Hiện nay các trường đại học dùng năm nhóm phương thức xét tuyển chính: điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, điểm các kỳ thi riêng (đánh giá năng lực, đánh giá tư duy), xét kết hợp (thường là chứng chỉ ngoại ngữ, giải thưởng cộng với điểm học tập hoặc điểm thi) và tuyển thẳng, ưu tiên xét tuyển theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mỗi trường, thậm chí mỗi ngành trong một trường, dùng tổ hợp phương thức khác nhau.
Quy chế thay đổi gần như năm nào cũng có. Năm 2026, Bộ ban hành quy chế mới (Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT), trong đó siết xét học bạ, giới hạn mỗi chương trình dùng tối đa 5 phương thức (không tính xét thẳng) và giới hạn số nguyện vọng. Vì vậy bài này giải thích bản chất từng phương thức để bạn hiểu và so sánh; con số chính xác của năm bạn thi phải lấy từ quy chế hiện hành và đề án tuyển sinh của chính trường bạn nhắm tới.
Bức tranh chung: mọi phương thức gặp nhau ở một hệ thống
Từ năm 2025, các phương thức không còn chạy riêng rẽ theo kiểu “đỗ sớm” như trước. Thí sinh đăng ký nguyện vọng trên hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ, mỗi nguyện vọng gắn với một chương trình của một trường; trường xét theo các phương thức đã công bố và hệ thống lọc để mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất có thể. Các trường vẫn có thể nhận hồ sơ, sơ tuyển hoặc tổ chức thi riêng từ sớm, nhưng kết quả trúng tuyển chính thức đi qua đợt xét chung.
Điểm thứ hai cần biết: khi một ngành tuyển bằng nhiều phương thức, trường phải công bố cách quy đổi tương đương giữa các phương thức, để thí sinh xét học bạ, xét điểm thi hay xét đánh giá năng lực được so trên cùng một mặt bằng. Đọc phần quy đổi này trong đề án giúp bạn biết phương thức nào đang có lợi cho mình.
Điểm thứ ba: một thí sinh có thể đủ điều kiện ở nhiều phương thức cùng lúc. Hệ thống thường lấy kết quả có lợi nhất trong các phương thức mà bạn đủ điều kiện ở cùng nguyện vọng, nhưng cách xử lý cụ thể có thể khác qua từng năm, nên đừng bỏ trống phương thức nào bạn đủ điều kiện dùng.
Xét điểm thi tốt nghiệp THPT
Cách làm: cộng điểm ba môn thi tốt nghiệp theo một tổ hợp (ví dụ Toán, Vật lí, Hoá học), cộng điểm ưu tiên và điểm khuyến khích nếu có, rồi so với điểm chuẩn. Từ kỳ thi 2025 theo chương trình mới, thí sinh thi bốn môn: Toán, Ngữ văn bắt buộc và hai môn tự chọn, nên tổ hợp bạn dùng được phụ thuộc vào hai môn tự chọn đó. Quy chế 2026 yêu cầu tổ hợp có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tối thiểu một phần ba.
Ưu điểm: công bằng nhất về mặt đề thi, vì cả nước cùng một đề; hầu hết trường và ngành đều dùng; không mất thêm lệ phí thi riêng.
Nhược điểm: phụ thuộc vào phong độ một kỳ thi duy nhất vào cuối tháng 6; độ khó đề mỗi năm khác nhau làm điểm chuẩn dao động.
Hợp với ai: học sinh học đều, chịu áp lực phòng thi tốt, hoặc học lực ba năm không nổi bật nhưng ôn thi chắc ở năm cuối.
Xét học bạ: không còn là “đường tắt”
Cách làm: dùng điểm trung bình các môn trong học bạ THPT theo tổ hợp. Quy chế 2026 yêu cầu dùng điểm trung bình đủ sáu học kỳ (lớp 10, 11, 12) của tối thiểu ba môn, có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không dưới một phần ba, và thí sinh còn phải đạt ngưỡng tối thiểu tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp theo tổ hợp mới được xét.
