Ứng xử khéo giữa mẹ chồng và nàng dâu xoay quanh ba điều: người chồng đứng ra làm cầu nối chứ không đứng ngoài, hai bên thống nhất ranh giới rõ ràng về những việc hay va chạm (nấu nướng, nuôi con, tiền bạc, giờ giấc), và khi không đồng ý thì nói bằng sự tôn trọng, ở riêng, không qua người thứ ba. Phần lớn mâu thuẫn không đến từ việc một bên xấu tính, mà từ hai người phụ nữ cùng thương một gia đình theo hai cách khác nhau.
Bài viết không đứng về phía nào. Mẹ chồng có kinh nghiệm cả đời và thói quen của một người từng làm chủ căn bếp; nàng dâu mang theo nếp sống của gia đình mình và cách nuôi con mới. Cả hai đều có lý. Dưới đây là nguồn gốc va chạm, vai trò của người chồng, cách xử lý các tình huống cụ thể và cách cân nhắc chuyện ở chung hay ở riêng.
Va chạm thường bắt đầu từ đâu
Khi một người con dâu về nhà chồng, có hai "chuẩn" sống chung một mái nhà: chuẩn của gia đình chồng đã hình thành mấy chục năm và chuẩn nàng dâu mang theo từ nhà mình. Cách rửa bát, phơi đồ, nêm nước mắm, giờ ăn cơm, bao nhiêu tiền thì gọi là tiết kiệm, mỗi thứ nhỏ đều có thể khác nhau. Không bên nào sai, nhưng sống cạnh nhau mỗi ngày thì khác biệt nhỏ cũng dễ thành khó chịu.
Với người mẹ, con trai lấy vợ là một thay đổi lớn: người con vốn gần gũi nay có một người thân hơn, căn bếp mình làm chủ nay có thêm người. Nhiều mẹ chồng không nói ra, nhưng cảm giác bị gạt sang bên hoặc sợ mất con là có thật. Với nàng dâu, đó là cảm giác luôn bị quan sát, làm gì cũng sợ sai, và không được là chính mình trong chính ngôi nhà của mình.
Hiểu hai cảm giác này giúp mỗi bên bớt quy kết. Một câu nhắc của mẹ chồng có khi chỉ là thói quen dạy bảo, không phải chê bai. Một lần con dâu làm khác đi có khi chỉ là thói quen nhà mẹ đẻ, không phải coi thường. Phần lớn mâu thuẫn được tháo gỡ khi người ta thôi đoán ý xấu của nhau.
Người chồng: cầu nối chứ không phải trọng tài
Không đứng ngoài. Câu "chuyện đàn bà với nhau, anh không biết" là cách nhanh nhất để mâu thuẫn lớn dần. Người chồng là người duy nhất thân thiết với cả hai bên, hiểu tính mẹ và hiểu tính vợ, nên là người nói chuyện hiệu quả nhất.
Mỗi người nói chuyện với bố mẹ ruột của mình. Khi cần góp ý điều gì với mẹ chồng, người chồng nói với mẹ thì mẹ dễ nghe hơn nhiều so với con dâu nói. Tương tự, chuyện với bố mẹ vợ thì người vợ đứng ra. Nguyên tắc đơn giản này tránh được rất nhiều hiểu lầm.
Không mang lời qua lại. Tránh kiểu "mẹ bảo em thế này", "vợ con chê mẹ thế kia". Chuyển lời nguyên văn, nhất là lời lúc đang bực, chỉ đổ thêm dầu. Người chồng nên nghe, hiểu ý chính, rồi tự nói bằng lời lẽ của mình.
Trước mặt thì tôn trọng cả hai, sau lưng thì thống nhất với vợ. Vợ chồng là một đơn vị. Những quyết định của gia đình nhỏ như nuôi con thế nào, chi tiêu ra sao, hai vợ chồng bàn với nhau trước rồi mới thưa với bố mẹ, để không ai bị đặt vào thế phải chọn phe trước mặt người khác.
Ghi nhận công của cả hai. Một lời cảm ơn mẹ vì đã trông cháu, một lời cảm ơn vợ vì đã nhường nhịn, đều là những việc nhỏ nhưng làm cả hai thấy được nhìn thấy.
