì xì quen thuộc của nhà họ để không quá ít hay quá nhiều so với mặt bằng chung của gia đình.
Đi chúc Tết họ hàng. Người bạn đời nên giới thiệu và đi cùng trong những chuyến chúc Tết đầu, nhắc trước tên và cách xưng hô với từng người.
Đỡ lời trước những câu hỏi khó. Bao giờ cưới, bao giờ có con, sao chưa có con thứ hai, lương bao nhiêu. Người bạn đời nên chủ động đỡ lời khi thấy vợ hoặc chồng lúng túng. Câu trả lời ngắn, vui vẻ là đủ: "Dạ, tụi cháu đang tính ạ".
Giữ sức. Nhậu nhiều ngày liền, thức khuya, ăn uống thất thường khiến nhiều người ốm sau Tết. Từ chối khéo rượu bia, nhất là khi còn phải lái xe về.
Chia chi phí Tết hai bên cho công bằng
Tiền Tết gồm nhiều khoản: quà biếu bố mẹ hai bên, lì xì, vé xe hoặc xăng xe đi lại, đóng góp cỗ Tết, quà cho họ hàng. Nếu không bàn trước, dễ xảy ra chuyện một bên thấy nhà mình được biếu ít hơn.
Cách nhiều gia đình áp dụng là lập một ngân sách Tết chung từ vài tháng trước, mỗi tháng để riêng một khoản. Khi gần Tết, chia khoản này theo từng mục, trong đó quà biếu và lì xì cho bố mẹ hai bên ngang nhau, trừ khi một bên có hoàn cảnh khó khăn hơn mà cả hai cùng đồng ý hỗ trợ thêm. Năm ăn Tết bên nào thì chi phí ăn ở, đóng góp cỗ bên đó tự nhiên cao hơn, không cần cân đo từng đồng.
Ghi chép lại các khoản đã chi trong năm, cả việc hiếu hỉ của hai bên, giúp năm sau tính toán sát hơn và tránh cảm giác thiệt thòi. Nếu thu nhập năm nay eo hẹp, hai vợ chồng nên thống nhất giảm quy mô quà cáp thay vì vay mượn để chi Tết. Bố mẹ hai bên phần lớn mong con cháu về đông đủ, khoẻ mạnh hơn là quà to.
Danh sách việc cần chuẩn bị trước khi về quê ăn Tết
Chuẩn bị sớm giúp cả nhà bớt cãi nhau vì vội vàng và mệt mỏi. Danh sách gợi ý cho gia đình có con nhỏ đi xa:
- Vé xe, vé tàu, vé máy bay: đặt sớm, thường từ một đến hai tháng trước Tết vì càng gần Tết càng khó mua và giá càng cao. Nếu đi ô tô riêng, kiểm tra xe và tính giờ khởi hành tránh cao điểm.
- Ngày nghỉ phép: xin phép cùng lúc cả hai vợ chồng, xác nhận lịch nghỉ của trường con.
- Quà biếu: lên danh sách người cần biếu ở cả hai bên, mua dần từ trước để khỏi chen chúc những ngày cuối.
- Tiền mới lì xì: đổi từ sớm, chia sẵn phong bao theo từng nhóm người nhận.
- Đồ cho con: quần áo đủ cho cả thời tiết lạnh miền Bắc nếu về Bắc, thuốc hạ sốt và men tiêu hoá thông thường đã được bác sĩ dặn trước, đồ chơi nhỏ cho lúc đi đường.
- Nhà ở thành phố: đóng điện nước, khoá cửa cẩn thận, nhờ hàng xóm để ý, mang theo hoặc cất kỹ giấy tờ, đồ giá trị.
- Lịch cụ thể từng ngày: ngày nào ở đâu, đi chúc Tết nhà ai, để cả hai vợ chồng và ông bà hai bên cùng biết.
Chia việc chuẩn bị này giữa hai vợ chồng như chia việc nhà: mỗi người giữ trọn vài mục, tránh tình trạng một người lo hết rồi mệt mỏi, cáu gắt đúng dịp cần vui nhất trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Con dâu có bắt buộc phải ăn Tết nhà chồng không?
Không có quy định nào bắt buộc, đây là nếp quen ở nhiều gia đình. Hai vợ chồng có quyền tự thoả thuận cách chia Tết. Điều quan trọng là bàn trước, tôn trọng cảm xúc của bố mẹ hai bên và bù đắp cho bên vắng mặt bằng những chuyến về thăm khác.
Năm đầu sau cưới nên ăn Tết ở đâu?
Nhiều nơi có nếp năm đầu sau cưới con dâu ăn Tết nhà chồng, rồi mùng hai về nhà ngoại. Tuy vậy, mỗi gia đình một khác. Hai vợ chồng nên hỏi bố mẹ hai bên sớm và thống nhất, đặc biệt nếu hai quê xa nhau.
Không về quê ăn Tết được thì làm gì để bố mẹ đỡ buồn?
Gửi quà về trước Tết, gọi video đêm giao thừa và sáng mùng một để cả nhà cùng chúc Tết. Hẹn ngày cụ thể sẽ về thăm sau Tết và giữ lời. Nhờ anh chị em ở gần đến thăm bố mẹ thay mình trong mấy ngày Tết.
Nên lì xì bố mẹ hai bên bao nhiêu?
Không có con số chuẩn, tuỳ thu nhập và thói quen từng gia đình. Nguyên tắc là cân bằng giữa hai bên, nằm trong ngân sách vợ chồng đã thống nhất. Một khoản vừa sức kèm lời chúc thật lòng có ý nghĩa hơn một khoản lớn khiến cả năm phải chật vật.
Vợ chồng cãi nhau vì chuyện ăn Tết thì giải quyết sao?
Tạm dừng khi đang nóng, rồi ngồi lại liệt kê mong muốn của mỗi người và các năm trước đã chia ra sao. Chọn phương án cân bằng trong vài năm, không cần năm nào cũng chia đôi. Ghi lại thoả thuận để năm sau không phải cãi lại từ đầu.