Ưu điểm: phản ánh sự chăm chỉ ba năm, giảm phụ thuộc vào một kỳ thi; phù hợp nhiều trường tư thục, trường địa phương.
Nhược điểm: điểm học bạ giữa các trường THPT không đồng đều, nên các trường đại học thường đặt điểm chuẩn học bạ cao hơn và quy đổi chặt hơn. Từ 2026, học bạ đẹp mà điểm thi tốt nghiệp thấp vẫn có thể bị loại vì không qua ngưỡng.
Hợp với ai: học sinh có kết quả đều và cao từ lớp 10, đồng thời vẫn ôn thi tốt nghiệp nghiêm túc. Đừng tính chuyện bỏ ôn thi vì đã “có học bạ”.
Thi riêng, xét kết hợp và tuyển thẳng
Ba nhóm còn lại có điều kiện riêng và thường chỉ một số trường hoặc ngành áp dụng. Bảng dưới tóm tắt bản chất để bạn biết nên tìm hiểu nhóm nào.
| Phương thức | Cách xét | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đánh giá năng lực, đánh giá tư duy | Điểm kỳ thi riêng do các đại học tổ chức (ĐHQG Hà Nội, ĐHQG TP.HCM, ĐH Bách khoa Hà Nội…) | Được thi nhiều đợt, đo tư duy tổng hợp, có thêm một cơ hội ngoài thi tốt nghiệp | Mất thêm lệ phí, thời gian ôn riêng; mỗi kỳ thi chỉ được một nhóm trường dùng |
| Xét kết hợp chứng chỉ | Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (IELTS, TOEFL…) hoặc SAT, ACT kết hợp điểm học tập hay điểm thi | Lợi thế lớn với ngành kinh tế, ngôn ngữ, chương trình quốc tế | Từ 2026 mỗi chứng chỉ chỉ dùng cho một mục đích: quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc làm điểm khuyến khích |
| Tuyển thẳng | Theo quy chế: giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, một số đối tượng đặc biệt | Không cần cạnh tranh điểm | Phải đúng ngành phù hợp môn đoạt giải; nộp hồ sơ theo lịch riêng |
| Ưu tiên xét tuyển | Trường cộng điểm hoặc xét trước cho thí sinh có giải cấp tỉnh, học sinh trường chuyên… | Tăng cơ hội ở ngành cạnh tranh | Mỗi trường định nghĩa khác nhau, tổng điểm cộng bị giới hạn |
Quy chế 2026 giới hạn tổng điểm cộng (thưởng, xét thưởng, khuyến khích) không vượt quá 10% thang điểm, tức 3 điểm trên thang 30. Nghĩa là chứng chỉ hay giải thưởng giúp bạn nhích lên, nhưng không thể bù cho phần điểm học tập quá thấp.
Ai hợp phương thức nào: cách tự định vị
Không có phương thức nào “dễ đỗ” cho tất cả. Hãy tự xếp mình vào một trong các trường hợp sau rồi dồn sức đúng chỗ.
- Học lực đều, chắc kiến thức sách giáo khoa: lấy điểm thi tốt nghiệp làm trục chính, học bạ làm đường phụ ở trường có xét học bạ.
- Tư duy nhanh, đọc hiểu tốt, nhắm trường top: đăng ký thêm kỳ thi đánh giá năng lực hoặc tư duy mà trường mục tiêu chấp nhận. Thi đợt sớm để còn cơ hội thi lại.
- Tiếng Anh mạnh: thi IELTS từ lớp 11 để có chứng chỉ còn hạn khi xét tuyển (thường là hai năm). Kiểm xem trường quy đổi từ mức nào trở lên.
- Có giải học sinh giỏi: đọc kỹ danh mục ngành được tuyển thẳng hoặc ưu tiên tương ứng với môn đoạt giải, nộp hồ sơ đúng hạn.
- Học bạ cao nhưng ngại thi: vẫn phải ôn thi tốt nghiệp đủ để qua ngưỡng tối thiểu theo quy chế mới, và chọn trường có chỉ tiêu học bạ đáng kể.
