Điểm hoà vốn là mức bán hàng mà tại đó doanh thu vừa đủ trả hết chi phí, không lãi cũng không lỗ. Công thức cơ bản: số lượng hoà vốn = chi phí cố định ÷ (giá bán − chi phí biến đổi mỗi đơn vị). Phần trong ngoặc gọi là số dư đảm phí, tức số tiền mỗi sản phẩm bán ra đóng góp để trả chi phí cố định.
Với một quán nhỏ, con số hoà vốn trả lời câu hỏi rất đời thường: mỗi ngày phải bán ít nhất bao nhiêu ly, bao nhiêu suất thì mới không lỗ. Bài giải thích từng khái niệm, ví dụ một quán nước với số liệu giả định, cách lập bảng tính vài ô, và cách dùng điểm hoà vốn để quyết định có nên thuê mặt bằng đắt hơn hay tăng giá bán.
Ba khái niệm cần nắm trước khi tính
Chi phí cố định. Những khoản phải trả hằng tháng dù bán được một ly hay một nghìn ly: tiền thuê mặt bằng, lương cố định, khấu hao máy móc, internet, phần mềm, phí quản lý, tiền trả góp thiết bị. Nhiều khoản thật ra là "cố định trong một khoảng": bán đông quá phải thuê thêm người thì lương nhảy bậc.
Chi phí biến đổi. Những khoản tăng giảm theo từng đơn vị bán ra: nguyên liệu, ly, nắp, túi, phí ứng dụng giao đồ ăn tính theo phần trăm, hoa hồng nhân viên theo sản phẩm. Không bán thì không phát sinh.
Số dư đảm phí. Giá bán trừ chi phí biến đổi của một đơn vị. Chia số này cho giá bán được tỷ lệ số dư đảm phí, cho biết mỗi đồng doanh thu có bao nhiêu phần dùng để trả chi phí cố định. Số dư đảm phí càng lớn, bạn càng cần bán ít để hoà vốn.
Một lưu ý về khấu hao. Máy pha, tủ mát, chi phí sửa sang mặt bằng là tiền đã chi một lần, nhưng nên chia đều theo số tháng dự kiến dùng và đưa vào chi phí cố định. Bỏ qua khấu hao thì điểm hoà vốn trông thấp, nhưng đến lúc máy hỏng phải mua lại, bạn sẽ không có tiền.
Ví dụ: quán nước mang đi cần bán bao nhiêu ly mỗi ngày (giả định)
Giả định một quán nước nhỏ bán mang đi, giá bán bình quân 25.000 đồng/ly, chi phí biến đổi bình quân 9.000 đồng/ly (nguyên liệu, ly, nắp, túi, hao hụt). Chi phí cố định mỗi tháng như sau.
| Khoản chi phí cố định | Mỗi tháng |
|---|---|
| Thuê mặt bằng | 10.000.000 đ |
| Lương hai nhân viên bán thời gian | 12.000.000 đ |
| Điện, nước phần cố định, internet | 2.000.000 đ |
| Khấu hao máy móc và sửa sang (chia 36 tháng) | 2.500.000 đ |
| Phần mềm bán hàng, vật dụng, lặt vặt | 1.500.000 đ |
| Tổng chi phí cố định | 28.000.000 đ |
Số dư đảm phí mỗi ly là 25.000 − 9.000 = 16.000 đồng. Số ly hoà vốn mỗi tháng là 28.000.000 ÷ 16.000 = 1.750 ly. Quán mở 30 ngày thì cần khoảng 59 ly mỗi ngày (làm tròn lên) để không lỗ.
Tỷ lệ số dư đảm phí là 16.000 ÷ 25.000 = 64%. Doanh thu hoà vốn bằng chi phí cố định chia tỷ lệ này: 28.000.000 ÷ 0,64 = 43.750.000 đồng mỗi tháng. Hai cách tính cho cùng một kết quả: 1.750 ly nhân 25.000 đồng cũng ra 43,75 triệu.
Lập bảng tính hoà vốn trong năm phút
Một bảng tính trên máy tính hay điện thoại với vài ô là đủ. Lợi ích là đổi một con số, mọi kết quả tự chạy lại, giúp bạn thử nhiều kịch bản.
- Ô B1 ghi tổng chi phí cố định mỗi tháng, ví dụ 28000000.
- Ô B2 ghi giá bán bình quân, ví dụ 25000.
