Với đa số cửa hàng nhỏ, nên làm website trước, chưa cần app di động. Website rẻ hơn nhiều lần, khách tìm thấy qua Google và mạng xã hội ngay mà không phải cài gì, còn app chỉ phát huy khi bạn đã có một lượng khách quen mua lặp lại thường xuyên đủ lớn để họ chịu tải về và giữ trên điện thoại.
Ở giữa có một lựa chọn ít người biết: web app (PWA), tức website được làm để cài lên màn hình chính như app, chạy toàn màn hình, gửi được thông báo. Nó thường là bước trung gian hợp lý khi bạn muốn trải nghiệm giống app mà chưa muốn gánh chi phí app thật.
Bảng so sánh dưới đây đặt ba lựa chọn cạnh nhau, rồi đưa lời khuyên theo quy mô và loại hình kinh doanh, kèm các dấu hiệu cho thấy đã đến lúc làm app.
So sánh website, web app (PWA) và app di động
Chi phí là mức khoảng khi thuê làm ở thị trường Việt Nam, chênh lệch lớn theo tính năng và đơn vị làm; dùng để so sánh tương đối.
| Tiêu chí | Website | Web app (PWA) | App di động (iOS, Android) |
|---|---|---|---|
| Chi phí làm ban đầu | Vài triệu tới vài chục triệu đồng | Khoảng vài chục triệu đồng trở lên | Thường từ vài chục tới vài trăm triệu đồng trở lên cho hai nền tảng |
| Chi phí duy trì | Tên miền, hosting, bảo trì | Như website, cộng phần thông báo | Máy chủ, cập nhật theo phiên bản hệ điều hành, phí tài khoản nhà phát triển |
| Thời gian làm | Vài ngày tới vài tuần | Vài tuần tới vài tháng | Thường vài tháng |
| Lên kho ứng dụng | Không cần | Không bắt buộc, cài thẳng từ trình duyệt | Bắt buộc qua App Store, Google Play, phải được duyệt |
| Cách khách tìm thấy | Google, mạng xã hội, chia sẻ liên kết | Như website | Tìm trong kho ứng dụng hoặc qua lời mời tải |
| Khách phải làm gì | Bấm liên kết là xem | Bấm liên kết, tuỳ chọn thêm vào màn hình chính | Tải về, cài đặt, thường đăng ký tài khoản |
| Thông báo đẩy | Không | Có, trên iPhone cần thêm vào màn hình chính trước | Có, đầy đủ |
| Dùng tính năng máy | Hạn chế | Khá tốt: camera, định vị | Đầy đủ: Bluetooth, NFC, chạy nền |
Phí tài khoản nhà phát triển hiện ở mức khoảng 99 USD mỗi năm cho App Store và 25 USD trả một lần cho Google Play; nên kiểm tra lại vì có thể thay đổi. Đó mới là phí đăng ký, chưa tính chi phí làm và cập nhật app mỗi khi hệ điều hành ra bản mới.
Vì sao website gần như luôn là bước đầu tiên
Rào cản lớn nhất của app không phải chi phí làm mà là khiến khách cài. Một người lạ thấy quảng cáo, bấm vào, nếu là website thì họ xem ngay sản phẩm; nếu là app, họ phải vào kho, chờ tải vài chục MB, mở ra, đăng ký. Mỗi bước rơi mất một phần khách. Với cửa hàng nhỏ chưa có tiếng, phần lớn người dùng sẽ không đi hết chặng đó.
Website còn là thứ Google đọc được. Khách gõ "bánh kem sinh nhật giao tận nơi" sẽ thấy trang sản phẩm của bạn trên kết quả tìm kiếm; nội dung bên trong app thì gần như vô hình với Google. Liên kết website dán vào Facebook, Zalo, TikTok hiển thị ảnh xem trước; liên kết app thì đưa khách sang kho ứng dụng, thêm một bước nữa.
Cuối cùng là chi phí sửa đổi. Đổi giá, thêm món trên website là xong trong vài phút. App phải ra bản mới, chờ kho duyệt, chờ khách cập nhật; một số người dùng bản cũ cả năm. Với cửa hàng thay đổi thực đơn, mẫu mã thường xuyên, sự linh hoạt này đáng giá hơn mọi hiệu ứng mượt mà của app.
