Nhãn giặt trên quần áo dùng năm hình gốc, mỗi hình chỉ một khâu: chậu nước là giặt, tam giác là tẩy, hình vuông là làm khô, bàn là là ủi, vòng tròn là giặt chuyên nghiệp (giặt khô ở tiệm). Hình bị gạch chéo nghĩa là cấm làm việc đó. Dấu chấm cho biết nhiệt độ, càng nhiều chấm càng nóng; gạch ngang bên dưới cho biết phải nhẹ tay, càng nhiều gạch càng nhẹ.
Chỉ cần nhớ năm hình và hai quy tắc phụ đó là đọc được gần hết nhãn trên áo quần bán ở Việt Nam, vì phần lớn hàng may mặc theo hệ ký hiệu chung của châu Âu và tiêu chuẩn ISO 3758. Dưới đây là giải nghĩa từng nhóm bằng lời, kèm những trường hợp dễ hiểu sai nhất.
Chậu nước: giặt nước bằng máy hay bằng tay
Hình chậu có mặt nước gợn sóng ở trên là ký hiệu giặt nước. Con số trong chậu là nhiệt độ nước tối đa, tính bằng độ C: 30, 40, 60, 95. Một số nhãn thay số bằng chấm: một chấm khoảng 30 độ, hai chấm 40 độ, ba chấm 50 độ, bốn chấm 60 độ. Con số là giới hạn trên, không phải mức bắt buộc; giặt lạnh hơn gần như luôn an toàn, chỉ là vết bẩn dầu mỡ khó sạch hơn.
Bên dưới chậu có thể có gạch ngang. Không gạch là chế độ thường, vắt mạnh được, hợp với đồ cotton dày, khăn tắm, ga giường. Một gạch là chế độ nhẹ cho đồ tổng hợp, sơ mi dễ nhăn: quay ít hơn, vắt chậm hơn. Hai gạch là rất nhẹ, thường thấy trên đồ len và vải mỏng: máy phải chạy chế độ len hoặc đồ mỏng, tốc độ vắt thấp.
Bàn tay thò vào chậu là chỉ giặt tay, nước không quá 40 độ, thường nên dùng nước mát. Giặt tay ở đây nghĩa là ngâm, bóp nhẹ, không chà, không vò xoắn. Nhiều máy giặt có chế độ giặt tay hay chế độ len; dùng được nếu cho đồ vào túi lưới. Chậu bị gạch chéo là không được giặt nước, thường đi kèm ký hiệu giặt khô ở tiệm.
Tam giác: được dùng thuốc tẩy hay không
Tam giác nói về chất tẩy trắng, không phải bột giặt thường. Tam giác trống nghĩa là được dùng mọi loại tẩy, kể cả nước tẩy gốc clo như javel. Tam giác có hai vạch xiên bên trong nghĩa là chỉ dùng loại tẩy không chứa clo, tức nhóm tẩy gốc oxy, thường bán dưới dạng bột hay nước tẩy dành cho đồ màu. Tam giác tô đen và gạch chéo nghĩa là không được tẩy bằng bất kỳ loại nào.
Nhãn đời cũ đôi khi ghi chữ CL trong tam giác, nghĩa là cho phép tẩy clo. Đây là chỗ hay hỏng đồ nhất: nước tẩy clo làm áo màu loang trắng từng mảng, làm sợi len, lụa và sợi co giãn bị giòn, mục. Áo trắng có pha thun co giãn, dù trắng tinh, cũng thường mang tam giác hai vạch chứ không phải tam giác trống.
Nếu không chắc, cứ coi như tam giác hai vạch: tẩy oxy an toàn với phần lớn vải màu và vải trắng. Thử trước ở đường may bên trong trong vài phút xem màu có đổi không rồi mới ngâm cả món.
Hình vuông: làm khô bằng máy sấy, phơi treo hay phơi phẳng
Hình vuông là khâu làm khô. Có hình tròn bên trong là máy sấy thùng quay; không có hình tròn là phơi tự nhiên, nét vẽ bên trong cho biết phơi kiểu gì.
