Lần đầu sống một mình, bạn cần chuẩn bị bốn nhóm việc: chọn và kiểm tra chỗ ở kỹ trước khi ký, sắm đồ thiết yếu cho tuần đầu (không mua hết một lần), lập ngân sách tháng có tiền dự phòng, và thiết lập an toàn gồm khoá cửa, điện, gas và một người thân luôn biết bạn ở đâu. Làm xong bốn việc này, phần còn lại là học dần qua từng tuần.
Ra ở riêng, dù vì đi học, đi làm xa hay đơn giản là muốn tự lập, đều mang lại cảm giác tự do lẫn bỡ ngỡ. Không còn ai nhắc ăn cơm, không ai sửa bóng đèn hộ, cuối tháng tiền tự dưng hết. Danh sách dưới đây gom những điều người đã từng ở riêng ước gì mình biết sớm hơn.
Trước khi ký hợp đồng thuê: kiểm tra những gì
Đi xem phòng vào ban ngày và quay lại một lần vào buổi tối để biết tiếng ồn, ánh sáng, an ninh. Mang theo danh sách kiểm tra:
- Nước: mở tất cả vòi, xem áp lực nước, nước có màu hay mùi lạ không, bình nóng lạnh có hoạt động không. Hỏi giá nước tính theo khối hay theo người.
- Điện: bật thử mọi công tắc, ổ cắm (mang theo sạc điện thoại để thử), xem cầu dao tự động nằm ở đâu. Hỏi rõ giá điện, vì nhiều nơi tính theo giá riêng của chủ nhà, cao hơn giá bậc thang.
- Ẩm mốc, thấm dột: nhìn góc trần, chân tường, sau tủ. Vết loang ố vàng hoặc mùi mốc là dấu hiệu khó xử lý lâu dài.
- Cửa và khoá: cửa chính chắc chắn, khoá hoạt động tốt; hỏi chủ nhà có đổi ổ khoá cho người thuê mới không. Cửa sổ tầng thấp nên có song chắn.
- Phòng cháy: lối thoát hiểm, cầu thang bộ thông thoáng, có bình chữa cháy ở hành lang không, có lối ra thứ hai không. Đây là điểm hay bị bỏ qua nhất ở nhà trọ nhiều tầng.
- Sóng điện thoại, mạng internet trong phòng, chỗ để xe có mái che và có người trông không.
- Hợp đồng: giá thuê, tiền cọc, thời hạn, điều kiện trả cọc, các khoản phí phụ (rác, gửi xe, mạng), ai chịu chi phí sửa chữa. Chụp ảnh tình trạng phòng và đồ đạc khi nhận để làm bằng chứng khi trả phòng.
Ở từ 30 ngày trở lên tại nơi không phải nơi thường trú, theo Luật Cư trú bạn cần đăng ký tạm trú. Hiện việc này có thể làm trực tuyến qua ứng dụng định danh điện tử VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia; thủ tục và giấy tờ có thể thay đổi nên hãy kiểm tra hướng dẫn chính thức hoặc hỏi công an xã, phường nơi ở.
Đồ dùng cần có trong tuần đầu
Không cần mua hết một lần. Sắm những thứ ở cột "ngay ngày đầu", dùng một hai tuần rồi mới mua thêm theo nhu cầu thật:
| Nhóm | Ngay ngày đầu | Mua dần khi cần |
|---|---|---|
| Ngủ nghỉ | Chăn, gối, ga trải, móc treo quần áo | Rèm cản sáng, đệm lót thêm, tủ vải |
| Bếp ăn | Nồi cơm điện, một chảo chống dính, bát đũa thìa cho 2 người, dao, thớt, nước rửa bát | Bếp điện từ, nồi to, hộp đựng thực phẩm, lò vi sóng |
| Vệ sinh | Giấy vệ sinh, xà phòng, kem đánh răng, khăn tắm, chổi, cây lau nhà, túi rác | Giá phơi đồ, chất tẩy nhà vệ sinh, máy hút bụi nhỏ |
| Điện và an toàn | Ổ cắm kéo dài có cầu chì hoặc nút ngắt quá tải, đèn pin hoặc đèn sạc, bộ sơ cứu cơ bản | Bình chữa cháy mini, chuông báo khói, khoá cửa phụ |
| Giấy tờ | Túi đựng giấy tờ chống nước, bản chụp căn cước, hợp đồng thuê | Hộp nhỏ có khoá cho đồ quan trọng |
Bộ sơ cứu cơ bản nên có băng cá nhân, gạc, băng cuộn, dung dịch sát khuẩn, nhiệt kế và thuốc hạ sốt thông dụng bạn từng dùng. Nếu có bệnh mãn tính, mang đủ thuốc theo đơn và ghi lại tên thuốc, liều dùng ở nơi dễ tìm.
