Mái tôn nóng vì tấm kim loại mỏng hấp thụ nắng rồi bức xạ nhiệt thẳng xuống phòng. Cách chống nóng hiệu quả nhất là kết hợp ba lớp: giảm hấp thụ nắng ở mặt trên (tôn lạnh màu sáng, sơn chống nóng), chặn bức xạ ở giữa (tôn xốp PU, tấm cách nhiệt túi khí mặt bạc, bông cách nhiệt), và thoát hơi nóng dưới mái (khe thông gió, quạt hút, trần cách khoảng).
Làm một lớp thôi cũng đỡ, nhưng làm đúng cả ba thì phòng dưới mái có thể dễ chịu hơn rõ rệt vào buổi trưa và đầu giờ chiều. Bài này so sánh từng cách theo mức hiệu quả, độ khó và chi phí tương đối, rồi chỉ ra các lỗi khiến tiền bỏ ra không đổi lấy cái mát.
Vì sao mái tôn nóng hơn mái ngói, mái bê tông
Tấm tôn dày chưa tới một ly, hấp thụ nhiệt rất nhanh và cũng truyền nhiệt rất nhanh. Giữa trưa nắng gắt, mặt trên tôn sẫm màu có thể nóng tới mức không đặt tay được, và mặt dưới cũng nóng gần tương đương. Từ mặt dưới đó, nhiệt bức xạ xuống người và đồ vật trong phòng, giống như đứng dưới một tấm bếp sưởi.
Mái ngói có khối lượng và khe hở giữa các viên ngói giúp thông gió; mái bê tông dày tích nhiệt chậm hơn, dù về chiều lại nhả nhiệt. Mái tôn thì không có quán tính đó: nắng lên là nóng ngay, nhưng tắt nắng cũng nguội nhanh. Hiểu điều này để thấy vì sao hai yếu tố quan trọng nhất với mái tôn là phản xạ nắng và chặn bức xạ, chứ không phải đắp dày thêm vật liệu nặng.
Một yếu tố khác hay bị quên là lớp không khí ngay dưới mái. Nếu không có lối thoát, khí nóng tích lại thành một lớp đệm nóng phía trên trần, rồi ngấm dần xuống. Nhà ống, phòng trọ có trần thạch cao kín mà không có lỗ thông gió hay gặp tình trạng này: trần sờ vào thấy ấm, phòng hầm đến tận tối.
So sánh các cách chống nóng mái tôn
Chi phí dưới đây là mức tương đối để so sánh với nhau, vì giá vật liệu và nhân công thay đổi theo vùng và thời điểm. Hỏi báo giá ít nhất hai nơi trước khi làm.
| Cách làm | Hiệu quả | Độ khó | Chi phí tương đối | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Sơn chống nóng mặt trên | Khá, rõ nhất khi tôn đang sẫm màu | Tự làm được nếu mái thấp, an toàn | Thấp – vừa | Phải vệ sinh, xử lý gỉ trước; bụi bám làm giảm phản xạ theo thời gian |
| Thay tôn lạnh màu sáng | Khá | Cần thợ | Vừa | Tôn lạnh mạ nhôm kẽm phản xạ tốt, bền gỉ hơn tôn kẽm |
| Tôn xốp PU (tôn 3 lớp) | Tốt | Cần thợ, thay cả mái | Vừa – cao | Lớp PU ở giữa cách nhiệt và giảm tiếng mưa ồn |
| Tấm cách nhiệt túi khí mặt bạc dưới tôn | Khá – tốt | Thợ, hoặc tự làm khi lợp mới | Thấp | Mặt bạc phải quay về phía có khoảng không khí mới phát huy |
| Bông thủy tinh, bông khoáng trên trần | Tốt | Cần thợ | Vừa | Phải bọc kín, tránh bụi bông bay vào phòng |
| Trần thạch cao hoặc trần nhựa cách khoảng | Khá | Cần thợ | Vừa | Phải có khe thông gió dưới mái, không thì hầm nóng |
| Quạt hút, khe thông gió mái | Hỗ trợ tốt | Cần thợ | Thấp – vừa | Hiệu quả khi có lỗ lấy gió vào ở phía thấp |
| Phun nước, tưới mái | Tạm thời | Dễ | Tốn nước | Dễ đóng cặn, gỉ, rêu; không nên dùng lâu dài |
Nếu ngân sách hạn chế, thứ tự ưu tiên hợp lý cho nhà đang có mái tôn sẫm màu là: sơn chống nóng hoặc phủ màu sáng, thêm lỗ thoát khí nóng, rồi đến lớp cách nhiệt dưới mái. Nhà sắp lợp mới thì nên chọn tôn xốp PU hoặc tôn lạnh kèm tấm cách nhiệt ngay từ đầu, vì làm một lần rẻ hơn làm thêm về sau.
