Khác biệt cốt lõi: đánh giá năng lực (HSA của ĐHQG Hà Nội, V-ACT của ĐHQG TP.HCM) đo năng lực tổng hợp gồm ngôn ngữ, toán và khoa học hoặc tiếng Anh, hợp với nhiều khối ngành; đánh giá tư duy (TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội) tập trung vào tư duy toán, đọc hiểu và giải quyết vấn đề khoa học, chủ yếu phục vụ các ngành kỹ thuật, công nghệ. Nên thi kỳ nào phụ thuộc vào trường bạn nhắm tới chấp nhận kết quả kỳ nào, chứ không phải kỳ nào “dễ hơn”.
Bài này so sánh ba kỳ thi riêng phổ biến nhất theo mô tả cấu trúc đã công bố những năm gần đây. Cấu trúc, số đợt, lệ phí và danh sách trường dùng kết quả được cập nhật hằng năm, đôi khi thay đổi đáng kể; trước khi đăng ký, hãy đọc thông báo chính thức trên trang tuyển sinh của đơn vị tổ chức.
Bảng so sánh ba kỳ thi
Số liệu dưới đây theo cấu trúc công bố gần nhất, mang tính tham khảo để thấy khác biệt về hình thức và nội dung.
| Tiêu chí | HSA (ĐHQG Hà Nội) | V-ACT (ĐHQG TP.HCM) | TSA (ĐH Bách khoa Hà Nội) |
|---|---|---|---|
| Tên gọi | Đánh giá năng lực | Đánh giá năng lực | Đánh giá tư duy |
| Hình thức | Trên máy tính | Trên giấy | Trên máy tính |
| Thời gian | Khoảng 195 phút | Khoảng 150 phút | Khoảng 150 phút |
| Số câu, thang điểm | 150 câu, thang 150 | 120 câu, thang 1.200 | 100 câu, thang 100 |
| Các phần | Toán và xử lý số liệu; Ngôn ngữ – Văn học; phần tự chọn Khoa học hoặc Tiếng Anh | Tiếng Việt, Tiếng Anh, Toán, Tư duy khoa học | Tư duy Toán học; Tư duy Đọc hiểu; Tư duy Khoa học – Giải quyết vấn đề |
| Dạng câu hỏi | Trắc nghiệm và điền đáp án | Trắc nghiệm | Trắc nghiệm nhiều dạng, điền đáp án |
| Số đợt | Nhiều đợt trong năm, có giới hạn số lần dự thi | Thường hai đợt mỗi năm | Nhiều đợt trong năm |
Đọc bảng sẽ thấy HSA và V-ACT có phần ngôn ngữ chiếm tỷ trọng lớn, nên học sinh mạnh đọc hiểu, có vốn văn học và tiếng Anh tốt có lợi thế. TSA không có phần văn học, phần đọc hiểu chỉ chiếm khoảng một phần năm, còn lại là toán và khoa học, nên đặc biệt hợp với học sinh khối A.
Thang điểm khác nhau nên không so điểm trực tiếp giữa các kỳ thi. Một bạn đạt 100/150 HSA không thể nói tương đương bao nhiêu TSA; mỗi trường tự quy đổi khi xét tuyển, và từ 2025 phải công bố quy tắc quy đổi tương đương với điểm thi tốt nghiệp.
Đánh giá năng lực đo gì, ai có lợi
Phần Toán và xử lý số liệu: không chỉ giải bài toán mà đọc bảng, biểu đồ, rút ra kết luận từ số liệu. Kiến thức nằm trong chương trình phổ thông, nhưng câu hỏi thường dài và cần đọc kỹ.
Phần ngôn ngữ: đọc hiểu văn bản văn học và văn bản thông tin, phát hiện lỗi dùng từ, lỗi ngữ pháp, suy luận ý tác giả. Đây là phần học sinh khối tự nhiên hay mất điểm vì ít luyện.
Phần khoa học hoặc tiếng Anh (HSA), tư duy khoa học (V-ACT): HSA cho chọn giữa phần Khoa học (chọn một số môn trong Lý, Hoá, Sinh, Sử, Địa) và phần Tiếng Anh. V-ACT có phần tư duy khoa học gồm suy luận logic, phân tích số liệu, suy luận từ thí nghiệm, không đòi kiến thức chuyên sâu từng môn.
Ai có lợi: học sinh học đều các môn, đọc nhiều, làm bài nhanh; học sinh muốn có thêm một cơ hội trước kỳ thi tốt nghiệp; học sinh nhắm các trường thành viên của hai đại học quốc gia và rất nhiều trường khác chấp nhận kết quả.