Web app (PWA): lựa chọn ở giữa
PWA là website làm kỹ hơn. Vẫn là trang web, vẫn có địa chỉ, vẫn lên Google, nhưng có thêm tệp khai báo và bộ phận chạy ngầm để cài lên màn hình chính, mở toàn màn hình không có thanh địa chỉ, lưu tạm dữ liệu để vào được khi mạng chập chờn, và gửi thông báo.
Trên iPhone đã gửi được thông báo nhưng có điều kiện. Từ iOS 16.4, web app được thêm vào màn hình chính qua Safari mới nhận được thông báo đẩy. Khách phải tự bấm Chia sẻ rồi Thêm vào màn hình chính, nên cần hướng dẫn rõ. Android cài dễ hơn, trình duyệt thường tự gợi ý cài.
Hợp với khách quen, đặt hàng lặp lại. Quán cà phê có khách đặt trước mỗi sáng, cửa hàng thực phẩm sạch có khách đặt hằng tuần, tiệm làm đẹp có khách đặt lịch định kỳ: PWA cho trải nghiệm gần giống app với chi phí gần với website.
Giới hạn cần biết. Không nằm trong kho ứng dụng nên mất kênh tìm kiếm ở đó, không dùng được một số tính năng máy sâu như chạy nền liên tục, Bluetooth trên iPhone. Nếu nghiệp vụ cần các tính năng này, PWA không thay được app.
Lời khuyên theo quy mô và loại hình kinh doanh
Không có câu trả lời chung cho mọi cửa hàng. Một số tình huống điển hình:
- Shop online mới, một hai người: website hoặc gian hàng trên sàn, cộng trang mạng xã hội. Chưa cần app, chưa cần PWA.
- Quán ăn, cà phê một hai chi nhánh: website có thực đơn, đặt bàn, đặt món giao tận nơi; thêm mã QR gọi món tại bàn mở bằng trình duyệt, khách không phải cài gì.
- Spa, salon, phòng khám nhỏ có khách đặt lịch định kỳ: website đặt lịch, có thể nâng lên PWA để nhắc lịch bằng thông báo; nhiều phần mềm đặt lịch có sẵn trang đặt lịch cho cửa hàng, không phải làm riêng.
- Chuỗi cửa hàng có chương trình tích điểm: lúc này app mới bắt đầu đáng cân nhắc, vì khách mua lặp lại nhiều và có động lực giữ app để tích điểm, nhận ưu đãi.
- Dịch vụ cần tính năng máy như theo dõi vị trí shipper, quét mã vạch liên tục, kết nối máy in Bluetooth cho nhân viên: cân nhắc app, thường bắt đầu bằng app nội bộ cho nhân viên trước khi làm app cho khách.
Một cách tiết kiệm khác là tận dụng nền tảng có sẵn: các ứng dụng giao đồ ăn, mini app trên các nền tảng nhắn tin phổ biến, ứng dụng của sàn thương mại điện tử. Khách đã cài sẵn những ứng dụng đó, bạn chỉ cần có mặt bên trong.
Khi nào thật sự cần app: các dấu hiệu nên đếm
Trước khi chi vài trăm triệu, đếm những con số dưới đây trên website hoặc dữ liệu bán hàng hiện có:
- Phần lớn doanh thu đến từ khách quay lại; khách mua lại trung bình nhiều lần mỗi tháng, không phải vài lần mỗi năm.
- Đã có danh sách khách quen đủ lớn, ví dụ vài nghìn người, để khi ra app có người tải ngay chứ không phải chạy quảng cáo kéo lượt cài.
- Có nhu cầu thông báo đẩy rõ ràng, có lý do để khách mở điện thoại xem: đơn đã giao, lịch hẹn sắp tới, ưu đãi theo giờ.
- Nghiệp vụ cần tính năng mà website, PWA không làm được, như chạy nền, Bluetooth, NFC.
- Có ngân sách cho cả năm sau khi ra mắt: sửa lỗi, cập nhật theo phiên bản hệ điều hành, thêm tính năng. Làm xong rồi bỏ đó, app sẽ lỗi dần sau một hai lần hệ điều hành cập nhật.
