Nợ xấu là khoản vay bị phân loại vào nhóm 3, 4 hoặc 5, thường do quá hạn trả nợ trên 90 ngày. Khoản quá hạn từ 10 đến 90 ngày thuộc nhóm 2 (nợ cần chú ý): chưa phải nợ xấu nhưng đã là vết trong lịch sử tín dụng và có thể khiến ngân hàng từ chối hoặc hạ hạn mức khoản vay mới.
Thông tin này được các tổ chức tín dụng báo cáo về Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC), đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước. Bạn có thể tự tra cứu thông tin tín dụng của mình qua ứng dụng và cổng thông tin chính thức của CIC, hoặc nhờ ngân hàng nơi giao dịch kiểm tra.
Không có dịch vụ nào "xoá nợ xấu" được bằng tiền. Cách duy nhất là trả hết nợ, giữ lịch sử sạch về sau và chờ hết thời gian lưu thông tin theo quy định. Các mục dưới đây giải thích chi tiết.
Năm nhóm nợ và ý nghĩa với người vay
Phân loại theo số ngày quá hạn là tiêu chí phổ biến nhất. Ngân hàng còn có thể xếp nhóm cao hơn dựa trên các yếu tố khác như cơ cấu lại nợ hay đánh giá khả năng trả nợ.
| Nhóm | Tên gọi | Số ngày quá hạn (tiêu chí chính) | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|---|
| 1 | Nợ đủ tiêu chuẩn | trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 ngày | bình thường, nhưng trả trễ vẫn có thể bị phạt phí |
| 2 | Nợ cần chú ý | từ 10 đến 90 ngày | chưa phải nợ xấu; khó vay thêm trong thời gian gần |
| 3 | Nợ dưới tiêu chuẩn | từ 91 đến 180 ngày | nợ xấu; phần lớn ngân hàng từ chối cho vay mới |
| 4 | Nợ nghi ngờ | từ 181 đến 360 ngày | nợ xấu nghiêm trọng hơn, có thể bị xử lý tài sản bảo đảm |
| 5 | Nợ có khả năng mất vốn | trên 360 ngày | nợ xấu nặng nhất; có thể bị khởi kiện thu hồi |
Lưu ý quan trọng: nếu một người có nhiều khoản vay, chỉ cần một khoản bị xếp nhóm xấu thì các tổ chức tín dụng có thể xếp các khoản khác của người đó vào cùng nhóm hoặc xem xét rất chặt. Một khoản nợ nhỏ bị bỏ quên có thể ảnh hưởng đến cả khoản vay mua nhà.
Các mốc ngày trên theo Thông tư 31/2024/TT-NHNN về phân loại nợ của ngân hàng thương mại (đã được sửa đổi một số điều năm 2025). Quy định có thể tiếp tục thay đổi, nên khi cần căn cứ chính xác hãy hỏi ngân hàng nơi bạn vay.
Vì sao nhiều người bị nợ xấu mà không biết
Phí thường niên của thẻ tín dụng bỏ quên. Mở thẻ để lấy quà, cất đi không dùng. Năm sau ngân hàng ghi nợ phí thường niên, không ai trả, lãi và phí chậm trả cộng dồn, vài tháng sau thành nợ quá hạn.
Khoản trả góp còn sót vài nghìn đồng. Tất toán khoản vay nhưng còn thiếu tiền lãi lẻ của những ngày cuối, hoặc phí tất toán. Khoản nhỏ nhưng quá hạn vẫn là quá hạn.
Mua trước trả sau trên ví điện tử, sàn thương mại. Đây là khoản vay thật do ngân hàng hoặc công ty tài chính cấp. Quên vài kỳ trả, khoản nợ nhỏ cũng có thể bị báo cáo.
Đứng tên vay hộ, cho mượn giấy tờ. Đứng tên cho người thân vay, hoặc đưa giấy tờ tuỳ thân cho người khác "làm hồ sơ", nghĩa là bạn chịu trách nhiệm khi họ không trả.
Bị mạo danh vay. Ảnh giấy tờ tuỳ thân bị lộ có thể bị dùng để mở khoản vay ở ứng dụng. Bạn chỉ biết khi bị đòi nợ hoặc khi tra cứu thông tin tín dụng.
Đổi số điện thoại, địa chỉ mà không báo ngân hàng. Thông báo nhắc nợ không đến được bạn, trong khi ngày quá hạn vẫn được tính.