Ai nên cân nhắc: học sinh chỉ mạnh ba môn của một tổ hợp và đọc chậm. Phần ngôn ngữ và tư duy tổng hợp đòi thời gian luyện riêng, không thể dựa vào kiến thức tổ hợp.
Đánh giá tư duy đo gì, ai có lợi
Tư duy Toán học: chiếm tỷ trọng lớn nhất, câu hỏi đòi suy luận nhiều bước, có câu điền đáp án nên không đoán mò được. Mức độ thường khó hơn phần toán của đề thi tốt nghiệp.
Tư duy Đọc hiểu: văn bản khoa học, xã hội ngắn, hỏi về lập luận, suy luận, không hỏi kiến thức văn học.
Tư duy Khoa học – Giải quyết vấn đề: tình huống tích hợp Lý, Hoá, Sinh, đọc dữ liệu thí nghiệm, đánh giá giả thuyết. Kiến thức nền là phổ thông nhưng cách hỏi đòi vận dụng.
Ai có lợi: học sinh mạnh Toán và các môn tự nhiên, nhắm khối ngành kỹ thuật, công nghệ, khoa học ở Bách khoa Hà Nội và các trường khác có dùng kết quả TSA.
Ai nên cân nhắc: học sinh khối xã hội, nhắm ngành ngôn ngữ, luật, báo chí. Với nhóm này, TSA hầu như không mang lại lợi thế so với đánh giá năng lực hoặc điểm thi tốt nghiệp.
Chọn kỳ thi theo 5 bước
Đừng chọn kỳ thi theo bạn bè hay theo lời đồn “đề dễ”. Làm theo thứ tự dưới đây sẽ ra câu trả lời rõ ràng.
- Liệt kê 3–5 trường và ngành bạn muốn vào nhất (lấy từ danh sách nguyện vọng dự kiến).
- Mở đề án tuyển sinh của từng trường, xem ngành đó có xét kết quả kỳ thi riêng nào, chỉ tiêu bao nhiêu phần trăm. Nếu chỉ tiêu cho phương thức này rất nhỏ, đầu tư thi riêng có thể không đáng.
- Kỳ thi nào được nhiều trường trong danh sách của bạn dùng nhất thì ưu tiên kỳ đó. Ở phía Bắc, HSA và TSA phổ biến; ở phía Nam, V-ACT được nhiều trường dùng. Nhiều trường chấp nhận cả kết quả kỳ thi của miền kia.
- Làm thử một đề minh hoạ chính thức của kỳ thi đó trong điều kiện bấm giờ. Điểm thử cho biết bạn đang ở đâu và cần bao lâu để ôn.
- Xem lịch các đợt thi, chọn đợt sớm nhất mà bạn kịp ôn, để còn đợt sau nếu muốn cải thiện. Tránh đăng ký đợt sát kỳ thi tốt nghiệp nếu thấy không kham nổi.
Thi hai kỳ khác nhau (ví dụ HSA và TSA) là lựa chọn của khá nhiều học sinh khối A nhắm các trường lớn ở Hà Nội. Nhưng mỗi kỳ cần thời gian luyện riêng; nếu kết quả thử ban đầu chênh nhiều, tập trung vào một kỳ mạnh hơn sẽ hiệu quả hơn ôn dàn trải.
Ôn thi kỳ thi riêng thế nào cho song song với thi tốt nghiệp
Kiến thức của cả ba kỳ thi đều nằm trong chương trình phổ thông, nên nền tảng vẫn là học chắc trên lớp. Phần cần ôn thêm là kỹ năng: đọc nhanh văn bản dài, xử lý số liệu, làm bài trên máy tính với đồng hồ đếm ngược và đặc biệt là phân bổ thời gian cho từng phần. Một lỗi phổ biến là sa vào vài câu toán khó rồi không còn thời gian cho phần đọc hiểu, nơi có nhiều câu dễ ăn điểm.
Một lịch hợp lý cho học sinh lớp 12 là dành khoảng một phần tư thời gian tự học cho kỳ thi riêng từ học kỳ 1, rồi tăng dần khi gần đợt thi. Mỗi tuần làm ít nhất một đề hoàn chỉnh bấm giờ, sau đó dành gấp đôi thời gian để xem lại câu sai, ghi lỗi vào sổ theo loại: không biết kiến thức, đọc sai đề, tính nhầm, hết giờ.
