Khi xoay chìa hoặc bấm nút khởi động mà xe chỉ kêu "tạch tạch", máy đề quay yếu rì rì hoặc đèn bảng đồng hồ tối đi, khả năng cao là ắc quy đã cạn. Cách nhanh nhất để đi tiếp là câu bình từ một xe khác bằng dây câu, theo đúng thứ tự: đỏ vào cực dương xe hỏng → đỏ vào cực dương xe cứu → đen vào cực âm xe cứu → đen vào một điểm kim loại trần trên thân máy xe hỏng. Tháo dây theo thứ tự ngược lại.
Làm đúng thì chỉ mất 10–15 phút và không cần thợ. Làm sai thứ tự có thể sinh tia lửa gần ắc quy, làm cháy cầu chì hoặc hỏng hộp điều khiển. Dưới đây là từng bước chi tiết, cách dùng bộ kích điện cầm tay khi không có xe cứu, cách phân biệt hết bình với lỗi khác và khi nào nên thay ắc quy mới.
Có phải ắc quy không? Phân biệt nhanh qua tiếng và đèn
Trước khi đi tìm dây câu, hãy chắc rằng vấn đề nằm ở ắc quy. Những biểu hiện thường gặp:
- Đề rì rì, chậm dần rồi tắt: ắc quy yếu nhưng chưa cạn hẳn. Câu bình thường giải quyết được.
- Chỉ nghe tiếng tạch tạch liên tục, đèn trong xe mờ hoặc chập chờn: ắc quy gần cạn, không đủ sức kéo máy đề.
- Không có tiếng gì, mọi đèn đều tắt: ắc quy cạn kiệt hoặc lỏng cọc bình, kiểm cọc trước.
- Đèn sáng bình thường, máy đề quay khoẻ mà máy không nổ: thường không phải ắc quy, mà là nhiên liệu, đánh lửa hoặc khoá chống trộm. Câu bình không giúp gì.
- Máy đề không quay, đèn vẫn sáng rõ: có thể là máy đề, rơ le, hoặc xe số tự động chưa về P, chưa đạp phanh khi bấm nút khởi động.
Với xe dùng chìa thông minh, nếu xe không nhận chìa, hãy thử áp chìa sát nút khởi động (vị trí cụ thể xem sổ hướng dẫn), vì pin trong chìa hết cũng cho biểu hiện "không nổ" dễ nhầm với hết ắc quy.
Câu bình bằng dây câu: từng bước theo đúng thứ tự
Cần một xe khác có ắc quy cùng điện áp 12 V (ô tô con đều là 12 V) và một bộ dây câu tiết diện đủ lớn. Đọc trước phần này một lượt rồi mới làm:
- Đỗ hai xe gần nhau sao cho dây với tới, hai xe không chạm vào nhau. Tắt máy cả hai xe, tắt đèn, điều hoà, kéo phanh tay, xe số tự động về P.
- Mở nắp capo, xác định cực dương (dấu +, thường có nắp đỏ) và cực âm (dấu −) của hai ắc quy. Một số xe đặt ắc quy ở cốp hoặc dưới ghế và có cọc câu riêng trong khoang máy, xem sổ hướng dẫn.
- Kẹp đầu dây đỏ thứ nhất vào cực dương ắc quy xe hỏng.
- Kẹp đầu dây đỏ còn lại vào cực dương ắc quy xe cứu.
- Kẹp đầu dây đen vào cực âm ắc quy xe cứu.
- Kẹp đầu dây đen cuối cùng vào một điểm kim loại trần, không sơn trên khối động cơ hoặc khung xe hỏng, cách xa ắc quy. Đây là bước hay bị làm sai: kẹp thẳng vào cực âm ắc quy xe hỏng có thể sinh tia lửa ngay cạnh khí thoát ra từ bình.
- Nổ máy xe cứu, để chạy không tải 2–5 phút, có thể giữ vòng tua hơi cao.
- Khởi động xe hỏng. Mỗi lần đề không quá 5–10 giây; không nổ thì nghỉ 1–2 phút rồi thử lại, tối đa ba bốn lần.
- Nổ được rồi thì tháo dây theo thứ tự ngược lại: đen ở thân máy xe hỏng → đen ở xe cứu → đỏ ở xe cứu → đỏ ở xe hỏng. Không để các đầu kẹp chạm nhau khi đang tháo.
