Với khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, mức 26–28°C là điểm cân bằng tốt nhất giữa cảm giác mát và tiền điện. Bộ Công Thương và ngành điện nhiều năm nay đều khuyến nghị đặt điều hoà từ 26°C trở lên. Nếu bật thêm quạt ở tốc độ thấp, 27–28°C vẫn cho cảm giác dễ chịu như 24–25°C mà máy nén chạy nhẹ hơn hẳn.
Lý do nằm ở chênh lệch nhiệt độ: trời ngoài 36°C mà bạn đòi phòng 20°C, máy phải gánh chênh lệch 16 độ, chạy gần hết công suất trong thời gian dài. Hạ 1 độ không làm phòng mát hơn bao nhiêu nhưng làm máy chạy lâu hơn thấy rõ. Phần dưới đây đi qua cách đặt nhiệt độ theo từng tình huống, chế độ nên dùng, và các thói quen đang âm thầm đẩy hoá đơn lên.
Nên đặt bao nhiêu độ trong từng tình huống
Không có một con số cho mọi lúc. Bảng dưới là mức tham khảo cho phòng ngủ và phòng khách thông thường từ 12 đến 25 m², máy đúng công suất với diện tích phòng.
| Tình huống | Nhiệt độ gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ban ngày, ngồi làm việc, có quạt | 27–28°C | Quạt số nhỏ hướng lên trần hoặc vào người, mát rõ mà máy chạy nhẹ |
| Ban ngày, không có quạt | 25–26°C | Để gió đảo, cửa đóng kín |
| Ngủ đêm người lớn | 26–28°C, bật chế độ ngủ | Nửa đêm nhiệt độ ngoài trời hạ, máy tự nâng nhiệt dần |
| Phòng có trẻ nhỏ, người già | 27–28°C | Không để gió thổi thẳng, giữ độ ẩm, đắp chăn mỏng |
| Mới đi nắng về, phòng đang nóng | Đặt ngay 26–27°C | Đặt 16–18°C không làm mát nhanh hơn, chỉ làm máy chạy lâu hơn |
| Trời nồm ẩm, không quá nóng | Chế độ Dry | Hút ẩm, đỡ bí mà ít tốn điện hơn làm lạnh sâu |
Một ngộ nhận phổ biến: đặt 16°C để phòng "mát nhanh rồi tăng lên". Máy nén của đa số máy đều chạy hết công suất khi phòng còn nóng, dù bạn đặt 16 hay 26 độ, nên tốc độ làm lạnh ban đầu gần như nhau. Khác biệt là với 16°C máy không bao giờ đạt mục tiêu và cứ thế chạy hết sức, còn bạn thì quên tăng lại.
Chênh lệch giữa trong phòng và ngoài trời không nên quá 7–10 độ, nhất là với trẻ nhỏ. Bước ra ngoài từ phòng quá lạnh dễ gây sốc nhiệt, khô họng, nghẹt mũi.
Inverter hay không inverter: dùng sao cho đúng loại
Máy inverter thích chạy liên tục. Máy nén inverter thay đổi tốc độ: khi phòng đã mát nó chạy chậm lại để giữ nhiệt, rất ít tốn điện. Vì vậy với máy inverter, bật một mạch suốt buổi chiều thường tiết kiệm hơn bật tắt nhiều lần, vì mỗi lần khởi động lại máy lại chạy hết công suất để kéo nhiệt xuống.
Máy thường (mono) chạy kiểu bật – ngắt. Máy nén chỉ có hai trạng thái: chạy hết sức hoặc dừng. Với loại này, đặt nhiệt độ cao hơn một chút giúp máy nghỉ nhiều hơn. Ra khỏi phòng từ một tiếng trở lên thì nên tắt.
Đi ra ngoài ngắn, dưới 30 phút. Với máy inverter, cứ để chạy, có thể nâng lên 28°C. Tắt rồi bật lại khi phòng đã hầm nóng thường tốn hơn.
Không biết máy nhà mình loại gì? Xem tem năng lượng dán trên dàn lạnh hoặc thùng máy, hoặc tìm mã máy trên mạng. Tem năng lượng của Việt Nam ghi số sao: càng nhiều sao càng tiết kiệm. Với máy inverter, dòng chữ inverter thường in ngay trên mặt dàn lạnh.
Công suất phải hợp diện tích. Mức tham khảo phổ biến: phòng dưới 15 m² dùng máy 9.000 BTU, 15–20 m² dùng 12.000 BTU, 20–30 m² dùng 18.000 BTU. Phòng áp mái, hướng tây, nhiều kính thì tăng một nấc. Máy yếu so với phòng sẽ chạy hết công suất cả ngày mà vẫn không mát.