Các tình huống hay va chạm và cách xử lý
Gần như nhà nào cũng gặp ít nhất vài tình huống dưới đây. Cách xử lý chung là bàn trước, nói ở riêng và nhường nhau những chuyện không quá quan trọng.
| Tình huống | Dễ thành chuyện vì | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Nấu ăn, nêm nếm | Mỗi nhà một khẩu vị, mẹ quen làm chủ bếp | Chia ngày nấu hoặc chia món; học vài món mẹ thích; hỏi mẹ công thức thay vì làm theo ý mình |
| Nuôi con nhỏ | Kinh nghiệm truyền miệng khác hướng dẫn y khoa hiện nay | Vợ chồng thống nhất trước, nhờ bác sĩ nhi giải thích với bà; nhường bà những chuyện không ảnh hưởng an toàn của trẻ |
| Tiền bạc, đóng góp | Không rõ ai trả gì, mỗi người một kiểu tiết kiệm | Thoả thuận khoản đóng góp cố định hằng tháng; chi lớn thì bàn trước |
| Giờ giấc, đi chơi | Mẹ quen nếp ăn cơm cả nhà, con dâu đi làm về muộn | Báo trước khi về muộn, giữ ít nhất vài bữa cơm chung mỗi tuần |
| Việc nhà | Ai làm nhiều, ai làm ít, cảm giác bị so sánh | Chia việc rõ cho cả nhà, gồm cả chồng và các thành viên khác |
Với chuyện nuôi con, an toàn của trẻ là ranh giới không nhường. Ba việc bố mẹ nên kiên quyết nói không, dù bà làm vì thương: cho trẻ dưới một tuổi ăn mật ong (nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ), đặt trẻ sơ sinh ngủ với gối, chăn dày, thú bông quanh mặt (nguy cơ ngạt), và cho trẻ uống thuốc không theo chỉ định của bác sĩ. Nói những điều này bằng thái độ cảm ơn sự quan tâm của bà, và tốt nhất là để bác sĩ nhi dặn trực tiếp khi bà đi cùng buổi khám. Còn những việc như mặc thêm một lớp áo hay cho ăn món bà nấu thì có thể linh hoạt.
Cách nói "không" với mẹ chồng mà không mất lòng
Có những lúc nàng dâu cần nói không đồng ý. Cách nói quyết định nhiều hơn nội dung.
- Chọn lúc riêng tư, khi cả hai không vội, không nói trước mặt khách, họ hàng hay khi đang làm bếp tất bật.
- Mở đầu bằng điều thật lòng ghi nhận: "Con biết mẹ lo cho cháu nên mới nhắc con".
- Nói rõ điều mình muốn làm và lý do ngắn gọn, tránh từ "mẹ sai", "ngày xưa khác": "Bác sĩ dặn con cho cháu ngủ nằm ngửa, không kê gối, nên con muốn làm theo".
- Đề xuất một cách mẹ vẫn tham gia được: "Mẹ trông cháu buổi chiều giúp con, con ghi sẵn giờ ăn giờ ngủ cho mẹ nhé".
- Nếu mẹ vẫn chưa vui, không cố thắng ngay, để chồng nói tiếp vào lúc khác.
Giọng điệu nhẹ, xưng hô đầy đủ, không bỏ đi giữa chừng. Những chuyện nhỏ không đáng thì nhường; dành lời "không" cho những việc thực sự quan trọng, để mỗi lần nói, lời của bạn có trọng lượng.
Ở chung hay ra riêng: cân nhắc gì
Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà. Ở chung có lợi về chi phí, có người trông con, bố mẹ già có con cháu bên cạnh. Ở riêng cho vợ chồng không gian tự quyết, ít va chạm hằng ngày. Nhiều gia đình chọn cách ở gần nhưng không chung nhà: cùng khu, cùng toà, đi bộ vài phút là tới.
Khi bàn chuyện này, vợ chồng nên tự hỏi thật lòng: thu nhập có đủ cho thuê hoặc mua nhà riêng mà không quá căng không; bố mẹ có sức khoẻ ổn để sống tự lập không, có ai khác chăm sóc không; mâu thuẫn hiện tại là va chạm thường ngày hay đã đến mức ảnh hưởng tình cảm vợ chồng và sức khoẻ tinh thần.