Sơn chống nóng mái tôn: tự làm thế nào cho đúng
Đây là cách nhiều gia đình tự làm được với mái thấp, dốc nhẹ. Mái cao, dốc hay tôn đã mục thì thuê thợ có dây an toàn.
- Chọn ngày khô ráo, không mưa ít nhất một đến hai ngày, làm vào sáng sớm hoặc chiều mát. Đi giày đế mềm chống trượt, có người ở dưới hỗ trợ, chỉ bước lên đúng vị trí có xà gồ đỡ bên dưới, thường là hàng vít.
- Vệ sinh mặt tôn: quét lá, rửa bụi, rêu bằng nước và bàn chải. Mặt tôn bẩn thì sơn bám kém, bong sau một mùa mưa.
- Xử lý gỉ: chà sạch chỗ gỉ bằng bàn chải sắt hoặc giấy nhám, lau khô, sơn chống gỉ những chỗ đó. Kiểm tra và thay vít bị lỏng, ron cao su vít đã mục.
- Sơn lót nếu loại sơn chống nóng yêu cầu. Đọc kỹ hướng dẫn trên thùng về lớp lót, độ pha loãng, thời gian khô giữa các lớp.
- Sơn lớp phủ chống nóng bằng con lăn hoặc máy phun, thường hai lớp, sơn theo chiều sóng tôn. Lớp sau chỉ sơn khi lớp trước đã khô theo hướng dẫn.
- Kiểm tra lại các mối nối, đầu vít, máng xối. Chỗ sót sơn sẽ là chỗ nóng và gỉ trước.
- Sau một hai năm, rửa mái định kỳ. Lớp sơn sáng bị bụi phủ sẽ giảm khả năng phản xạ đáng kể.
Màu càng sáng phản xạ nắng càng tốt; trắng hoặc xám rất nhạt hiệu quả hơn hẳn đỏ đậm, xanh đậm. Nếu ngại chói mắt với nhà hàng xóm cao hơn, chọn xám nhạt.
Cách nhiệt dưới mái và thông gió: phần quyết định cái mát
Tấm cách nhiệt túi khí mặt bạc. Loại tấm có lớp màng nhôm và túi khí ở giữa, trải ngay dưới tôn khi lợp hoặc căng dưới xà gồ. Màng nhôm phản xạ phần lớn nhiệt bức xạ, nhưng chỉ khi mặt bạc hướng về một khoảng không khí; nếu ép sát tôn không chừa khe thì hiệu quả giảm nhiều. Khi căng dưới xà gồ, mặt bạc quay lên, chừa khoảng hở với tôn.
Tôn xốp PU. Ba lớp gồm tôn mặt trên, lớp xốp PU ở giữa và lớp lót mặt dưới bằng màng nhôm hoặc giấy bạc, PVC. Lớp PU cách nhiệt tốt, giảm tiếng ồn khi mưa lớn, hợp phòng ngủ, phòng trọ. Khi chọn, hỏi rõ độ dày lớp PU và độ dày tôn mặt.
Bông thủy tinh hoặc bông khoáng. Đặt trên trần thạch cao hoặc dưới mái, cách nhiệt rất tốt. Bông phải nằm trong túi bọc hoặc có lớp màng, vì sợi bông gây ngứa và không nên để bay vào không gian ở. Không để bông bị ướt do dột, ướt là mất tác dụng.
Thông gió dưới mái. Khí nóng luôn bay lên. Một khe hở ở đỉnh mái hoặc đầu hồi phía cao, kèm lỗ lấy gió ở phía thấp, tạo luồng đối lưu tự nhiên kéo khí nóng ra ngoài. Quạt hút gắn tường đầu hồi, hoặc quả cầu thông gió chạy bằng gió trên đỉnh mái, giúp tăng lưu thông. Chỉ có lỗ thoát mà không có lỗ lấy gió vào thì quạt hút hoạt động rất kém.
Trần cách khoảng. Trần thạch cao, trần nhựa cách mái một khoảng tạo lớp đệm không khí. Kết hợp trần với lớp cách nhiệt trên trần và khe thông gió là cách mát nhất cho phòng dưới mái tôn.