| Hình bạn thấy | Nghĩa | Áp dụng thực tế |
|---|---|---|
| Vuông có tròn, một chấm | Sấy máy ở nhiệt thấp | Chọn chế độ đồ mỏng hoặc nhiệt thấp, lấy ra khi còn hơi ẩm |
| Vuông có tròn, hai chấm | Sấy máy nhiệt bình thường | Đồ cotton dày, khăn tắm |
| Vuông có tròn bị gạch chéo | Không sấy máy | Đồ len, đồ có thun co giãn, đồ in hoặc ép nhiệt |
| Vuông có một vạch đứng, hoặc nét cong ở cạnh trên | Phơi treo trên dây | Treo bằng móc, kéo phẳng đường may |
| Vuông có hai hoặc ba vạch đứng | Phơi nhỏ giọt, không vắt | Treo ngay khi còn ướt sũng, để nước tự chảy |
| Vuông có một vạch ngang | Phơi phẳng | Trải trên lưới hoặc khăn khô, thường cho áo len |
| Vuông có vạch xiên ở góc | Phơi trong bóng râm | Tránh nắng trực tiếp để màu không bạc |
Nhãn theo hệ ISO của châu Âu vẽ vạch đứng cho phơi treo, còn nhãn hàng Mỹ hay vẽ nét cong ở cạnh trên; nghĩa giống nhau. Ký hiệu cấm sấy máy rất hay bị bỏ qua vì nhiều nhà không có máy sấy, nhưng máy giặt sấy chung một lồng đang phổ biến dần. Bấm nhầm chương trình giặt kèm sấy là cách nhanh nhất để một chiếc áo len co lại một cỡ.
Bàn là và vòng tròn: ủi bao nhiêu độ, có mang đi giặt khô không
Hình bàn là cho biết nhiệt độ ủi tối đa bằng chấm. Một chấm khoảng 110 độ C, dành cho lụa, nylon, acrylic và thường không nên phun hơi nước. Hai chấm khoảng 150 độ C, hợp với len, polyester, vải pha. Ba chấm khoảng 200 độ C, dành cho cotton và linen. Bàn là có hai vạch tỏa hơi ở dưới bị gạch là không dùng hơi nước. Bàn là bị gạch chéo là không được ủi.
Núm vặn của nhiều bàn là cũng in đúng các chấm này, nên chỉ cần khớp số chấm trên nhãn với số chấm trên núm. Đồ có hình in nhựa, chữ ép nhiệt hay đính hạt nên lộn trái khi ủi, dù nhãn cho phép.
Vòng tròn là giặt chuyên nghiệp, việc của tiệm giặt chứ không phải ở nhà. Chữ trong vòng cho thợ biết dùng dung môi nào: P là giặt khô bằng dung môi thông dụng, F là chỉ dùng dung môi hydrocarbon nhẹ hơn, W là giặt ướt chuyên nghiệp. Vòng tròn bị gạch chéo là không được giặt khô. Bạn không cần thuộc các chữ cái này; chỉ cần biết món đồ có vòng tròn mà không có chậu nước thì nên mang ra tiệm, và đưa luôn nhãn cho thợ xem.
Đọc ký hiệu cùng dòng thành phần vải
Ngay cạnh hoặc mặt sau dải ký hiệu thường có dòng thành phần, ghi phần trăm từng loại sợi như cotton 95%, elastane 5%. Hai thông tin này nên đọc cùng nhau, vì chất liệu giải thích lý do của ký hiệu. Cotton và linen chịu nhiệt tốt, ủi được ba chấm, nhưng dễ co và nhăn. Polyester và nylon bền, ít co, nhưng chịu nhiệt kém khi ủi, quá nóng là bóng mặt vải hoặc chảy. Viscose, rayon, modal là sợi tái sinh từ gỗ, mềm mát nhưng yếu khi ướt, dễ co và dễ rách nếu vò mạnh.
Len và lụa là sợi protein từ động vật, ghét nước nóng, ghét chà xát và ghét bột giặt có enzym phân hủy đạm. Elastane, còn gọi spandex, là sợi tạo độ co giãn, chỉ cần vài phần trăm nhưng nó quyết định món đồ không được sấy nóng và không dùng tẩy clo, vì sợi này mất đàn hồi rất nhanh khi gặp nhiệt và clo.
Vì vậy một chiếc quần jeans 98% cotton và 2% elastane sẽ mang nhãn khác hẳn chiếc jeans 100% cotton, dù trông giống nhau. Khi nhãn ký hiệu đã mờ hoặc bị cắt, dòng thành phần vẫn đủ để suy ra cách giặt an toàn.
Những chỗ hay đọc sai trên nhãn
Nhầm số độ là số phút. Con số trong chậu luôn là nhiệt độ nước. Thời lượng giặt do chương trình máy quyết định.
