Cách học từ vựng tiếng Anh nhớ lâu: mỗi ngày bao nhiêu từ và học theo cụm thế nào

Muốn nhớ từ vựng tiếng Anh lâu, hãy học ít mà sâu: khoảng 10–15 từ mới mỗi ngày, ưu tiên từ thông dụng, học từ trong cụm và trong câu chứ không học từ lẻ kèm nghĩa tiếng Việt, ôn lại theo lịch giãn dần, và dùng mỗi từ ít nhất một lần khi nói hoặc viết. Một từ chỉ thật sự là của bạn khi bạn nghe hiểu được, phát âm đúng và tự dùng được trong câu.

Cách học “mỗi ngày 50 từ” thường tan vỡ sau một hai tuần vì lượng ôn dồn lại quá lớn. Bài này hướng dẫn chọn từ nào học trước, cách học theo cụm, mẫu sổ từ, cách làm thẻ ghi nhớ đúng và những lỗi khiến từ vựng vào tai này ra tai kia.

Học từ nào trước: thông dụng luôn thắng hiếm

Tiếng Anh có hàng trăm nghìn từ, nhưng một nhóm nhỏ từ được dùng lặp đi lặp lại rất nhiều. Các nghiên cứu về ngôn ngữ học ngữ liệu thường ước tính rằng khoảng 2.000–3.000 họ từ thông dụng nhất đã phủ phần rất lớn những gì xuất hiện trong hội thoại và văn bản hằng ngày. Con số chính xác tuỳ cách đếm, nhưng kết luận thì rõ: người mới học nên dồn sức vào vài nghìn từ đầu tiên trước khi đụng đến từ hiếm.

Có nhiều danh sách từ thông dụng được biên soạn sẵn, phổ biến là các danh sách theo tần suất xuất hiện và danh sách gắn với trình độ CEFR. Nếu mục tiêu là giao tiếp, chọn danh sách theo văn nói và theo chủ đề đời sống. Nếu mục tiêu là thi IELTS hay đọc tài liệu chuyên ngành, sau nền tảng chung hãy thêm danh sách từ học thuật hoặc từ chuyên ngành của bạn.

Một mẹo lọc nhanh: khi gặp từ mới trong lúc đọc hay nghe, chỉ chép vào sổ những từ bạn đã gặp lần thứ hai hoặc từ bạn thấy mình cần dùng để nói về cuộc sống của chính mình. Từ hiếm gặp một lần thì tra cho hiểu rồi bỏ qua; nó sẽ quay lại nếu thật sự quan trọng.

Học theo cụm từ và câu, không học từ lẻ

Collocation là gì. Là những từ hay đi với nhau một cách tự nhiên. Người bản ngữ nói “make a decision”, “do homework”, “heavy rain”, “strong coffee”, chứ không nói “do a decision” hay “strong rain”. Học từ lẻ “decision = quyết định” thì bạn biết nghĩa nhưng vẫn ghép sai khi nói.

Chép cả câu ví dụ. Mỗi từ mới, chép nguyên câu bạn gặp nó, gạch chân cụm chứa từ. Câu lấy từ tài liệu bạn đang học dễ nhớ hơn câu ví dụ khô khan trong từ điển vì gắn với một ngữ cảnh bạn từng hiểu.

Học cả họ từ. decide (động từ), decision (danh từ), decisive (tính từ), decisively (trạng từ). Biết một từ, học thêm vài thành viên trong họ với rất ít công sức, và hiểu luôn quy luật hậu tố -tion, -ive, -ly.

Ghi trọng âm và phát âm. Đánh dấu âm tiết nhấn: deCIsion, PHOtograph, phoTOgraphy. Nghe phát âm mẫu ít nhất một lần khi chép. Nhiều từ bạn “biết” mà nghe không nhận ra chỉ vì trong đầu lưu sai cách đọc.

Đặt câu của chính mình. Viết thêm một câu về cuộc sống thật của bạn với từ đó: “I made a big decision last year: I changed my job.” Câu gắn với bản thân là câu dễ nhớ nhất.

Mẫu sổ từ vựng năm cột dễ duy trì

Sổ tay giấy hay bảng tính đều được, quan trọng là cố định cột để mỗi từ được học đủ các mặt. Dưới đây là ba dòng ví dụ.

Cột “nghĩa trong ngữ cảnh” nên ghi đúng nghĩa ở câu bạn gặp, không chép hết mọi nghĩa trong từ điển. Một từ nhiều nghĩa thì mỗi nghĩa học riêng khi gặp, như hai từ khác nhau.

Cuối tuần, đọc lướt cột câu của mình và chọn 5 câu đọc to, ghi âm. Việc này vừa ôn từ vừa luyện phát âm cả câu.

Làm và ôn thẻ ghi nhớ cho từ vựng

Thẻ ghi nhớ trên giấy hoặc trên ứng dụng như Anki rất hiệu quả cho từ vựng nếu làm đúng. Sai cách phổ biến nhất là mặt trước từ tiếng Anh, mặt sau nghĩa tiếng Việt: bạn tập nhận ra từ, nhưng không tập nói ra từ.

