Chia việc nhà vợ chồng công bằng bắt đầu bằng việc viết ra toàn bộ việc nhà, kể cả những việc vô hình như nhớ lịch tiêm của con, để ý nhà sắp hết gạo, rồi chia theo kiểu mỗi người giữ trọn gói một số mảng từ đầu tới cuối, thay vì "ai rảnh thì làm" hay "anh phụ em". Công bằng không có nghĩa là chia đôi chính xác từng phút, mà là cả hai cùng thấy hợp lý dựa trên giờ làm, sức khoẻ và sở thích của mỗi người.
Việc nhà là một trong những nguồn cãi nhau phổ biến nhất của các cặp đôi, nhất là khi cả hai cùng đi làm. Nguyên nhân thường không phải vì ai đó lười, mà vì một người thấy mình đang gánh nhiều hơn còn người kia không nhìn thấy điều đó. Dưới đây là cách liệt kê, cách chia, một bảng mẫu, cách xử lý khi tiêu chuẩn sạch của hai người khác nhau và cách cho con tham gia.
Vì sao "ai rảnh thì làm" hay sinh chuyện
Nghe thì linh hoạt, nhưng "ai rảnh thì làm" thường dẫn đến tình trạng người nào chịu không nổi cảnh bừa bộn trước thì người đó làm. Lâu dần, một người làm gần hết, người kia vẫn thật lòng tin rằng mình "cũng phụ nhiều mà".
Phần dễ bị bỏ qua nhất là gánh nặng tinh thần: nhớ, lên kế hoạch và để ý. Ai là người biết sữa của con sắp hết, biết khi nào đóng tiền điện, nhớ sinh nhật bố mẹ hai bên, biết áo đồng phục đã chật? Những việc này không tốn nhiều sức, nhưng chiếm chỗ trong đầu suốt cả ngày. Khi một người phải nhắc "anh đi chợ giúp em", người đó vẫn đang làm phần khó nhất là nghĩ xem cần mua gì.
Chữ "phụ" cũng là cái bẫy. Khi nói "anh phụ em rửa bát", vô tình việc nhà mặc định là của một người, người kia chỉ giúp đỡ khi có lòng. Chia việc công bằng là chuyển từ "phụ" sang "chịu trách nhiệm": người giữ việc đi chợ thì tự lên danh sách, tự đi mua, tự lo khi thiếu, không cần ai nhắc.
Bốn bước chia việc nhà
Dành một buổi tối cuối tuần, khoảng một tiếng, hai vợ chồng ngồi cùng nhau với giấy bút hoặc một ghi chú chung trên điện thoại.
- Liệt kê tất cả việc nhà theo nhóm: nấu ăn (lên thực đơn, đi chợ, nấu, rửa bát), giặt giũ (giặt, phơi, gấp, cất), dọn dẹp (quét lau, nhà vệ sinh, đổ rác), con cái (đưa đón, tắm, cho ăn, học bài, khám bệnh), hành chính (hoá đơn, giấy tờ, sửa chữa), quan hệ (quà cáp, giỗ chạp, thăm bố mẹ hai bên). Ghi kèm tần suất: hằng ngày, hằng tuần, hằng tháng.
- Mỗi người tự đánh dấu việc mình đang làm hiện tại. Bước này thường khiến cả hai bất ngờ vì nhìn thấy những việc người kia lặng lẽ làm lâu nay.
- Ước lượng thời gian mỗi tuần cho từng nhóm việc. Không cần chính xác, chỉ cần thấy tổng mỗi người khoảng bao nhiêu giờ, cộng với giờ đi làm và đi lại.
- Chia lại theo trọn gói: ai giữ mảng nào thì giữ từ khâu nhớ, lên kế hoạch tới làm và kiểm tra. Ưu tiên giao việc cho người thích hoặc làm nhanh hơn, phần việc không ai thích thì luân phiên theo tuần.
Sau khi chia, thử áp dụng hai tuần rồi ngồi lại xem chỗ nào chưa ổn. Bảng phân công là bản nháp sống, cần điều chỉnh khi có con nhỏ, khi một người đổi việc hay đi công tác dài ngày.