Tưởng hai gạch dưới chậu là được giặt hai lần. Gạch dưới là mức độ nhẹ tay. Hai gạch là chế độ rất nhẹ, vắt chậm, thường cho len.
Thấy hình vuông là nghĩ đến máy giặt. Hình vuông chỉ nói chuyện làm khô. Máy giặt luôn là hình chậu nước.
Bỏ qua nhãn vì nghĩ chỉ là khuyến nghị. Hãng ghi nhãn dựa trên lần thử của chính món đồ đó. Đồ co rút hay phai màu do làm trái nhãn thường không được đổi trả.
Cắt nhãn đi vì cấn cổ. Nếu muốn cắt, chụp ảnh nhãn trước và lưu vào một album riêng trong điện thoại. Đồ đắt tiền nên giữ lại nhãn trong túi zip để khi mang đi tiệm giặt có cái đưa thợ.
Cách áp dụng nhãn khi giặt cả mẻ đồ hỗn hợp
Nhà nào cũng giặt chung nhiều món, mỗi món một nhãn khác nhau. Nguyên tắc là chạy theo nhãn khắt khe nhất trong mẻ, hoặc tách mẻ. Một cách chia đơn giản đủ cho hầu hết gia đình:
- Mẻ thường: cotton dày, khăn, ga giường, đồ lót cotton — nước 40 độ, vắt mạnh, không có ký hiệu gạch dưới.
- Mẻ nhẹ: sơ mi, đồ polyester, đồ thể thao, đồ có thun co giãn — nước 30 độ, chế độ một gạch, vắt vừa.
- Mẻ rất nhẹ hoặc giặt tay: len, lụa, đồ ren, đồ có đính kết — nước mát, túi lưới, chế độ len hay giặt tay.
- Tách riêng đồ mới mua có màu đậm, nhất là jeans và vải nhuộm đỏ, đen, trong hai ba lần giặt đầu vì dễ ra màu.
- Đồ có ký hiệu không giặt nước: không cho vào máy, gom một túi để mang ra tiệm.
Muốn kiểm tra đã đọc đúng hay chưa, nhìn kết quả sau vài lần giặt: áo không co, màu không loang, đường may không nhăn dúm là cách làm đang khớp với nhãn.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn không có ký hiệu nào, chỉ ghi chất liệu thì giặt thế nào?
Dựa vào chất liệu. Cotton và polyester giặt máy 30–40 độ được. Len, lụa, rayon, viscose nên giặt tay nước mát hoặc chế độ len. Khi không chắc, giặt lạnh, vắt nhẹ, phơi râm là cách ít rủi ro nhất.
Ký hiệu chỉ giặt khô thì giặt tay ở nhà có được không?
Một số món làm từ polyester hay cotton vẫn giặt tay được dù nhãn ghi giặt khô, vì hãng ghi chặt để giảm rủi ro. Nhưng vest có lót, đồ len dạ, lụa dày, đồ có lớp dựng bên trong rất dễ biến dạng khi gặp nước. Đồ đắt tiền thì nên nghe theo nhãn.
Giặt nước lạnh hơn nhiệt độ trên nhãn có sao không?
Không sao, nhiệt độ trên nhãn là mức tối đa. Nước lạnh giữ màu và giữ form tốt hơn, chỉ kém hơn với vết dầu mỡ và mồ hôi lâu ngày. Gặp vết bẩn khó thì xử lý riêng vết đó trước khi giặt.
Vì sao áo đúng nhãn mà vẫn bị co?
Vải cotton và linen chưa xử lý chống co có thể co vài phần trăm sau lần giặt đầu dù làm đúng nhãn. Nguyên nhân hay gặp hơn là sấy nóng, phơi dưới nắng gắt hoặc vắt quá mạnh. Mua đồ cotton nên chọn rộng hơn một chút nếu vải không ghi đã xử lý chống co.
Có ứng dụng nào đọc ký hiệu giặt bằng camera không?
Có vài ứng dụng chụp nhãn rồi gợi ý cách giặt, nhưng độ chính xác phụ thuộc ảnh và nhãn mờ hay rõ. Năm hình gốc khá dễ nhớ, tự đọc thường nhanh hơn mở ứng dụng.
Ký hiệu trên nhãn hàng Mỹ có khác hàng châu Âu không?
Hình vẽ gần giống nhau. Khác biệt chính là nhãn Mỹ hay dùng chấm thay cho số độ và có thể ghi thêm hướng dẫn bằng chữ. Cách hiểu chậu, tam giác, vuông, bàn là, vòng tròn vẫn như nhau.