Những lỗi hay gặp khiến chống nóng không hiệu quả
Nhiều nhà bỏ tiền làm mà vẫn nóng, nguyên nhân thường nằm ở một trong các lỗi sau.
- Làm trần kín mít, không có lỗ thông gió phía trên. Khí nóng bị nhốt giữa mái và trần, trần nóng lên rồi tỏa xuống, ban đêm lâu mát.
- Dán tấm cách nhiệt mặt bạc ép sát mặt dưới tôn, không chừa khoảng không khí. Mặt bạc khi đó dẫn nhiệt như kim loại, mất phần lớn tác dụng phản xạ.
- Sơn chống nóng lên mặt tôn bẩn, gỉ, chưa xử lý. Sơn bong tróc sau một mùa mưa, chỗ bong còn gỉ nhanh hơn.
- Chọn màu sơn sẫm vì đẹp mắt. Sơn chống nóng màu đậm vẫn hấp thụ nhiều nắng hơn màu sáng.
- Dùng phun nước tưới mái lâu dài. Nước có cặn vôi bám thành vệt trắng, đọng ở mối nối làm tôn gỉ, rêu mọc, lại tốn nước điện bơm.
- Phủ lưới che nắng, bạt sát mặt tôn. Lưới che phải cách mặt tôn một khoảng để gió lùa qua; ép sát chỉ tích nhiệt.
- Bỏ qua chỗ dột. Lớp cách nhiệt bị ướt mất tác dụng, sinh mốc, mùi hôi và hỏng trần.
- Tự trèo lên mái tôn mỏng, mái cao mà không có dây an toàn. Tôn có thể lún, trượt rất nhanh khi có sương hay bụi. Ngã từ mái là tai nạn nghiêm trọng; việc trên cao nên để thợ có đồ bảo hộ.
Với phòng trọ thuê không được sửa mái, những việc vẫn làm được là: dán phim cách nhiệt cho cửa sổ hướng nắng, dùng rèm dày, mở cửa thông gió từ chiều tối, đặt quạt hút ra cửa sổ để kéo khí nóng ra ngoài, và đề xuất chủ nhà chia chi phí làm lớp cách nhiệt dưới mái.
Câu hỏi thường gặp
Sơn chống nóng mái tôn giữ được bao lâu?
Tuỳ chất lượng sơn, cách xử lý bề mặt và thời tiết, thường vài năm. Khả năng chống nóng giảm sớm hơn tuổi thọ lớp sơn vì bụi bám làm màu sẫm lại. Rửa mái mỗi năm một lần trước mùa nóng giúp giữ hiệu quả lâu hơn.
Tôn lạnh và tôn kẽm khác nhau thế nào?
Tôn lạnh được mạ hợp kim nhôm kẽm, bề mặt sáng, phản xạ nhiệt tốt hơn và chống gỉ bền hơn tôn mạ kẽm thông thường. Tôn kẽm rẻ hơn nhưng nóng hơn và dễ gỉ, nhất là gần biển. Cả hai đều có thể sơn màu bên ngoài.
Có nên trồng cây hoặc làm giàn trên mái tôn để chống nóng?
Giàn cây leo đặt cách mái và có khung riêng có thể che nắng tốt. Nhưng đặt chậu cây trực tiếp trên mái tôn thì không nên: tôn không chịu tải, nước tưới đọng gây gỉ và dột. Muốn làm vườn trên cao thì cần sàn bê tông có chống thấm.
Quạt hút mái chạy bằng gió có hiệu quả không?
Quả cầu thông gió giúp kéo khí nóng ra khỏi khoảng dưới mái khi có gió, hiệu quả rõ hơn khi có lỗ lấy gió vào ở phía thấp. Ngày lặng gió nó quay chậm, nên chỉ là phần hỗ trợ, không thay cho lớp cách nhiệt.
Mái tôn mưa to ồn quá, làm sao giảm?
Tôn xốp PU giảm tiếng ồn rõ nhất. Với mái đang dùng, có thể dán hoặc phun lớp cách âm cách nhiệt mặt dưới, làm trần có lớp bông ở trên. Siết lại vít lỏng cũng giảm tiếng lách cách khi gió.
Chống nóng mái tôn có làm phòng ấm hơn về mùa đông không?
Có, các lớp cách nhiệt hoạt động theo cả hai chiều. Mùa đông ở miền Bắc, phòng dưới mái có cách nhiệt giữ ấm tốt hơn và ít đọng sương mặt dưới tôn. Chỉ cần nhớ đóng bớt lỗ thông gió phía phòng ở khi trời rét.