Sau khi nổ, đừng tắt máy ngay. Chạy xe ít nhất 20–30 phút, tốt nhất trên đường thoáng, để máy phát sạc bù. Nổ máy đứng yên tại chỗ sạc rất chậm.
Không có xe cứu: dùng bộ kích điện cầm tay
Bộ kích nổ cầm tay là gì. Đó là một cục pin lithium cỡ cuốn sổ, có sẵn hai kẹp đỏ đen, đủ dòng để khởi động ô tô con vài lần khi sạc đầy. Với người hay đi một mình hoặc đỗ xe trong hầm, đây là món đồ đáng để trong cốp.
Thứ tự kẹp tương tự. Tắt bộ kích, kẹp đỏ vào cực dương xe hỏng, kẹp đen vào điểm kim loại trần trên thân máy (hoặc cực âm, nếu hướng dẫn của bộ kích cho phép). Bật bộ kích, chờ đèn báo sẵn sàng rồi đề.
Đọc hướng dẫn của bộ kích. Mỗi loại có chế độ bảo vệ đảo cực, chế độ tăng cường cho bình cạn kiệt và giới hạn dung tích động cơ khác nhau. Bộ nhỏ có thể không đủ cho máy dầu dung tích lớn.
Giữ bộ kích luôn có điện. Pin lithium tự xả theo thời gian và chịu nhiệt kém. Sạc lại mỗi 3 tháng, tránh để trên táp lô dưới nắng gắt, vì trong xe đóng kín giữa trưa có thể rất nóng.
Những lỗi nguy hiểm khi câu bình
Đấu ngược cực. Nối dương với âm dù chỉ một giây có thể làm cháy cầu chì chính, hỏng máy phát, hỏng hộp điều khiển động cơ, thậm chí làm nổ ắc quy. Luôn đọc dấu + và − ngay trên cọc, đừng chỉ dựa vào màu nắp vì nắp có thể đã bị thay.
Câu bình khi ắc quy phồng, nứt hoặc rỉ dung dịch. Ắc quy biến dạng có thể đã hư hỏng bên trong; câu điện vào lúc này không an toàn. Gọi cứu hộ hoặc thay bình.
Hút thuốc hoặc bật lửa gần ắc quy. Ắc quy axít chì sinh khí hydro khi sạc và xả; tia lửa nhỏ cũng đủ gây nổ. Đeo kính nếu có, không cúi mặt sát bình.
Dùng dây quá mảnh. Dây câu rẻ tiền lõi nhỏ nóng chảy vỏ khi đề, mà vẫn không đủ dòng. Chọn dây có lõi đồng to, kẹp chắc, chiều dài khoảng 3–5 m.
Câu cho xe hybrid hoặc xe điện như xe xăng. Các xe này vẫn có ắc quy 12 V phụ nhưng vị trí cọc câu và cách làm có thể khác, một số hãng còn khuyến cáo không dùng xe hybrid để câu cho xe khác. Đọc sổ hướng dẫn trước.
Đọc điện áp ắc quy: còn khoẻ hay đã yếu
Đồng hồ vạn năng giá rẻ là đủ để đo. Đo khi xe đã tắt máy ít nhất vài giờ, đặt que đỏ vào cực dương, que đen vào cực âm:
| Điện áp khi nghỉ | Tình trạng gần đúng | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Khoảng 12,6 V trở lên | Gần đầy | Bình thường |
| Khoảng 12,4 V | Khoảng ba phần tư | Chạy xe quãng dài để sạc bù |
| Khoảng 12,2 V | Khoảng một nửa | Kiểm tra lý do hao, cân nhắc sạc ngoài |
| Dưới 12,0 V | Rất yếu | Sạc ngay; hay lặp lại thì chuẩn bị thay |
| 13,8–14,7 V khi máy đang chạy | Máy phát đang sạc bình thường | Thấp hơn nhiều thì kiểm máy phát |
Điện áp chỉ là một phần câu chuyện. Một chiếc ắc quy già có thể đo 12,5 V khi nghỉ nhưng sụt mạnh khi đề. Các gara thường dùng máy kiểm tra tải để đo khả năng khởi động; nếu kết quả báo cần thay thì đừng tiếc, nhất là trước mùa mưa hoặc chuyến đi xa.