- Ô B3 ghi chi phí biến đổi bình quân mỗi đơn vị, ví dụ 9000.
- Ô B4 gõ công thức =B2-B3 để ra số dư đảm phí.
- Ô B5 gõ =ROUNDUP(B1/B4;0) để ra số lượng hoà vốn mỗi tháng. Tuỳ thiết lập ngôn ngữ của phần mềm, dấu phân cách đối số là dấu chấm phẩy hoặc dấu phẩy.
- Ô B6 gõ =B5/30 (hoặc chia số ngày mở cửa thật) để ra số lượng mỗi ngày.
- Ô B7 gõ =B1/(B4/B2) để ra doanh thu hoà vốn.
- Thêm ô B8 ghi lợi nhuận mong muốn mỗi tháng, ô B9 gõ =(B1+B8)/B4 để biết phải bán bao nhiêu để đạt mức lãi đó.
Với số liệu giả định ở trên, muốn lãi 15 triệu đồng mỗi tháng thì cần (28 + 15) triệu ÷ 16.000 = khoảng 2.688 ly, tức khoảng 90 ly mỗi ngày. Khoảng cách giữa 59 ly để hoà vốn và 90 ly để có lãi như mong muốn là con số đáng để bạn nhìn thẳng trước khi mở quán.
Dùng điểm hoà vốn để quyết định thuê mặt bằng
Giả định bạn đang phân vân giữa hai mặt bằng: chỗ trong hẻm 10 triệu/tháng như ví dụ, và chỗ mặt tiền đường lớn 18 triệu/tháng. Chi phí cố định tăng từ 28 lên 36 triệu đồng. Với cùng số dư đảm phí 16.000 đồng/ly, số ly hoà vốn tăng lên 36.000.000 ÷ 16.000 = 2.250 ly mỗi tháng, tức 75 ly mỗi ngày, nhiều hơn 16–17 ly mỗi ngày so với mặt bằng trong hẻm.
Câu hỏi lúc này trở nên cụ thể: mặt tiền đường lớn có giúp bán thêm ít nhất 17 ly mỗi ngày không? Bạn trả lời bằng cách đứng đếm người qua lại và số khách của các quán gần đó ở cả hai vị trí, vào giờ sáng, trưa, chiều. Nếu chỗ mặt tiền dễ dàng bán thêm vài chục ly thì 8 triệu chênh lệch tiền thuê là xứng đáng; nếu chỉ hơn vài ly thì đó là 8 triệu mỗi tháng đổ đi.
Cách nghĩ này áp dụng cho mọi khoản cố định mới: thuê thêm một nhân viên, mua máy pha đắt hơn trả góp, chạy quảng cáo theo tháng. Mỗi khoản đều đẩy điểm hoà vốn lên một số đơn vị nhất định. Chia khoản chi mới cho số dư đảm phí là biết bạn phải bán thêm bao nhiêu để khoản đó tự trả tiền cho nó.
Dùng điểm hoà vốn để quyết định giá bán
Quay lại mặt bằng 10 triệu. Nếu tăng giá bình quân từ 25.000 lên 28.000 đồng mà chi phí biến đổi giữ nguyên 9.000 đồng, số dư đảm phí thành 19.000 đồng. Số ly hoà vốn giảm còn 28.000.000 ÷ 19.000, khoảng 1.474 ly mỗi tháng, tức khoảng 50 ly mỗi ngày thay vì 59. Tăng giá 3.000 đồng giúp hạ ngưỡng hoà vốn gần 9 ly mỗi ngày, nhưng đổi lại có thể mất một phần khách nhạy giá. Bảng tính giúp bạn thấy rõ cái được và cái mất trước khi đổi bảng giá.
Khi quán bán nhiều món với số dư đảm phí khác nhau, hãy dùng số dư đảm phí bình quân theo tỷ trọng. Giả định cà phê chiếm 60% số ly với số dư 14.000 đồng, trà trái cây chiếm 40% với số dư 19.000 đồng. Số dư bình quân là 0,6 × 14.000 + 0,4 × 19.000 = 16.000 đồng, đúng bằng con số trong ví dụ. Nếu khách chuyển sang gọi nhiều trà trái cây hơn, số dư bình quân tăng và điểm hoà vốn giảm dù giá không đổi; đó là lý do nhiều quán chủ động giới thiệu món có số dư cao.
