Cách giặt đồ lụa tơ tằm tại nhà không bạc màu, không mất bóng

Đồ lụa tơ tằm giặt tại nhà được nếu nhãn không cấm giặt nước: giặt tay bằng nước mát dưới 30 độ, nước giặt trung tính không chứa enzym, không ngâm lâu, không vắt xoắn, phơi trong bóng râm và ủi ở nhiệt thấp nhất khi vải còn hơi ẩm. Lụa hỏng chủ yếu vì ba thứ: bột giặt thường có enzym phân hủy đạm, nắng trực tiếp, và sự cọ xát khi ướt.

Trước khi giặt lần đầu nên thử độ phai màu, vì lụa nhuộm màu đậm, đặc biệt đỏ, xanh lam, tím, rất dễ ra màu. Dưới đây là cách thử, cách giặt, cách ủi, cách xử lý khi lụa đã xỉn hay ố, và khi nào nên mang ra tiệm.

Lụa tơ tằm khác vải thường ở đâu

Tơ tằm là sợi protein do con tằm nhả ra khi làm kén, cùng họ với len và tóc. Sợi dài, mảnh, mặt cắt gần giống lăng kính tam giác nên phản chiếu ánh sáng tạo độ bóng đặc trưng. Khi khô, lụa khá bền; nhưng khi ướt, lụa yếu đi rõ rệt, dễ xước bề mặt, dễ tuột sợi nếu chà hay vắt.

Vì là sợi protein, lụa bị các enzym protease trong nhiều loại bột giặt và nước giặt thường tấn công, lâu dần làm sợi mỏng, giòn và mất bóng. Lụa cũng không ưa môi trường kiềm mạnh, nên xà phòng cục và bột giặt thông thường không hợp. Ánh nắng mặt trời, mồ hôi và nước hoa xịt trực tiếp là ba nguyên nhân hay gây ố vàng.

Cần phân biệt lụa thật với các loại vải bóng gọi chung là lụa trong cách nói hàng ngày: lụa satin polyester, lụa latin, phi bóng, lụa viscose. Đây là sợi tổng hợp hoặc tái sinh, giặt dễ hơn, chịu nước tốt hơn, có thể giặt máy chế độ nhẹ. Đọc dòng thành phần: chữ silk hay tơ tằm 100% mới là lụa tơ tằm. Cách thử đốt một sợi nhỏ ở mép may bên trong cũng hay dùng: lụa thật cháy có mùi khét như tóc, tro mịn bóp tan; sợi polyester co lại thành hạt nhựa cứng.

Ở Việt Nam, lụa tơ tằm gắn với các làng nghề như Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Nội) và vùng trồng dâu nuôi tằm Bảo Lộc (Lâm Đồng). Ngoài lụa trơn mặt bóng còn có đũi, làm từ sợi tơ thô nên mặt vải sần, ít bóng; gấm có hoa văn dệt nổi; và lụa tơ tằm pha sợi khác. Đũi và lụa trơn giặt theo cùng nguyên tắc ở dưới, chỉ khác là đũi nhăn nhiều hơn và hơi co ở lần giặt đầu. Gấm dệt nhiều lớp sợi, nhiều màu, nên ưu tiên giặt khô.

Thử phai màu trước lần giặt đầu

Mất hai phút nhưng tránh được cảnh cả chiếc áo dài loang lổ.

1. Chọn một chỗ khuất: đường may bên trong, mép gấu trong, mặt trong của nẹp.
2. Nhúng ướt một miếng bông tẩy trang hoặc góc khăn trắng bằng nước mát có pha một chút nước giặt bạn định dùng.
3. Ấn miếng bông lên vải khoảng 30 giây, không chà.
4. Nhấc ra xem. Bông trắng sạch là có thể giặt tay tại nhà. Bông dính màu là lụa ra màu: hoặc giặt khô ở tiệm, hoặc giặt rất nhanh bằng nước lạnh, riêng một mình, không ngâm.
5. Với đồ phối nhiều màu tương phản như lụa trắng có họa tiết đỏ, thử ở từng màu. Màu đậm ra màu sẽ loang sang nền sáng.

Lụa in hoa dùng thuốc nhuộm khác lụa nhuộm trơn, độ bền màu cũng khác. Mỗi món nên thử riêng, kể cả khi mua cùng một chỗ.

Giặt tay lụa tơ tằm đúng cách

Cả quá trình nên gói gọn trong khoảng 10 phút tiếp xúc với nước.

1. Pha nước mát hoặc hơi lạnh, dưới 30 độ, vào chậu sạch. Thêm vài giọt nước giặt dành cho lụa và len, hoặc nước giặt trung tính không enzym, dầu gội nhẹ cho trẻ em cũng dùng được. Khuấy tan.
2. Lộn trái món đồ, nhúng vào nước, ấn nhẹ cho thấm đều. Ngâm tối đa 3–5 phút. Không ngâm lâu như đồ cotton.
3. Đung đưa và bóp nhẹ trong nước. Cổ áo, nách nhẹ tay bóp kỹ hơn. Không chà xát, không dùng bàn chải.
4. Xả bằng nước mát sạch hai ba lần đến khi hết bọt. Ở lần xả cuối có thể thêm khoảng một thìa canh giấm trắng cho mỗi bốn lít nước để trung hòa cặn xà phòng và giúp lụa bóng hơn, rồi xả lại nhanh bằng nước sạch.
5. Không vắt xoắn. Nhẹ nhàng ép nước bằng tay, sau đó cuộn trong khăn bông trắng sạch và ấn cho khăn hút bớt nước.
6. Món đồ còn ẩm, không nhỏ giọt, là sẵn sàng để phơi.