Vì sao ắc quy hết điện và cách phòng
Nguyên nhân phổ biến nhất là quên tắt đèn (đèn trần, đèn cốp, đèn pha ở xe không tự tắt) hoặc để xe đứng nhiều ngày không chạy. Đồ điện lắp thêm như camera hành trình chế độ giám sát đỗ xe, thiết bị định vị cũng rút điện liên tục khi xe tắt máy. Nếu xe bạn để lâu một tuần đã khó nổ, nhờ thợ đo dòng rò khi tắt máy. Thói quen đơn giản nhất là trước khi khoá xe, liếc lại đèn trần và đèn đọc sách, và với xe ít đi, mỗi tuần chạy một vòng ít nhất 20 phút thay vì chỉ nổ máy tại chỗ. Mùa nồm ẩm ở miền Bắc, cọc bình dễ bị ô xy hoá hơn, nên lau kiểm thường xuyên hơn.
Ắc quy ô tô thường dùng được khoảng 2–4 năm tuỳ loại và điều kiện. Nắng nóng làm bình xuống cấp nhanh hơn, và xe chỉ đi quãng ngắn không đủ thời gian sạc bù sau mỗi lần đề. Nhìn tem ngày lắp trên vỏ bình: đã qua 3 năm mà khởi động bắt đầu chậm vào buổi sáng là lúc nên chuẩn bị thay.
Giữ cọc bình sạch: lớp muối trắng xanh quanh cọc làm tiếp xúc kém, có thể lau bằng nước ấm pha baking soda khi đã tháo cọc (tháo cực âm trước, lắp cực âm sau). Xe sẽ đứng yên nhiều tuần thì tháo cọc âm hoặc dùng bộ sạc duy trì, nhưng nhớ rằng tháo cọc có thể làm mất cài đặt radio, đồng hồ trên một số xe.
Câu hỏi thường gặp
Câu bình xong chạy bao lâu thì ắc quy đầy lại?
Chạy 20–30 phút giúp có lại đủ điện để khởi động lần sau, nhưng chưa đầy hẳn. Bình đã cạn kiệt cần vài giờ chạy đường trường hoặc sạc bằng bộ sạc ngoài để hồi phục. Nếu hôm sau lại không nổ, ắc quy có thể đã hỏng hoặc xe đang rò điện.
Ô tô số sàn có đẩy xe để nổ máy được không?
Với xe số sàn chạy xăng, đẩy xe rồi nhả côn ở số 2 có thể làm máy nổ khi ắc quy chỉ yếu. Cách này cần hai ba người đẩy và đường vắng, an toàn. Xe số tự động không nổ bằng cách đẩy được, đừng thử kéo xe để nổ máy.
Thay ắc quy mới có cần đúng loại cũ không?
Nên chọn đúng kích thước, đúng vị trí cọc, cùng điện áp 12 V và dung lượng bằng hoặc hơi cao hơn bình gốc. Xe có hệ thống tự tắt máy khi dừng đèn đỏ thường cần loại ắc quy chuyên dụng như AGM hoặc EFB, lắp loại thường sẽ nhanh hỏng.
Xe máy hết ắc quy thì làm thế nào?
Xe máy có cần đạp khởi động thì dựng chân chống giữa và đạp, máy vẫn nổ khi ắc quy yếu. Xe ga không có cần đạp có thể câu từ xe máy khác cùng điện áp theo thứ tự tương tự ô tô. Không câu trực tiếp từ ô tô đang nổ máy sang xe máy.
Có nên để bộ kích nổ cầm tay trong cốp cả năm không?
Được, nhưng nên sạc lại định kỳ khoảng 3 tháng một lần và tránh để xe phơi nắng gay gắt nhiều giờ. Pin lithium nóng quá lâu sẽ giảm tuổi thọ và có rủi ro phồng. Nếu thấy vỏ bộ kích phồng lên, ngừng dùng ngay.
Dây câu bình loại nào thì đủ dùng cho ô tô con?
Chọn dây có lõi đồng tiết diện lớn, vỏ mềm không cứng giòn khi trời lạnh, kẹp có răng cắn chắc và dài 3–5 m. Dây quá mảnh sẽ nóng và không truyền đủ dòng cho máy đề. Ô tô máy dầu dung tích lớn cần dây to hơn, kẹp chắc hơn.