- Có người chịu trách nhiệm theo dõi đánh giá trên kho, trả lời phản hồi và đo số người dùng hoạt động thật.
Nếu chỉ đạt một hai dấu hiệu, đầu tư vào website nhanh hơn, ảnh đẹp hơn và chương trình khách quen qua Zalo hay tin nhắn thường đem lại nhiều đơn hơn so với một app ít người mở.
Chi phí ẩn của app mà báo giá ít khi ghi rõ
Hai nền tảng là hai lần công. Báo giá "làm app" có khi chỉ tính một nền tảng. Khách Việt dùng cả iPhone lẫn Android với tỷ lệ đáng kể, làm thiếu một bên là bỏ một phần khách. Các công nghệ đa nền tảng giúp dùng chung phần lớn mã, nhưng vẫn phải thử nghiệm, sửa lỗi và đăng kho riêng cho từng bên.
Phần máy chủ phía sau. App chỉ là phần khách cầm trên tay; đơn hàng, tài khoản, tồn kho nằm trên máy chủ và trang quản trị cho nhân viên. Phần này nhiều khi tốn công không kém app, và tốn tiền thuê máy chủ hằng tháng.
Cập nhật bắt buộc hằng năm. Mỗi năm Apple và Google ra hệ điều hành mới, kèm yêu cầu tối thiểu mới cho ứng dụng trên kho. App không được cập nhật có thể bị ẩn khỏi kết quả tìm trong kho hoặc lỗi trên máy đời mới. Nên dự trù chi phí bảo trì hằng năm bằng một phần đáng kể chi phí làm ban đầu.
Kéo người tải. Ra mắt app xong mới là lúc tốn tiền quảng cáo kéo lượt cài, đặt ưu đãi riêng cho người dùng app. Không có khoản này, app nằm trên kho với vài chục lượt tải từ người quen.
Câu hỏi thường gặp
Làm app bán hàng tốn bao nhiêu tiền?
Tuỳ tính năng và đơn vị làm. App dựng từ mẫu có sẵn có thể vài chục triệu đồng, app làm riêng cho cả iOS và Android thường từ vài trăm triệu đồng trở lên. Cần tính thêm máy chủ, phí tài khoản nhà phát triển và chi phí cập nhật hằng năm.
PWA có lên được App Store và Google Play không?
Không trực tiếp như app thật. Google Play cho phép đóng gói PWA để đăng lên kho qua một số công cụ, còn App Store khắt khe hơn với ứng dụng chỉ bọc website. Phần lớn PWA được cài thẳng từ trình duyệt, không qua kho.
Khách có thật sự chịu tải app của cửa hàng nhỏ không?
Ít khi, trừ khi có lý do rõ như tích điểm đổi quà, đặt hàng hằng tuần hoặc ưu đãi chỉ có trên app. Người dùng thường chỉ giữ một số ít ứng dụng mua sắm quen thuộc; app ít dùng sẽ bị xoá khi điện thoại đầy bộ nhớ.
Website có làm được giống app không?
Gần được nếu làm theo chuẩn PWA: cài lên màn hình chính, chạy toàn màn hình, gửi thông báo, lưu dữ liệu tạm. Những gì website khó làm là chạy nền liên tục và dùng sâu phần cứng như Bluetooth, NFC, nhất là trên iPhone.
Có nên dùng công cụ tạo app không cần code?
Hợp để thử ý tưởng nhanh với chi phí thấp. Nhược điểm là phí thuê bao hằng tháng, phụ thuộc nhà cung cấp và khó mở rộng tính năng đặc thù. Trước khi chọn, kiểm tra có xuất được dữ liệu khách hàng và đơn hàng ra ngoài không.
Đã có website rồi, nâng lên PWA có khó không?
Thường không phải làm lại từ đầu. Cần thêm tệp khai báo ứng dụng, biểu tượng, bộ phận chạy ngầm để lưu đệm và thông báo, và website phải chạy HTTPS. Với WordPress có plugin hỗ trợ, nhưng nên kiểm tra kỹ trên cả iPhone và Android.
