Muốn bé đi nhà trẻ lần đầu nhẹ nhàng, hãy bắt đầu chuẩn bị khoảng bốn tuần trước ngày nhập học, mỗi tuần một nhóm việc: chỉnh giờ ngủ dậy và giờ ăn cho khớp lịch lớp, tập vài kỹ năng nhỏ như ăn ở bàn và uống bằng cốc, cho con làm quen ý tưởng đi học qua truyện và trò đóng vai, rồi cho con gặp cô và nhìn thấy trường trước. Tuần đầu đi học thực sự nên có giờ đón sớm và tăng dần.
Lộ trình dưới đây chia theo tuần, kèm những câu nên nói với con, những sai lầm hay gặp và một lịch mẫu cho năm ngày đầu. Bạn không cần làm đủ từng việc; chỉ cần mỗi ngày một chút, đều đặn, để khi bước vào lớp, mọi thứ không hoàn toàn xa lạ với bé.
Tuần thứ 4 trước ngày nhập học: đưa nhịp sinh hoạt về gần lịch lớp
Việc đầu tiên là xin trường lịch sinh hoạt một ngày của nhóm lớp con sẽ vào: giờ đón, giờ ăn sáng nếu có, giờ ăn trưa, giờ ngủ trưa, giờ ăn xế và giờ trả. Phần lớn nhà trẻ ăn trưa sớm, khoảng 10h30–11h, ngủ trưa từ khoảng 11h30–12h đến 14h–14h30. Nếu ở nhà bé quen ăn trưa lúc 12h và ngủ lúc 13h, khoảng chênh này đủ làm bé đói, mệt và cáu ở lớp.
Dịch dần từng chút, mỗi ba, bốn ngày sớm hơn khoảng 15 phút, thay vì đổi một lần. Giờ thức dậy buổi sáng cũng vậy: nếu cần ra khỏi nhà lúc 7h, bé nên dậy khoảng 6h15–6h30 để có thời gian tỉnh hẳn và ăn sáng. Muốn dậy sớm được thì buổi tối phải ngủ sớm hơn, nên giờ tắm, giờ đọc truyện, giờ tắt đèn đều phải dời theo.
Nếu bé còn ngủ hai giấc ngày mà lớp chỉ có một giấc trưa, hãy rút ngắn giấc sáng và dời dần về trưa. Với bé vẫn ngủ bằng bú mẹ hoặc ru bế, bắt đầu cho bé tập nằm xuống khi còn thức, có người ngồi cạnh vỗ lưng. Ở lớp, cô không thể bế từng bé ngủ, nên tập trước giúp bé đỡ hoảng giờ trưa đầu tiên.
Tuần thứ 3: tập những kỹ năng nhỏ dùng mỗi ngày ở lớp
Không cần dạy con thành thạo trước khi đi học, cô sẽ hướng dẫn tiếp. Mục tiêu chỉ là để bé đã từng làm qua, không bỡ ngỡ. Chọn những việc phù hợp với tuổi của con:
- Ngồi ăn ở bàn hoặc ghế ăn trong khoảng 20–30 phút, không xem điện thoại, không đi rong. Ở lớp, bé ngồi bàn cùng các bạn.
- Tự cầm thìa xúc, chấp nhận rơi vãi. Cho bé xúc trước, người lớn chỉ hỗ trợ nửa sau bữa.
- Uống bằng cốc hoặc bình có ống hút, nếu bé vẫn quen bú bình. Nhiều lớp không pha sữa bình cho từng bé.
- Rửa tay theo thứ tự đơn giản: làm ướt, xoa xà phòng, rửa sạch, lau khô. Hát một câu ngắn trong lúc xoa tay cho vui.
- Báo hiệu đi vệ sinh bằng một từ hoặc cử chỉ thống nhất, dù bé vẫn còn đóng bỉm. Kể cho cô biết từ đó.
- Cởi và đi dép, cất dép vào chỗ quy định.
- Chơi một mình mười lăm phút trong khi người lớn ở phòng bên cạnh.
Đừng dồn quá nhiều việc mới cùng lúc, nhất là cai bú, cai bình, bỏ bỉm, chuyển ra ngủ giường riêng ngay trước ngày đi học. Nhiều thay đổi chồng lên nhau làm bé dễ quấy hơn. Nếu phải chọn, ưu tiên giờ ngủ, ngồi ăn và uống cốc; những việc khác có thể làm tiếp khi bé đã quen lớp.