Máy giặt có chế độ giặt tay hoặc đồ lụa vẫn dùng được cho lụa mỏng nếu nhãn cho phép, với túi lưới, nước lạnh và vắt thấp nhất. Nhưng áo dài lụa, đầm lụa có lót, khăn lụa vẽ tay nên giặt tay hoặc giặt khô.

Phơi và ủi đồ lụa

Phơi trong bóng râm, nơi thoáng gió. Nắng trực tiếp làm lụa bạc màu và yếu sợi nhanh, nhất là lụa trắng dễ ngả vàng. Ban công có mái che hoặc phòng có quạt là chỗ phơi tốt.

Áo treo móc có đệm vai, khăn và đồ mỏng phơi phẳng. Áo sơ mi lụa nhẹ có thể treo móc vai tròn có bọc vải. Không dùng kẹp phơi kim loại kẹp trực tiếp vì để lại vết hằn và vết gỉ.

Ủi khi vải còn hơi ẩm. Lúc lụa ẩm chừng bảy tám phần, nếp nhăn ra rất dễ. Lụa khô hẳn rồi thì xịt nhẹ một lớp sương nước đều toàn bộ, đừng nhỏ vài giọt vì dễ để lại vệt nước loang trên một số loại lụa.

Nhiệt thấp nhất, mặt trái, có vải lót. Đặt núm bàn là ở mức một chấm hoặc mức lụa. Ủi mặt trái, phủ một tấm vải cotton mỏng lên trên, đưa bàn là đều tay, không dừng lâu một chỗ. Bàn là quá nóng làm lụa bóng loáng, cháy vàng hoặc co dúm, không sửa được.

Bàn là hơi nước đứng là lựa chọn nhẹ nhàng nhất. Hơi nước cầm tay làm phẳng nếp nhăn mà không chạm vào sợi, hợp với đầm lụa, áo dài. Giữ khoảng cách vài phân với vải.

Lụa đã xỉn màu, ố vàng hay có vết nước: làm gì

Lụa xỉn, mất bóng thường do cặn xà phòng còn bám hoặc do dùng bột giặt không phù hợp lâu ngày. Giặt lại bằng nước giặt trung tính, xả thật kỹ rồi xả lần cuối với chút giấm trắng như trên. Nhiều trường hợp độ bóng trở lại một phần. Nếu sợi đã bị enzym làm mỏng thì độ bóng không phục hồi hoàn toàn.

Ố vàng ở nách và cổ do mồ hôi tích tụ. Xử lý càng sớm càng dễ: ngâm riêng vùng ố trong nước mát pha nước giặt trung tính vài phút, bóp nhẹ. Không dùng nước tẩy clo và không dùng các loại tẩy mạnh cho đồ trắng lên lụa. Vết ố lâu năm nên mang đến tiệm giặt có kinh nghiệm với lụa, vì tự xử lý mạnh tay dễ thủng vải.

Vết nước loang xuất hiện khi giọt nước khô trên lụa, để lại viền. Cách sửa là làm ướt đều cả mảng vải lớn hơn vết loang, hoặc giặt lại cả món, rồi phơi đều. Đây cũng là lý do không nên chấm tẩy vết bẩn cục bộ trên lụa bằng khăn ướt khi đang ở ngoài, trừ khi vết bẩn là thứ sẽ hỏng nếu để lâu.

Mỹ phẩm, nước hoa và lăn khử mùi nên dùng và chờ khô trước khi mặc đồ lụa. Cồn và dầu trong các sản phẩm này để lại vệt khó gột.

Cất giữ đồ lụa giữa các mùa

Đồ lụa như áo dài, khăn lụa thường chỉ mặc vào dịp lễ, cất lâu nên càng cần cẩn thận.

• Giặt sạch hoặc ít nhất phơi thoáng trước khi cất. Vết mồ hôi để lâu sẽ thành vết ố vàng.
• Treo áo dài và đầm bằng móc có đệm, trùm túi vải thoáng như vải cotton mỏng. Không trùm túi nilon kín vì giữ ẩm và có thể làm lụa ngả màu.
• Khăn lụa cuộn quanh ống giấy có lót giấy mỏng không axit thay vì gấp nhiều nếp, nếp gấp lâu ngày dễ thành vết mòn.
• Tránh để chung ngăn với đồ có khóa kéo, móc cài, đá đính kết.
• Để nơi tối, khô ráo. Đèn chiếu trực tiếp lâu ngày cũng làm phai màu.
• Mùa nồm, mở tủ thông gió khi trời hanh trở lại và đặt gói hút ẩm. Lụa ít bị mọt hơn len nhưng vẫn bị nấm mốc nếu ẩm.

Trước dịp mặc, lấy áo ra treo một ngày ở chỗ thoáng, nếp gấp nhẹ sẽ tự giãn, sau đó dùng bàn là hơi nước là xong.

Câu hỏi thường gặp