- Nhắm ngành sư phạm, y khoa, luật: nhóm ngành này có ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào riêng do Bộ quy định, thường cao hơn, nên kiểm điều kiện kỹ hơn các ngành khác.
Đọc đề án tuyển sinh của trường: tìm đúng 7 thông tin
Đề án tuyển sinh là tài liệu chính thức mỗi trường công bố trên trang tuyển sinh, thường từ đầu năm. Nó dài vài chục trang, nhưng bạn chỉ cần dò những mục sau cho từng ngành nhắm tới.
- Mã trường, mã ngành hoặc mã chương trình (cùng ngành có thể có mã chuẩn, chất lượng cao, tiếng Anh khác nhau).
- Danh sách phương thức áp dụng cho ngành đó và chỉ tiêu dự kiến của từng phương thức.
- Các tổ hợp được chấp nhận, môn nào nhân hệ số, điểm sàn hoặc ngưỡng nhận hồ sơ.
- Quy tắc quy đổi tương đương giữa các phương thức và bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ.
- Điều kiện phụ: điểm tối thiểu môn chính, yêu cầu sức khoẻ, sơ tuyển, năng khiếu.
- Điểm chuẩn ba năm gần nhất theo từng phương thức (nếu trường công bố) để ước lượng.
- Học phí dự kiến và lộ trình tăng, các mốc thời gian nộp hồ sơ riêng nếu có.
Mẹo: so đề án năm nay với năm trước để thấy trường vừa thêm hay bỏ phương thức nào. Một phương thức bị giảm chỉ tiêu mạnh thường kéo điểm chuẩn phương thức đó lên. Nếu có điểm chưa rõ, hỏi qua kênh tư vấn chính thức của trường, đừng dựa vào bài tổng hợp trên mạng xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Một thí sinh được dùng bao nhiêu phương thức cùng lúc?
Bạn có thể đủ điều kiện ở nhiều phương thức cho cùng một nguyện vọng, ví dụ vừa có điểm thi tốt nghiệp vừa có điểm đánh giá năng lực. Hệ thống và trường xét theo các phương thức trường công bố; hãy khai đủ các kết quả bạn có trên hệ thống để không mất cơ hội.
Năm 2026 còn xét học bạ không?
Còn, nhưng chặt hơn: dùng điểm đủ sáu học kỳ, tổ hợp phải có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tối thiểu một phần ba, và thí sinh phải đạt ngưỡng điểm thi tốt nghiệp theo quy chế. Không phải trường nào cũng giữ phương thức này, nên kiểm đề án từng trường.
Chứng chỉ IELTS dùng thế nào khi xét tuyển?
Thường có ba cách: miễn thi môn ngoại ngữ khi xét tốt nghiệp, quy đổi thành điểm môn tiếng Anh trong tổ hợp, hoặc cộng điểm khuyến khích. Từ 2026 mỗi chứng chỉ chỉ được dùng cho một mục đích quy đổi hoặc cộng điểm. Bảng quy đổi do từng trường công bố.
Tuyển thẳng có cần thi tốt nghiệp THPT không?
Có. Điều kiện chung để vào đại học là tốt nghiệp THPT (hoặc tương đương theo quy định). Thí sinh tuyển thẳng vẫn dự thi tốt nghiệp và phải đạt; riêng việc xét vào trường thì không phải cạnh tranh điểm theo tổ hợp.
Phương thức nào có điểm chuẩn thấp nhất?
Không so trực tiếp được, vì mỗi phương thức dùng thang điểm và đối tượng khác nhau, lại được quy đổi tương đương. Điểm chuẩn học bạ thường cao hơn điểm thi về con số nhưng không có nghĩa là khó hơn. Hãy so phần trăm chỉ tiêu và vị trí của bạn trong từng phương thức.
Xem quy chế tuyển sinh chính thức ở đâu?
Quy chế tuyển sinh được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành dưới dạng thông tư và đăng trên cổng thông tin của Bộ, kèm hướng dẫn tuyển sinh hằng năm. Đề án của từng trường đăng trên trang tuyển sinh của trường đó. Hai nguồn này đáng tin hơn bài tổng hợp.