Một chỉ số đi kèm là biên an toàn: (doanh số thực tế − doanh số hoà vốn) ÷ doanh số thực tế. Nếu quán bán được trung bình 70 ly/ngày, tức 2.100 ly/tháng, biên an toàn là (2.100 − 1.750) ÷ 2.100, khoảng 17%. Nghĩa là doanh số giảm hơn 17% thì quán bắt đầu lỗ. Biên an toàn càng mỏng, một tháng mưa nhiều hay một đối thủ mới mở là đủ kéo bạn xuống dưới ngưỡng.
Bốn sai lầm khiến con số hoà vốn đẹp hơn thực tế
Chia cho 30 ngày trong khi quán nghỉ. Quán nghỉ một ngày mỗi tuần, nghỉ Tết, nghỉ khi chủ ốm thì số ngày bán thật trong tháng chỉ khoảng 24–26. Với ví dụ 1.750 ly, chia 25 ngày là 70 ly mỗi ngày chứ không phải 59. Hãy chia theo số ngày mở cửa thật.
Dùng giá niêm yết thay vì giá bán bình quân thực thu. Khuyến mãi, ly tặng khách quen, mã giảm giá trên ứng dụng làm giá thu về mỗi ly thấp hơn bảng giá. Lấy tổng doanh thu thật chia tổng số ly của vài tuần để có giá bình quân đúng.
Quên phí theo phần trăm của kênh online. Nếu một phần ba số ly bán qua ứng dụng giao đồ ăn, phần phí đó phải tính vào chi phí biến đổi bình quân. Bỏ qua thì số dư đảm phí bị thổi phồng vài nghìn đồng mỗi ly.
Coi điểm hoà vốn là mục tiêu. Hoà vốn nghĩa là chưa có đồng lãi nào, kể cả khi đã tính lương chủ. Mục tiêu kinh doanh nên đặt bằng công thức có lợi nhuận mong muốn, còn điểm hoà vốn chỉ là vạch báo động phía dưới.
Câu hỏi thường gặp
Điểm hoà vốn có tính tiền vốn ban đầu bỏ ra không?
Công thức cơ bản không thu hồi trực tiếp vốn đầu tư, mà chỉ tính phần khấu hao máy móc, sửa sang theo tháng trong chi phí cố định. Muốn biết bao lâu thu hồi toàn bộ vốn, bạn lấy số vốn đã bỏ ra chia cho lợi nhuận bằng tiền mặt mỗi tháng sau khi đã vượt điểm hoà vốn.
Quán mới mở bao lâu thì đạt điểm hoà vốn?
Không có con số chung. Tuỳ vị trí, sản phẩm và cách kéo khách, có quán đạt sau vài tuần, có quán mất nhiều tháng, có quán không bao giờ đạt. Vì thế khi lập kế hoạch nên để dự phòng tiền mặt đủ trả chi phí cố định trong ba đến sáu tháng đầu.
Lương chủ quán có tính vào chi phí cố định không?
Nên tính. Nếu chủ quán đứng quầy cả ngày, hãy ghi một khoản lương bằng mức bạn sẽ phải trả cho người thay mình. Bỏ khoản này ra thì điểm hoà vốn thấp hơn thực tế, và quán có thể trông như hoà vốn trong khi bạn đang làm không công.
Chi phí biến đổi bình quân tính thế nào khi có nhiều món?
Lấy tổng chi phí nguyên liệu, bao bì và phí theo đơn của một tháng chia cho tổng số đơn vị đã bán, hoặc tính theo tỷ trọng từng món như ví dụ trong bài. Cập nhật mỗi khi giá nguyên liệu thay đổi hoặc cơ cấu món bán ra thay đổi rõ.
Điểm hoà vốn có dùng được cho shop online không?
Dùng được. Chi phí cố định là phần mềm, kho, lương người đóng gói và trực tin nhắn, quảng cáo trả theo tháng. Chi phí biến đổi là giá vốn hàng, bao bì, phí sàn và phí thanh toán theo phần trăm, phí ship shop chịu, cộng một tỷ lệ ước tính cho đơn hoàn.
Đã vượt điểm hoà vốn thì có chắc có tiền không?
Không chắc. Điểm hoà vốn tính theo lợi nhuận, còn tiền trong tay phụ thuộc dòng tiền: hàng tồn kho, khách nợ, trả góp gốc vay, mua máy mới. Quán có thể vượt hoà vốn trên sổ sách nhưng vẫn thiếu tiền trả nhà cung cấp nếu dồn quá nhiều tiền vào hàng tồn.