Bảng chia việc nhà mẫu cho gia đình hai vợ chồng đi làm, một con nhỏ
Bảng dưới chỉ để tham khảo cách chia trọn gói. Mỗi gia đình điều chỉnh theo giờ làm và sở trường thực tế.
| Mảng việc | Người giữ | Gồm những gì | Tần suất |
|---|---|---|---|
| Bữa ăn | Vợ | Lên thực đơn tuần, đi chợ, nấu bữa tối | Hằng ngày, đi chợ 2 lần/tuần |
| Sau bữa ăn | Chồng | Rửa bát, lau bếp, đổ rác | Hằng ngày |
| Giặt giũ | Chồng | Giặt, phơi, gấp, cất quần áo cả nhà | 3–4 lần/tuần |
| Con buổi sáng | Chồng | Cho con ăn sáng, đưa đi học | Ngày thường |
| Con buổi tối | Vợ | Tắm, kèm học, cho đi ngủ | Ngày thường |
| Sức khoẻ của con | Vợ | Lịch tiêm, khám, mua thuốc theo đơn | Theo lịch |
| Hoá đơn, sửa chữa | Chồng | Điện nước, internet, gọi thợ | Hằng tháng |
| Tổng vệ sinh | Cả hai | Lau nhà, nhà vệ sinh, thay ga giường | Cuối tuần |
Điểm mấu chốt của bảng là mỗi dòng có một người chịu trách nhiệm rõ ràng. Người giữ việc vẫn có thể nhờ người kia khi bận, nhưng việc nhờ đó là một lời đề nghị, không phải mặc định.
Khi người kia làm chưa "đạt chuẩn" của mình
Thống nhất chuẩn tối thiểu, không phải chuẩn hoàn hảo. Một người muốn bát đĩa xếp theo kích cỡ, một người chỉ cần sạch là được. Hai bên thống nhất mức tối thiểu như bát sạch, khô, cất vào tủ trong ngày. Phần cao hơn thì ai muốn người đó tự làm.
Đừng làm lại sau lưng. Chồng gấp quần áo xong, vợ lặng lẽ gấp lại. Hành động này nói rõ hơn mọi lời rằng "anh làm không ra gì", và lần sau người kia sẽ không muốn làm nữa.
Góp ý cụ thể, một lần, đúng lúc. "Áo sơ mi trắng em giặt riêng nhé, giặt chung với quần jeans dễ bị loang màu" giúp ích hơn câu "làm gì cũng hỏng". Nói khi bình thường, không nói lúc đang bực vì đồ bị phai.
Chấp nhận cách làm khác. Rửa bát trước hay lau bếp trước, phơi áo theo kiểu nào, không quan trọng bằng việc việc đó được làm xong mà không ai phải nhắc. Khi đã giao trọn gói, nên để người giữ việc chọn cách làm của họ.
Nói lời cảm ơn. Việc nhà là việc chung, nhưng một câu cảm ơn vẫn khiến người làm thấy được ghi nhận, nhất là với những việc ít ai để ý như cọ nhà vệ sinh hay nhớ đóng tiền học.
Cho con tham gia và giảm bớt việc
Con cái là thành viên trong nhà nên cũng có phần việc vừa sức. Trẻ 2–3 tuổi có thể cất đồ chơi, bỏ quần áo bẩn vào giỏ. Trẻ 4–6 tuổi tự dọn bát của mình, tưới cây, xếp dép. Trẻ 7–10 tuổi gấp quần áo của mình, quét nhà, phụ nhặt rau. Từ 11–12 tuổi trở lên, con có thể nấu món đơn giản, rửa bát, tự giặt đồ. Trẻ làm chưa khéo là bình thường, khen nỗ lực thay vì chê kết quả.
Song song, hãy xem có việc nào nên bớt đi. Máy rửa bát, robot hút bụi, máy giặt có chế độ sấy, nồi nấu chậm giúp tiết kiệm đáng kể thời gian hằng tuần. Nếu thu nhập cho phép, thuê người dọn dẹp theo giờ một hoặc hai buổi mỗi tuần thường rẻ hơn cái giá của những cuộc cãi nhau vì kiệt sức. Một số việc có thể hạ chuẩn: không phải ngày nào cũng cần lau nhà, không phải áo nào cũng cần ủi.