Tuần thứ 2: cho bé làm quen ý tưởng đi học
Đọc truyện về đi học. Chọn những truyện tranh có nhân vật đi lớp, chơi với bạn, ăn trưa, ngủ trưa rồi được bố mẹ đón. Đọc nhiều lần, dừng lại hỏi bé: "Bạn thỏ ăn gì ở lớp nhỉ?", "Ai đến đón bạn thỏ?".
Chơi đóng vai đi học. Xếp gấu bông thành hàng làm "lớp", cho bé làm cô giáo, người lớn làm học trò khóc nhè, rồi đổi vai. Diễn cả cảnh mẹ chào tạm biệt và quay lại đón. Trò chơi giúp bé tập trước cảm xúc chia tay trong không khí an toàn.
Dắt bé đi ngang trường. Mỗi lần đi chợ, đi dạo, đi qua cổng trường và nói "Đây là trường của con, sắp tới con sẽ vào chơi ở đây". Nếu được, đứng xem các bạn chơi ngoài sân vài phút.
Tập xa người chăm chính một chút. Nếu bé chưa từng xa mẹ, cho bé ở với bà, bố hoặc người thân một, hai tiếng, rồi mẹ quay về đúng giờ đã nói. Lặp lại vài lần để bé có kinh nghiệm "mẹ đi rồi mẹ về".
Để bé chọn một vài món đồ đi học. Cho bé chọn màu bình nước, hình trên ba lô. Món đồ do mình chọn làm bé hào hứng và có cảm giác chủ động.
Tuần cuối: gặp cô và sắp xếp ngày đầu
Tuần cuối là lúc chuyển từ tưởng tượng sang thật. Những việc sau giúp ngày đầu ít bất ngờ cho cả bé và bố mẹ:
- Xin cho bé đến trường một buổi ngắn có bố mẹ đi cùng, gặp cô chủ nhiệm, xem lớp, chơi thử vài món đồ chơi. Nhiều trường có sẵn buổi làm quen như vậy.
- Chụp ảnh cô và lớp học (nếu trường cho phép) để về nhà xem lại với con: "Đây là cô Lan, đây là góc đồ chơi con thích".
- Gặp riêng cô để kể về con: thói quen ăn ngủ, món ăn không ăn được, dị ứng nếu có, từ con dùng để báo đi vệ sinh, cách dỗ con khi con buồn.
- Chuẩn bị đồ dùng theo danh sách của trường, ghi tên lên từng món. Để bé tự đeo thử ba lô.
- Thống nhất trong nhà ai đưa, ai đón tuần đầu, ai là người dự phòng khi bé ốm.
- Tối trước ngày đầu, chuẩn bị sẵn quần áo, ba lô để buổi sáng không vội vàng.
Nếu bạn không xin được buổi làm quen, ít nhất hãy đưa bé đến sớm vào ngày đầu để bé có vài phút nhìn quanh trước khi lớp đông. Bước vào phòng lúc hai chục bạn đang khóc cùng lúc là trải nghiệm khó cho bất kỳ đứa trẻ nào.
Nói với con về việc đi học thế nào
Nói sớm vừa đủ. Với trẻ dưới hai tuổi, nói trước vài ngày là đủ vì trẻ chưa hiểu khái niệm thời gian xa. Trẻ lớn hơn có thể nghe trước một, hai tuần. Nói quá sớm khiến bé lo kéo dài.
Mô tả cụ thể, trung thực. Nói về những gì bé sẽ làm: "Ở lớp có nhiều bạn, có xích đu, có cô Lan, con ăn trưa và ngủ trưa ở đó, chiều mẹ đến đón". Tránh hứa "vui lắm, con sẽ không khóc đâu" vì nếu bé buồn, bé sẽ nghĩ mình làm sai.
Đón nhận cảm xúc của bé. Nếu bé nói "con không thích đi học", đáp: "Con thấy lo vì chưa quen phải không. Mẹ hiểu. Đi vài hôm con sẽ quen cô và các bạn". Không gạt đi, cũng không thương xót quá mức.
Giữ giọng bình thản, tích cực. Trẻ đọc nét mặt và giọng nói của người lớn rất nhạy. Nếu bố mẹ nói về trường với giọng lo lắng, bé sẽ nghĩ đó là nơi đáng sợ.