Với kỳ thi trên máy tính, tập làm bài trên máy chứ không chỉ trên giấy. Kéo cuộn văn bản dài, nhập đáp án số, đánh dấu câu để quay lại là những thao tác nếu chưa quen sẽ tốn vài phút quý giá. Đề minh hoạ chính thức và đề thi thử của đơn vị tổ chức là nguồn đáng tin nhất; tài liệu “đề dự đoán” trôi nổi thường lệch cấu trúc.
Những sai lầm hay gặp khi đăng ký và dự thi
Đăng ký thi mà chưa kiểm trường có dùng kết quả không. Không ít bạn thi xong mới phát hiện ngành mình muốn không xét kết quả kỳ thi đó, hoặc chỉ dành vài phần trăm chỉ tiêu. Danh sách trường sử dụng kết quả được đơn vị tổ chức công bố và cập nhật; kiểm trước khi nộp lệ phí.
Chọn sai phần tự chọn. Với HSA, chọn phần Khoa học hay Tiếng Anh, và chọn những môn nào trong phần Khoa học, có thể ảnh hưởng đến việc trường chấp nhận kết quả cho tổ hợp nào. Đọc yêu cầu của ngành trước khi chọn, đừng chỉ chọn phần mình thấy dễ.
Thi đợt đầu khi chưa ôn. Một số kỳ thi giới hạn số lần thi mỗi năm. Dùng một lượt thi chỉ để “thử cho biết” có thể làm bạn mất cơ hội cải thiện về sau. Thử bằng đề minh hoạ ở nhà trước.
Bỏ bê ôn thi tốt nghiệp. Kỳ thi riêng diễn ra từ khoảng tháng 3 đến tháng 5, trùng giai đoạn nước rút. Điểm thi tốt nghiệp vẫn là phương thức có nhiều chỉ tiêu nhất và là điều kiện để nhập học, nên đừng dồn toàn lực cho kỳ thi riêng.
Quên giấy tờ và quy định phòng thi. Mỗi kỳ thi có danh sách vật dụng được mang vào, quy định về máy tính cầm tay và giấy tờ tuỳ thân. Đọc kỹ phiếu báo dự thi; đến muộn hoặc thiếu giấy tờ có thể bị từ chối dự thi.
Câu hỏi thường gặp
Điểm đánh giá năng lực bao nhiêu là cao?
Không có mốc cố định vì phân bố điểm thay đổi theo đợt và năm. Cách đánh giá đúng là so với phổ điểm do đơn vị tổ chức công bố và với điểm chuẩn phương thức này của ngành bạn nhắm năm trước. Một mức điểm có thể đủ cho ngành này nhưng thiếu cho ngành khác.
Kết quả đánh giá năng lực dùng được bao lâu?
Thường kết quả được dùng cho mùa tuyển sinh của năm thi, một số kỳ thi công bố thời hạn dài hơn. Thông tin này nằm trong quy định của từng kỳ thi và đề án của trường xét tuyển; kiểm cả hai trước khi định dùng kết quả cũ.
Thi nhiều đợt thì lấy kết quả nào?
Thường bạn được dùng kết quả cao nhất trong các đợt đã thi của cùng kỳ thi, nhưng một số kỳ giới hạn số lần thi mỗi năm. Đọc quy chế kỳ thi để biết số lần được phép và cách trường xét khi bạn có nhiều kết quả.
Học sinh khối C có nên thi đánh giá năng lực không?
Có thể có lợi với HSA hoặc V-ACT, vì phần ngôn ngữ chiếm tỷ trọng lớn. Tuy vậy phần toán và xử lý số liệu vẫn bắt buộc, nên cần ôn toán ở mức nắm chắc kiến thức cơ bản. Đánh giá tư duy TSA thì ít phù hợp với khối này.
Thi đánh giá năng lực có thay được thi tốt nghiệp không?
Không. Tốt nghiệp THPT là điều kiện bắt buộc để nhập học đại học, nên bạn vẫn phải thi và đạt kỳ thi tốt nghiệp. Kỳ thi riêng chỉ là một phương thức xét tuyển bổ sung vào trường đại học.
Đăng ký thi đánh giá năng lực ở đâu?
Đăng ký trực tuyến trên cổng thông tin chính thức của đơn vị tổ chức (ĐHQG Hà Nội, ĐHQG TP.HCM, ĐH Bách khoa Hà Nội) theo từng đợt. Lịch mở đăng ký thường công bố từ cuối năm trước; các đợt đầu hay hết chỗ nhanh ở các điểm thi lớn.