Cuối cùng, giữ một buổi "họp nhà" ngắn mỗi tháng, mười lăm phút là đủ, để xem lại bảng việc. Ai đang quá tải, ai có thể nhận thêm, tháng tới có gì đặc biệt như Tết, giỗ, con thi. Họp ngắn và đều đặn giúp tránh cảnh một người âm thầm chịu đựng cho đến ngày bùng phát.
Những tình huống đặc biệt cần chia lại
Khi có em bé mới sinh. Khối lượng việc nhà gần như tăng gấp đôi chỉ sau một đêm, trong khi người mẹ cần hồi phục sức khoẻ sau sinh. Trong vài tháng đầu, người bố nên nhận gần hết việc nhà như nấu ăn, giặt giũ, đi chợ, và cùng chia ca đêm: thay tã, dỗ con, pha sữa nếu bé bú bình. Đây cũng là lúc nên nhận sự giúp đỡ của ông bà hoặc thuê người phụ theo giờ.
Khi một người đi công tác hoặc làm ca. Người ở nhà tạm giữ toàn bộ việc, nên khi người đi công tác về thì nhận lại phần nhiều hơn trong một hai tuần để cân bằng. Người làm ca đêm nên được giao những việc làm được vào ban ngày, như đi chợ, đón con buổi chiều, thay vì việc buổi tối.
Khi một người ốm hoặc đang chịu áp lực lớn. Thi cử, dự án gấp, chăm bố mẹ ốm là những giai đoạn bảng phân công cần tạm gác. Nói rõ với nhau "tháng này em gánh giúp anh phần giặt giũ, tháng sau anh bù lại" để không ai âm thầm thấy thiệt.
Khi sống chung với ông bà. Ông bà góp sức trông cháu, nấu nướng là quý, nhưng vợ chồng vẫn nên giữ phần việc của mình và hỏi xem ông bà muốn làm việc gì, đừng mặc định giao hết vì "ông bà ở nhà rảnh".
Câu hỏi thường gặp
Chồng không chịu làm việc nhà thì phải làm sao?
Bắt đầu bằng cuộc nói chuyện lúc bình thường, cùng liệt kê việc nhà và thời gian mỗi người bỏ ra, để anh ấy nhìn thấy khối lượng thật. Giao cho anh ấy trọn một mảng cụ thể thay vì nhờ lặt vặt. Nếu vẫn không thay đổi sau nhiều lần, đó là vấn đề tôn trọng cần nói thẳng hơn.
Người kiếm nhiều tiền hơn có nên làm ít việc nhà hơn không?
Nhiều gia đình chia theo tổng thời gian, gồm cả giờ đi làm và đi lại, thay vì theo thu nhập. Nếu một người làm việc nhiều giờ hơn hẳn, chia cho họ ít việc nhà hơn là hợp lý, miễn cả hai cùng đồng ý và tổng gánh nặng của mỗi người tương đương.
Vợ ở nhà nội trợ thì chồng có cần làm việc nhà không?
Nội trợ và chăm con là một công việc toàn thời gian, không có giờ tan ca. Khi chồng đi làm về và vào cuối tuần, việc nhà và chăm con vẫn nên chia sẻ để người ở nhà cũng có thời gian nghỉ ngơi.
Có nên trả tiền cho con khi con làm việc nhà không?
Việc chăm sóc bản thân và việc chung của nhà như dọn bát, cất đồ không nên gắn với tiền, vì đó là trách nhiệm của mọi thành viên. Một số gia đình chỉ trả tiền cho việc thêm, ngoài phần bắt buộc, để con tập quản lý tiền.
Làm sao để không phải nhắc chồng hoặc vợ làm việc đã nhận?
Thống nhất mỗi việc có một người chịu trách nhiệm trọn gói, kèm thời hạn rõ như rác đổ trước 9 giờ tối. Dùng lịch hoặc danh sách việc chung trên điện thoại để người giữ việc tự theo dõi. Nhắc nhiều thì người nhắc mệt, người bị nhắc khó chịu.