Các chế độ nên biết và khi nào dùng
Tên nút trên điều khiển khác nhau theo hãng, nhưng phần lớn có những chế độ sau. Biểu tượng có thể là hình bông tuyết, giọt nước, mặt trăng, cánh quạt.
- Cool (làm lạnh): chế độ chính mùa nóng. Đặt nhiệt độ như bảng ở trên, quạt dàn lạnh để Auto.
- Dry (hút ẩm, giọt nước): máy chạy quạt chậm, chủ yếu kéo hơi nước ra khỏi không khí. Hợp những ngày nồm ẩm hoặc mưa dầm, oi bí nhưng không quá nóng. Không dùng Dry cả đêm trong phòng ngủ vì không khí có thể quá khô.
- Sleep (ngủ, mặt trăng): sau khoảng một đến hai giờ, máy tự tăng nhiệt độ thêm 1–2 độ và giảm gió. Hợp với chu kỳ ngủ vì thân nhiệt hạ về đêm, lại đỡ điện.
- Eco hoặc tiết kiệm: giới hạn công suất máy nén. Phòng mát chậm hơn nhưng ổn định, hợp khi phòng đã mát sẵn.
- Turbo hoặc Powerful: chạy hết sức trong 15–30 phút. Chỉ dùng khi mới về nhà, đừng để cả buổi.
- Fan (chỉ quạt): không làm lạnh, chỉ thổi gió. Dùng sau khi tắt Cool khoảng 10–15 phút để làm khô dàn lạnh, giảm mùi ẩm mốc. Nhiều máy có chế độ tự làm sạch làm việc này tự động.
- Hẹn giờ (Timer): đặt tắt sau 4–6 tiếng khi ngủ, hoặc hẹn giờ bật khoảng 15 phút trước giờ bạn về nhà; máy có kết nối Wi-Fi thì bật từ xa qua ứng dụng của hãng.
Mẹo dễ làm mà ít người dùng: chỉnh cánh đảo gió hướng lên trên khi làm lạnh. Khí lạnh nặng, tự rơi xuống, nên thổi lên giúp phòng mát đều hơn thổi thẳng xuống sàn.
Bảy thói quen làm hoá đơn tăng vọt
Phần lớn những khoản tiền điện thừa không nằm ở con số trên điều khiển mà ở cách dùng và tình trạng của máy.
- Lưới lọc bụi bẩn: lưới bám dày làm gió yếu, máy phải chạy lâu hơn. Mùa nóng nên tháo rửa lưới lọc 2–4 tuần một lần bằng nước sạch, để khô trong bóng râm rồi lắp lại.
- Không bảo dưỡng định kỳ: dàn nóng, dàn lạnh bám bụi, thiếu gas làm máy kém lạnh. Nên gọi thợ vệ sinh tổng thể 6–12 tháng một lần, trước đợt nóng.
- Cửa hở, rèm mở: khe cửa, cửa sổ kính không rèm hướng tây làm phòng hấp nhiệt liên tục. Rèm dày hoặc phim cách nhiệt giảm đáng kể tải cho máy.
- Dàn nóng phơi nắng, bị che kín: dàn nóng đặt sát tường, quây kín hoặc hứng nắng chiều thì xả nhiệt kém. Cần chừa khoảng trống phía trước và hai bên, có mái che nhưng thoáng gió.
- Bật tắt liên tục với máy inverter: như đã nói ở trên, mỗi lần khởi động là một lần chạy hết sức.
- Nấu nướng, phơi đồ trong phòng lạnh: nồi lẩu, bàn là, quần áo ướt đều đưa nhiệt và hơi ẩm vào phòng.
- Máy quá cũ: máy dùng trên 10 năm, gas đời cũ, thường tốn điện hơn máy mới cùng công suất. Nếu máy hỏng vặt liên tục, khoản sửa cộng tiền điện có thể đủ để thay máy inverter mới.
Kết hợp quạt và cách nhiệt phòng: tiết kiệm nhiều nhất
Quạt điện tiêu thụ khoảng vài chục watt, trong khi điều hoà 12.000 BTU tiêu thụ cỡ một nghìn watt khi chạy hết sức. Gió từ quạt làm mồ hôi bay hơi nhanh hơn, cơ thể cảm thấy mát hơn nhiệt độ thật khoảng 2–3 độ. Vì thế cách tiết kiệm hiệu quả nhất là để điều hoà 27–28°C và bật quạt số nhỏ, quạt trần càng tốt.