Nói rõ ai đón và lúc nào. Câu hỏi lớn nhất trong đầu trẻ không phải "ở lớp có gì" mà "ai sẽ đến đón con". Gắn mốc đón với hoạt động bé biết, như "ngủ trưa dậy, ăn xế xong là bà đến", và người đón nên giữ đúng mốc đó trong những tuần đầu.
Sai lầm hay gặp và lịch mẫu năm ngày đầu
Có một sai lầm phổ biến cần bỏ ngay: dùng trường để doạ, kiểu "không ngoan mẹ cho đi học", "hư là cô phạt". Câu doạ biến trường thành hình phạt trong đầu trẻ, đúng vào lúc ta đang muốn trẻ thấy trường là nơi an toàn. Những sai lầm khác: lẻn đi khi bé mải chơi, đón muộn ngay tuần đầu, cho nghỉ học mỗi khi bé khóc. Về lịch, nếu trường cho phép, tăng dần thời gian ở lại như mẫu sau:
| Ngày | Thời gian ở lớp | Gợi ý |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Khoảng 1–2 giờ buổi sáng | Có thể ở lại lớp cùng bé một lúc nếu trường cho phép, rồi chào và đi |
| Ngày 2 | Đến trước bữa trưa | Đón trước giờ ăn trưa, khen bé việc cụ thể bé đã làm |
| Ngày 3 | Đến sau bữa trưa | Bé ăn trưa ở lớp cùng bạn, đón trước giờ ngủ |
| Ngày 4 | Đến sau giấc trưa | Mang đồ vật quen thuộc cho bé ngủ trưa |
| Ngày 5 | Cả ngày, đón sớm hơn giờ trả chung | Đón khi chưa đông, để bé không phải nhìn các bạn lần lượt về |
Lịch này linh hoạt; nhiều bé cần hai, ba ngày cho mỗi bước, một số bé vào được cả ngày sớm hơn. Hỏi cô xem bé đã sẵn sàng cho bước tiếp theo chưa. Nếu bố mẹ phải đi làm cả ngày ngay từ đầu, nhờ người thân đón sớm trong tuần đầu cũng giúp được nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Nên cho bé đi học vào đầu tuần hay giữa tuần?
Nhiều giáo viên khuyên bắt đầu vào giữa tuần, như thứ tư hoặc thứ năm. Bé đi vài ngày đã đến cuối tuần nghỉ, đỡ mệt, rồi tuần sau đi tiếp với chút kinh nghiệm. Tuy nhiên điều quan trọng hơn là sau khi bắt đầu thì cho đi đều, không bỏ ngắt quãng.
Bé chưa bỏ bỉm thì có được đi nhà trẻ không?
Được. Hầu hết nhóm nhà trẻ nhận trẻ còn đóng bỉm và cô sẽ thay theo giờ. Hãy hỏi trường cần gửi bao nhiêu bỉm mỗi ngày, có cần khăn ướt không. Nếu bé đang tập bỏ bỉm, báo cô để hai bên dùng cùng một cách nhắc và cùng giờ cho bé đi vệ sinh.
Có nên ở lại lớp cùng bé trong những ngày đầu?
Tuỳ quy định trường. Ở lại một lúc ngắn ngày đầu giúp bé thấy nơi này an toàn khi có mẹ bên cạnh. Nhưng ở lại nhiều ngày liền có thể khiến bé chỉ chơi khi mẹ ở đó. Thống nhất với cô thời điểm chào và rời đi.
Bé đi học về hay cáu gắt, ăn vạ, có phải do trường không?
Trẻ mới đi học thường mệt vì gặp quá nhiều điều mới và kiềm chế cả ngày, về đến nhà an toàn thì bộc lộ. Cho bé ăn nhẹ, nghỉ, chơi yên tĩnh, đi ngủ sớm. Nếu cáu gắt kéo dài nhiều tuần hoặc kèm sợ hãi rõ rệt, hãy trao đổi kỹ với cô.
Trước khi đi học bé có cần tiêm thêm mũi gì không?
Hầu hết trường yêu cầu sổ tiêm chủng hoặc giấy xác nhận tiêm chủng khi nhập học. Hãy mang sổ của bé đến cơ sở y tế hoặc bác sĩ nhi để kiểm tra các mũi theo lịch đã đủ chưa, và hỏi về những mũi dịch vụ phù hợp với độ tuổi trước khi bé bắt đầu đi lớp.