Nếu quyết định ra riêng, người chồng nên là người thưa chuyện với bố mẹ, nói theo hướng vợ chồng muốn tự lập và vẫn thường xuyên về thăm, chứ không đổ cho vợ. Sau khi ra riêng, giữ lịch về thăm đều đặn, gọi điện hỏi han, mang con về chơi với ông bà. Giữ khoảng cách vừa đủ nhiều khi làm quan hệ mẹ chồng nàng dâu tốt lên rõ rệt.
Nếu tiếp tục ở chung, hãy tạo một không gian riêng cho vợ chồng dù nhỏ, như một phòng riêng được tôn trọng, một buổi tối cuối tuần đi ăn với nhau, để gia đình nhỏ vẫn có chỗ thở.
Nếu bạn là mẹ chồng: vài điều giúp con dâu dễ gần
Góp ý một lần, rồi để con tự quyết. Nhắc một lần là quan tâm, nhắc mỗi ngày dễ thành áp lực. Khi đã nói ý kiến của mình, nên để vợ chồng con quyết định chuyện của gia đình nhỏ, kể cả khi mẹ nghĩ cách khác tốt hơn.
Khen trước mặt người khác, góp ý ở riêng. Một lời khen con dâu trước họ hàng có sức nặng rất lớn. Ngược lại, một câu chê trước mặt khách có thể khiến con dâu nhớ nhiều năm.
Đừng nhờ con trai làm người truyền lời trách. Nếu có điều không vừa ý, nói thẳng với con dâu bằng giọng nhẹ nhàng hoặc nói chuyện với cả hai vợ chồng. Để con trai chuyển lời trách dễ làm con khó xử giữa mẹ và vợ.
Giữ cho mình một đời sống riêng. Bạn bè, sở thích, hoạt động ở khu phố giúp người mẹ bớt dồn hết tâm trí vào chuyện nhà con. Nhiều mẹ chồng nhận ra quan hệ với con dâu dễ chịu hơn hẳn khi mình có việc riêng để vui.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ chồng hay so sánh con dâu với người khác thì nên làm gì?
Đừng đáp trả ngay lúc đó. Nếu chuyện lặp lại và làm bạn buồn, nói với chồng để anh ấy nói chuyện riêng với mẹ. Bản thân bạn có thể nhẹ nhàng nói một lần rằng con cũng đang cố gắng và mong mẹ góp ý trực tiếp thay vì so sánh.
Có nên kể chuyện mâu thuẫn với mẹ chồng cho mẹ đẻ nghe không?
Chia sẻ để được an ủi thì không sao, nhưng hạn chế kể chi tiết những lúc đang bực. Mẹ đẻ thương con nên dễ giận lây, có khi ảnh hưởng tới quan hệ hai bên thông gia lâu dài, kể cả khi bạn và mẹ chồng đã làm lành.
Chồng luôn bênh mẹ thì phải làm sao?
Tránh bắt chồng chọn giữa mẹ và vợ. Nói với chồng cụ thể việc gì làm bạn tổn thương và bạn cần anh ấy làm gì, ví dụ nói với mẹ về chuyện nuôi con. Nếu tình trạng kéo dài, cân nhắc gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân cùng nhau.
Mẹ chồng muốn giữ tiền lương của con dâu có hợp lý không?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình, thu nhập của vợ, chồng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung của hai vợ chồng, nên cách quản lý do hai người quyết định. Nếu gia đình cần đóng góp, nên thống nhất một khoản cố định. Người chồng là người phù hợp nhất để trao đổi với mẹ về chuyện này.
Làm sao để mẹ chồng quý mình hơn?
Những việc nhỏ đều đặn có tác dụng hơn món quà lớn: hỏi thăm sức khoẻ, nhớ ngày sinh nhật, học nấu vài món mẹ thích, nhờ mẹ chỉ cách làm một việc. Người lớn tuổi thường quý nhất cảm giác được con cháu cần đến và tôn trọng.
Mẹ chồng và con dâu không hợp tính có phải là lỗi của ai không?
Không nhất thiết. Hai người lớn lên ở hai thời, hai gia đình khác nhau thì khác tính là bình thường. Mục tiêu không phải là thân như mẹ con ruột mà là tôn trọng nhau, giữ ranh giới rõ và cư xử tử tế để cả gia đình yên ấm.