Lập ngân sách tháng đầu tiên
Tiền hết nhanh nhất vào tháng đầu ở riêng, vì vừa sắm đồ vừa chưa quen giá cả. Một cách lập ngân sách đơn giản:
- Ghi các khoản cố định: tiền nhà, điện, nước, mạng, gửi xe, điện thoại, đi lại. Đây là phần trừ ra đầu tiên ngay khi nhận lương hoặc tiền gia đình gửi.
- Đặt mức ăn uống theo ngày rồi nhân 30. Tự nấu bữa tối và mang cơm trưa vài hôm mỗi tuần thường tiết kiệm đáng kể so với ăn ngoài cả ba bữa.
- Giữ một khoản cho đồ dùng phát sinh trong tháng đầu, vì thế nào cũng có thứ quên mua.
- Trích tiền dự phòng ngay từ đầu, dù chỉ 5–10% thu nhập. Mục tiêu dài hạn là có quỹ khẩn cấp bằng vài tháng chi phí sinh hoạt.
- Ghi lại mọi khoản chi trong ít nhất một tháng bằng sổ tay hoặc ứng dụng ghi chép. Cuối tháng nhìn lại sẽ thấy tiền thực sự đi đâu, thường là đồ uống, đồ ăn vặt và đặt đồ ăn giao tận nơi.
- Thanh toán hoá đơn đúng hạn. Đặt nhắc lịch ngày đóng tiền nhà, tiền điện để tránh bị phạt hay phiền với chủ nhà.
Nếu ở ghép, thống nhất bằng văn bản hoặc tin nhắn cách chia tiền điện nước, đồ dùng chung, lịch dọn dẹp ngay từ đầu. Chuyện tiền bạc nhỏ không nói rõ là nguyên nhân hàng đầu khiến bạn cùng phòng bất hoà.
An toàn trong nhà: điện, gas, khoá cửa
Biết vị trí cầu dao và van gas. Ngay ngày đầu, tìm cầu dao tổng của phòng và van khoá bình gas. Khi có sự cố, đây là hai thứ cần tắt đầu tiên.
Ngửi thấy mùi gas thì không bật tắt bất cứ thiết bị điện nào. Khoá van bình, mở hết cửa cho thoáng, ra khỏi phòng rồi mới gọi người hỗ trợ. Tia lửa nhỏ từ công tắc có thể gây cháy nổ.
Không cắm quá nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ. Bình nóng lạnh, bếp điện, ấm siêu tốc, máy sấy tóc nên cắm trực tiếp vào ổ tường, không dùng chung một ổ kéo dài. Rút sạc điện thoại, sạc xe điện khi đã đầy, không sạc qua đêm ở lối đi.
Khoá cửa cả khi ở trong phòng. Thói quen này đơn giản mà hữu ích, nhất là ở nhà trọ nhiều người ra vào. Không mở cửa cho người lạ tự nhận là thợ sửa, nhân viên điện nước khi chưa xác nhận với chủ nhà.
Ghi nhớ số khẩn cấp. Tại Việt Nam: 113 công an, 114 cứu hoả và cứu nạn cứu hộ, 115 cấp cứu. Lưu thêm số chủ nhà, một người hàng xóm tin cậy và một người thân vào danh bạ ưu tiên.
Có người biết bạn sống ở đâu. Gửi địa chỉ chính xác cho một hai người thân. Nếu sống xa nhà, hẹn một giờ nhắn tin hoặc gọi điện cố định vài lần mỗi tuần, lâu không liên lạc được thì người thân biết mà kiểm tra.
Nấu ăn, dọn dẹp và giữ nếp sinh hoạt
Không ai giục, nếp sinh hoạt dễ trượt rất nhanh: ngủ muộn, bỏ bữa sáng, ăn mì gói, bát đĩa chồng chất. Giải pháp đơn giản nhất là đặt vài thói quen cố định thay vì cố làm mọi thứ hoàn hảo. Ví dụ: rửa bát ngay sau khi ăn, đổ rác mỗi tối, giặt đồ hai lần mỗi tuần vào ngày cố định, dọn nhà 20 phút sáng chủ nhật.