Ngoài ra, căn phòng giữ được nhiệt lạnh lâu bao nhiêu thì máy nghỉ được bấy nhiêu. Những việc đáng làm: dán gioăng cao su chân cửa và mép cửa sổ, kéo rèm cản nắng từ 11 giờ trưa với phòng hướng tây, chuyển bớt đồ toả nhiệt như máy tính để bàn, tủ lạnh mini ra khỏi phòng ngủ. Với nhà mái tôn hoặc phòng tầng thượng, cách nhiệt mái là việc nên làm trước khi nghĩ đến chuyện mua máy công suất lớn hơn.
Một điều nữa: tiền điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang, dùng càng nhiều thì đơn giá phần vượt càng cao. Mùa nóng điều hoà dễ đẩy tổng số điện lên bậc cao nhất, nên cắt được vài chục số điện mỗi tháng có thể giảm hoá đơn nhiều hơn bạn nghĩ. Biểu giá cụ thể thay đổi theo thời kỳ, bạn tra trên trang hoặc ứng dụng của điện lực địa phương.
Kiểm tra máy có đang hoạt động bình thường không
Bạn có thể tự kiểm vài dấu hiệu mà không cần dụng cụ chuyên môn. Đặt tay trước cửa gió khi máy đã chạy khoảng 15 phút: gió phải lạnh rõ và đều. Nếu đặt nhiệt kế ở cửa gió, nhiệt độ gió ra thường thấp hơn nhiệt độ trong phòng khoảng 8–12 độ. Chênh lệch nhỏ hơn nhiều là dấu hiệu máy bẩn, thiếu gas hoặc máy nén yếu.
Ra xem dàn nóng: quạt dàn nóng phải quay, có gió nóng thổi ra. Ở chỗ nối ống với dàn nóng, ống đồng to (ống hồi gas) phải lạnh tay và thường đọng sương; ống nhỏ thì chỉ hơi mát hoặc bằng nhiệt độ ngoài trời. Nếu thấy đóng tuyết trắng ở đầu ống nhỏ hoặc trên dàn lạnh, máy thường đang thiếu gas hoặc tắc lưới, nên tắt máy và gọi thợ.
Nước nhỏ giọt từ dàn lạnh xuống tường thường do ống thoát nước nghẹt hoặc máy lắp không cân. Đừng tự tháo vỏ dàn lạnh hay động vào đường điện; phần việc an toàn cho người không chuyên chỉ là tháo rửa lưới lọc và lau mặt nạ. Khi máy có mùi khét, nhảy aptomat, hay phát tiếng kêu lạ, hãy ngắt điện và gọi thợ có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Để điều hoà chạy cả đêm có tốn điện lắm không?
Với máy inverter đặt 27–28°C và chế độ ngủ, chạy cả đêm tốn ít hơn nhiều so với tưởng tượng, vì sau khi phòng mát máy chỉ chạy nhẹ. Máy thường thì nên hẹn giờ tắt sau 4–6 tiếng, gần sáng trời đã mát hơn và bật quạt thay thế.
Chế độ Dry có tiết kiệm điện hơn Cool không?
Thường có, vì máy chạy quạt chậm và máy nén làm việc nhẹ hơn. Nhưng Dry không thay được Cool khi trời nóng trên 33–34°C, phòng sẽ không đủ mát. Dry hợp ngày nồm, mưa dầm, khi cái khó chịu chính là độ ẩm cao.
Bao lâu thì nên vệ sinh điều hoà một lần?
Lưới lọc tự rửa 2–4 tuần một lần trong mùa dùng nhiều. Vệ sinh tổng thể dàn nóng và dàn lạnh bằng thợ khoảng 6–12 tháng một lần; nhà gần đường lớn, nhiều bụi hoặc có thú cưng thì nên làm thường xuyên hơn.
Ra khỏi phòng bao lâu thì nên tắt điều hoà?
Với máy inverter, dưới 30 phút thì cứ để chạy, có thể nâng nhiệt độ lên. Ra ngoài từ một tiếng trở lên thì tắt. Máy thường không inverter thì đi ra ngoài từ 20–30 phút cũng nên tắt.
Nằm điều hoà bị khô họng, nghẹt mũi thì làm sao?
Nâng nhiệt độ lên 27–28°C, không để gió thổi thẳng vào người, đặt một chậu nước hoặc máy tạo ẩm nhỏ trong phòng, uống đủ nước. Nếu kèm sốt, đau họng kéo dài vài ngày hoặc khó thở thì nên đi khám.
Điều hoà có cần bật chế độ quạt trước khi tắt không?
Nên làm nếu máy không có chế độ tự làm sạch. Chạy Fan 10–15 phút giúp dàn lạnh khô, hạn chế nấm mốc và mùi hôi khi bật lại lần sau. Máy có chức năng tự làm sạch thì để máy tự xử lý.