Cách tự kiểm tra thông tin tín dụng của mình
Giao diện và tên mục có thể thay đổi theo phiên bản, nhưng các bước chung như sau. Chỉ dùng ứng dụng và cổng thông tin chính thức của CIC, không tra qua trang web hay người trung gian lạ.
- Tải ứng dụng chính thức của CIC từ kho ứng dụng (App Store hoặc Google Play), kiểm tra nhà phát triển đúng là Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam.
- Đăng ký tài khoản bằng số căn cước, số điện thoại chính chủ, làm theo bước xác thực danh tính (thường gồm chụp giấy tờ và khuôn mặt).
- Chờ tài khoản được xác thực, sau đó đăng nhập và chọn mục khai thác báo cáo tín dụng hoặc tra cứu thông tin tín dụng.
- Đọc báo cáo: danh sách các khoản vay, thẻ tín dụng đang có, dư nợ, nhóm nợ, lịch sử chậm trả nếu có, và điểm tín dụng nếu được hiển thị.
- Nếu thấy khoản vay lạ hoặc thông tin sai, liên hệ tổ chức tín dụng đã báo cáo khoản đó để yêu cầu kiểm tra, đồng thời gửi phản hồi theo hướng dẫn của CIC.
- Lưu lại báo cáo để so sánh ở lần tra cứu sau. Cá nhân thường được tra miễn phí một số lần mỗi năm; số lần và phí lần thêm theo quy định hiện hành.
Nên tra cứu ít nhất mỗi năm một lần, và trước khi định vay khoản lớn như mua nhà, mua xe khoảng vài tháng, để kịp xử lý nếu phát hiện vấn đề.
Điểm tín dụng là gì và được tính dựa trên gì
Ngoài nhóm nợ, CIC còn chấm điểm tín dụng cho cá nhân, theo thang điểm do CIC công bố (thường được nhắc là từ 150 đến 750 điểm), điểm càng cao càng được đánh giá tốt. Điểm này giúp ngân hàng ước lượng nhanh khả năng bạn trả nợ đúng hạn.
Cách tính chi tiết không được công bố đầy đủ, nhưng các yếu tố thường được nhắc tới gồm: lịch sử trả nợ (có trễ hạn không, trễ bao lâu), mức độ dùng hạn mức (dùng gần hết hạn mức thẻ thường bị đánh giá kém), thời gian có quan hệ tín dụng, số lần tra cứu và mở khoản vay mới trong thời gian ngắn, và cơ cấu các khoản vay.
Người chưa từng vay hay dùng thẻ thường có rất ít dữ liệu, nên ngân hàng khó đánh giá. Đây không phải điểm xấu nhưng có thể làm hồ sơ vay lần đầu bị xét kỹ hơn. Một thẻ tín dụng hạn mức nhỏ, dùng đều và trả đủ đúng hạn trong vài năm là cách đơn giản để có lịch sử tín dụng tốt.
Bị nợ xấu thì làm gì để vay lại được
Bước đầu tiên là trả hết khoản nợ quá hạn, kể cả gốc, lãi và phí phạt, rồi xin tổ chức tín dụng xác nhận đã tất toán bằng văn bản. Khi đã tất toán, tổ chức tín dụng cập nhật thông tin lên hệ thống, trạng thái khoản nợ chuyển thành đã tất toán.
Tuy nhiên, lịch sử nợ xấu không biến mất ngay. Theo quy định hiện hành, thông tin nợ xấu được lưu trên hệ thống trong nhiều năm, tối đa 5 năm kể từ ngày thông tin tiêu cực đó chấm dứt, thường hiểu là từ ngày bạn trả hết khoản quá hạn. Vì vậy trả càng sớm thì mốc 5 năm càng bắt đầu sớm. Trong thời gian này, nhiều ngân hàng vẫn cân nhắc hồ sơ, dù một số nơi có thể xem xét lại nếu nợ nhỏ, đã trả hết và lịch sử sau đó tốt. Thời gian lưu cụ thể có thể thay đổi theo văn bản mới, hãy hỏi ngân hàng hoặc CIC khi cần.