Với nấu ăn, bắt đầu từ ba bốn món dễ có thể xoay vòng: trứng chiên, rau luộc hoặc xào, thịt kho, canh rau. Đi chợ hoặc siêu thị một hai lần mỗi tuần theo danh sách, chia thịt cá thành từng phần nhỏ cấp đông để mỗi lần lấy đủ một bữa. Nấu một nồi canh hoặc món kho đủ hai bữa cũng giúp tiết kiệm thời gian.
Giờ ngủ là thứ dễ mất nhất khi ở một mình vì không ai thấy bạn thức khuya. Đặt giờ tắt đèn cố định, để điện thoại sạc xa giường. Ngủ đủ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng, sức khoẻ và khả năng tự lo cho bản thân trong những tuần đầu nhiều bỡ ngỡ.
Khi thấy cô đơn hoặc ốm một mình
Cảm giác cô đơn trong vài tuần đầu là rất bình thường, nhất là buổi tối và cuối tuần. Lên lịch gọi video với gia đình, bạn bè vào một vài tối cố định. Ra ngoài ít nhất một lần mỗi ngày dù chỉ đi bộ, đi chợ, ngồi thư viện. Tham gia một câu lạc bộ thể thao, lớp học, nhóm tình nguyện giúp bạn có những mối quan hệ mới ở nơi ở mới.
Khi bị ốm, điều quan trọng là có người biết. Nhắn cho người thân hoặc bạn ở gần tình trạng của mình. Trữ sẵn một ít đồ ăn dễ nấu như cháo gói, mì, trứng, nước điện giải, và biết trước phòng khám hay bệnh viện gần nhất. Nếu sốt cao không hạ, khó thở, đau ngực, lú lẫn hoặc yếu đến mức không tự đi lại được, gọi cấp cứu 115 hoặc nhờ người đưa đi khám ngay, đừng cố chịu một mình.
Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú với mọi thứ, ăn ngủ thất thường hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói chuyện với người thân và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó là lúc cần hỗ trợ, không phải lúc tự gồng.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi thì nên ra ở riêng?
Không có độ tuổi chuẩn. Điều quan trọng là bạn có nguồn thu nhập hoặc hỗ trợ ổn định để trả chi phí sinh hoạt, biết tự lo những việc cơ bản như nấu ăn, giặt giũ, quản lý tiền, và có người thân biết để hỗ trợ khi cần.
Ở một mình nên thuê chung cư mini hay phòng trọ?
Chung cư mini thường riêng tư và tiện nghi hơn, phòng trọ thường rẻ hơn. Dù chọn loại nào, ưu tiên nơi có lối thoát hiểm rõ ràng, phòng cháy chữa cháy đạt yêu cầu, khu vực an ninh, chủ nhà rõ ràng về hợp đồng và chi phí.
Tiền cọc thuê nhà thường bao nhiêu và khi nào được trả lại?
Mức cọc phổ biến là một đến hai tháng tiền nhà nhưng mỗi nơi khác nhau. Điều kiện trả cọc phải ghi rõ trong hợp đồng: báo trước bao lâu khi chuyển đi, trừ tiền trong trường hợp nào. Chụp ảnh phòng khi nhận và khi trả để tránh tranh cãi.
Có cần mua bảo hiểm khi sống một mình không?
Bảo hiểm y tế là quan trọng nhất; nếu đi làm có hợp đồng lao động thường đã được tham gia qua công ty. Sinh viên thường tham gia qua trường. Các loại bảo hiểm khác tuỳ nhu cầu, hãy đọc kỹ điều khoản trước khi mua và không mua vì bị nài ép.
Làm sao để không tiêu hết tiền trước cuối tháng?
Trích riêng tiền nhà và tiền dự phòng ngay khi nhận lương, chia tiền ăn uống theo tuần, hạn chế đặt đồ ăn giao tận nơi và mua sắm trực tuyến lúc tối muộn. Ghi chép chi tiêu một tháng để biết khoản nào đang rò rỉ nhiều nhất.
Ở một mình có nên nuôi thú cưng cho đỡ buồn không?
Chỉ nên nuôi khi bạn có đủ thời gian, tiền chăm sóc và chủ nhà cho phép. Thú cưng cần ăn uống, vệ sinh, tiêm phòng và người trông khi bạn đi vắng dài ngày. Nếu mới ra ở riêng, hãy đợi vài tháng quen nếp rồi hãy cân nhắc.