1. Mặt trước: một câu tiếng Anh có chỗ trống ở cụm cần nhớ, kèm gợi ý nghĩa tiếng Việt. Ví dụ: “We have ___ milk. (hết sữa rồi)”.
2. Mặt sau: cụm đầy đủ “run out of”, phát âm và câu hoàn chỉnh.
3. Làm thêm thẻ chiều ngược cho từ quan trọng: mặt trước chỉ có cụm tiếng Anh, bạn phải nói nghĩa và đặt một câu.
4. Khi ôn, nói to câu trả lời trước khi lật thẻ. Đúng thì để thẻ giãn lịch, sai thì để thẻ quay lại sớm.
5. Mỗi ngày thêm 10–15 thẻ mới. Khi thời gian ôn vượt quá 20–30 phút một ngày, ngưng thêm thẻ mới vài hôm cho lượng ôn hạ xuống.
6. Mỗi tháng xoá hoặc sửa những thẻ bạn sai đi sai lại: thường do thẻ mơ hồ hoặc hai thẻ quá giống nhau.

Ứng dụng thẻ ghi nhớ tự tính ngày ôn theo đường cong quên, nên bạn chỉ cần mở ra mỗi ngày và làm hết số thẻ đến hạn. Đừng tải về những bộ thẻ hàng nghìn từ người khác làm sẵn rồi học hết: thẻ tự làm từ tài liệu mình học nhớ lâu hơn nhiều.

Một tuần học từ vựng mẫu cho người bận rộn

Lịch dưới đây dành cho người có khoảng 20–25 phút mỗi ngày cho từ vựng, đi kèm một nguồn nghe hoặc đọc chính đang học. Từ mới lấy từ chính nguồn đó.

1. Thứ Hai: nghe hoặc đọc một bài ngắn, chọn ra 12 cụm từ đáng học, chép vào sổ năm cột, nghe phát âm mẫu.
2. Thứ Ba: làm thẻ cho 12 cụm hôm qua, ôn thẻ đến hạn, viết 3 câu nhật ký dùng cụm mới.
3. Thứ Tư: bài mới, thêm 12 cụm; đọc lại bài thứ Hai một lượt, để ý những cụm đã học xuất hiện ở đâu.
4. Thứ Năm: làm thẻ cho cụm hôm qua, ôn thẻ, tự nói 1 phút về một chủ đề có dùng ít nhất 5 cụm trong tuần.
5. Thứ Sáu: bài mới, thêm 12 cụm; ôn thẻ đến hạn.
6. Thứ Bảy: làm thẻ, ôn thẻ, đọc to và ghi âm 5 câu của mình hay nhất trong tuần.
7. Chủ nhật: không thêm từ mới. Lấy ngẫu nhiên 15 cụm trong tuần, che nghĩa, tự đặt câu; cụm nào bí thì đánh dấu ôn thêm tuần sau.

Mỗi tuần khoảng 36 cụm, một tháng gần 150 cụm học kỹ, tức là nhiều hơn hẳn số từ người học “mỗi ngày 50 từ” còn nhớ được sau một tháng. Nhịp xen kẽ ngày nạp từ và ngày làm thẻ giúp không ngày nào quá tải.

Những thói quen khiến từ vựng “học trước quên sau”

Nếu đã học nhiều mà vẫn không nhớ được bao nhiêu, hãy rà lại xem mình có mắc phải những thói quen dưới đây không.

• Học danh sách dài một lần rồi thôi. Không có lịch ôn thì gần như chắc chắn quên phần lớn sau một tuần.
• Chỉ đọc không nghe. Biết mặt chữ nhưng không nhận ra khi nghe, không dám dùng khi nói vì không biết đọc.
• Học từ tách khỏi tài liệu đang dùng. Từ trong sách từ vựng chủ đề khó nhớ hơn từ gặp trong bài nghe, bài đọc bạn đã hiểu nội dung.
• Dịch mọi từ sang tiếng Việt. Với từ chỉ đồ vật, hành động cụ thể, thử liên tưởng thẳng đến hình ảnh hoặc tình huống thay vì qua bản dịch.
• Không bao giờ dùng. Từ học xong không được nói hay viết lại sẽ chỉ ở mức nhận biết. Mỗi tối viết 3–5 câu nhật ký dùng từ mới trong ngày là cách rẻ nhất để chuyển từ “biết” sang “dùng được”.
• Đọc quá ít. Thẻ giúp ghi nhớ, nhưng đọc và nghe nhiều tài liệu vừa sức mới cho bạn gặp lại từ trong vô số ngữ cảnh. Gặp một từ nhiều lần ở nhiều nơi là cách nó bám rễ.

Một cách tự kiểm tra định kỳ: mỗi tháng lấy ngẫu nhiên 20 từ trong sổ, che nghĩa, thử đặt câu với từng từ. Đặt câu được từ 15 từ trở lên là phương pháp đang chạy tốt.

Câu hỏi thường gặp