Trong lúc chờ, hãy giữ mọi khoản thanh toán còn lại thật đúng hạn, không đăng ký vay dồn dập ở nhiều nơi, và chuẩn bị bằng chứng thu nhập ổn định. Cảnh giác với lời mời "xoá nợ xấu trong 7 ngày", "làm đẹp CIC": đó là lừa đảo hoặc làm giả giấy tờ, vừa mất tiền vừa có thể vướng pháp luật.
Giữ lịch sử tín dụng đẹp ngay từ bây giờ
Lịch sử tín dụng giống như hồ sơ uy tín đi theo bạn nhiều năm. Những thói quen dưới đây không tốn tiền nhưng giúp các lần vay mua nhà, mua xe sau này thuận lợi hơn nhiều.
- Đặt trích nợ tự động cho mọi khoản vay và thẻ tín dụng, chọn trích toàn bộ dư nợ với thẻ, và luôn để đủ tiền trong tài khoản trước ngày trích.
- Dùng thẻ tín dụng ở mức vừa phải so với hạn mức, tránh thường xuyên quẹt sát hạn mức dù vẫn trả đủ.
- Không nộp hồ sơ vay ở nhiều nơi cùng lúc chỉ để "thử xem nơi nào duyệt"; tìm hiểu kỹ rồi nộp ở một hai nơi phù hợp.
- Đóng các thẻ, khoản vay không dùng nữa đúng thủ tục, xin xác nhận đã đóng và không còn dư nợ, phí treo.
- Cập nhật số điện thoại, địa chỉ với ngân hàng mỗi khi thay đổi để không bỏ lỡ thông báo nhắc nợ.
- Không cho mượn giấy tờ tuỳ thân, không đứng tên vay hộ, không gửi ảnh căn cước cho người lạ hay trang web không rõ nguồn gốc.
- Tra cứu thông tin tín dụng định kỳ mỗi năm để phát hiện sớm khoản vay lạ hoặc thông tin sai.
Một lịch sử tín dụng sạch trong vài năm, dù khoản vay nhỏ, thường có giá trị hơn một lần vay lớn rồi trả trễ. Ngân hàng nhìn vào sự đều đặn nhiều hơn là số tiền.
Câu hỏi thường gặp
Trả chậm thẻ tín dụng một vài ngày có bị nợ xấu không?
Chậm dưới 10 ngày thường vẫn ở nhóm 1, nhưng bị tính phí chậm trả và lãi. Chậm từ 10 ngày trở lên có thể chuyển nhóm 2, quá 90 ngày là nợ xấu. Tốt nhất đặt trích nợ tự động để không bao giờ trễ.
Nợ xấu có bị đi tù không?
Không trả được nợ vay đơn thuần là quan hệ dân sự, không phải tội phạm. Tổ chức cho vay có thể khởi kiện, xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ. Chỉ khi có hành vi gian dối, ví dụ làm giả hồ sơ để vay hoặc chiếm đoạt tiền, mới có thể bị xử lý hình sự.
Người thân bị nợ xấu có ảnh hưởng đến mình không?
Nợ xấu gắn với người đứng tên vay. Nếu bạn không đứng tên, không bảo lãnh, không đồng vay thì thông tin tín dụng của bạn không bị ảnh hưởng. Nhưng khi vay chung như vợ chồng cùng ký, cả hai đều liên quan.
Tra cứu CIC nhiều lần có làm giảm điểm không?
Tự tra cứu thông tin của chính mình không làm hồ sơ xấu đi. Điều cần tránh là nộp hồ sơ vay ở nhiều nơi cùng lúc, vì mỗi tổ chức tín dụng tra cứu khi xét duyệt và việc tìm vay dồn dập có thể bị đánh giá là rủi ro.
Có dịch vụ xoá nợ xấu không?
Không có cách hợp pháp nào xoá thông tin nợ xấu bằng tiền. Chỉ khi thông tin bị báo cáo sai, tổ chức tín dụng đã báo cáo mới có thẩm quyền điều chỉnh sau khi kiểm tra. Các dịch vụ hứa xoá nợ xấu thường là lừa đảo.
Bị mạo danh vay tiền thì làm gì?
Liên hệ ngay tổ chức đã cho vay để báo bị mạo danh và yêu cầu kiểm tra hồ sơ, trình báo cơ quan công an, đồng thời gửi phản hồi qua kênh của CIC để đánh dấu thông tin tranh chấp. Giữ lại mọi tin nhắn, cuộc gọi đòi nợ làm bằng chứng.
