Trích dẫn IEEE là kiểu trích dẫn đánh số: mỗi nguồn được gán một số trong ngoặc vuông như [1], [2] theo thứ tự nó xuất hiện lần đầu trong bài, và danh sách tài liệu tham khảo cuối bài xếp theo đúng thứ tự số đó, không xếp theo bảng chữ cái. Nguồn nào đã có số thì lần sau nhắc lại vẫn dùng số cũ.
Kiểu này do Viện Kỹ sư Điện và Điện tử (IEEE) dùng cho tạp chí và hội nghị của họ, rồi lan sang hầu hết khoa điện, viễn thông, điện tử, công nghệ thông tin, tự động hoá ở các trường Việt Nam. Nếu giảng viên dặn "trích theo IEEE" cho đồ án hay báo cáo, phần dưới đây đủ để bạn làm đúng từ câu đầu đến dòng tài liệu cuối cùng.
Quy tắc đánh số trong thân bài
Số theo thứ tự xuất hiện, không theo tên tác giả. Nguồn đầu tiên bạn nhắc tới là [1], nguồn mới kế tiếp là [2], cứ thế tăng dần. Nếu đến trang 10 bạn quay lại dùng nguồn [1], vẫn ghi [1], không cấp số mới. Vì vậy số trong bài có thể nhảy lùi, chuyện đó bình thường.
Ngoặc vuông nằm trong câu, trước dấu chấm. Viết "Mạng nơ-ron tích chập cho kết quả tốt với ảnh y tế [3]." chứ không đặt số sau dấu chấm. Có khoảng trắng giữa chữ và ngoặc. Số trích có thể đóng vai danh từ: "Như [3] đã chỉ ra, …" hoặc "Trong [3], nhóm tác giả…".
Trích nhiều nguồn cùng lúc. Mỗi số một ngoặc riêng, ngăn bằng dấu phẩy: [2], [5], [7]. Dãy liên tiếp từ ba nguồn trở lên viết gọn bằng gạch nối: [4]–[7]. Tránh kiểu [2, 5, 7] trừ khi khoa của bạn cho phép, vì mẫu chính thức của IEEE dùng ngoặc riêng.
Trích trang cụ thể. Khi dẫn nguyên văn hoặc một bảng số liệu ở trang nhất định, thêm trang vào trong ngoặc: [3, p. 45] hoặc [3, pp. 45–47]. Bài tiếng Việt nhiều trường chấp nhận [3, tr. 45], hãy theo mẫu của khoa.
Không cần tên tác giả và năm trong câu. Đây là khác biệt lớn nhất với APA. Bạn chỉ nêu tên khi muốn nhấn mạnh người làm: "Nguyễn và cộng sự [6] đề xuất…". Năm thì để ở danh sách cuối bài.
Cách ghi tên tác giả và các thành phần chung
Trước khi đi vào từng loại nguồn, nắm mấy quy ước dùng chung cho mọi dòng tài liệu tham khảo kiểu IEEE:
- Tên viết tắt đứng trước, họ đứng sau: "J. K. Smith". Với tên Việt, cách thường dùng là viết tắt tên đệm và tên rồi để họ cuối, ví dụ Nguyễn Văn An thành "A. V. Nguyễn" hoặc giữ nguyên "Nguyễn Văn An" nếu khoa quy định vậy. Quan trọng là thống nhất trong cả danh sách.
- Từ một đến sáu tác giả: ghi đủ, ngăn bằng dấu phẩy, trước tác giả cuối có "and" (bài tiếng Việt dùng "và"). Từ bảy tác giả trở lên: ghi tác giả đầu rồi "et al.".
- Tên bài báo, chương sách để trong ngoặc kép, chỉ viết hoa chữ đầu câu và danh từ riêng.
- Tên sách, tên tạp chí, tên kỷ yếu in nghiêng. Tên tạp chí tiếng Anh thường viết tắt theo danh mục chuẩn của IEEE, ví dụ "IEEE Trans. Power Electron.".
- Tháng viết tắt ba chữ có dấu chấm: Jan., Feb., Aug., Sept. (tháng 9 viết bốn chữ). Số tập là "vol.", số kỳ là "no.", trang là "pp." (nhiều trang) hoặc "p." (một trang).
- Có DOI thì ghi DOI ở cuối dòng, dạng "doi: 10.xxxx/…". DOI giúp người chấm tìm đúng bài trong vài giây.
Mẫu ghi từng loại nguồn, có ví dụ
Các ví dụ dưới đây dùng tên tác giả và tên bài giả định để minh hoạ cấu trúc, bạn thay bằng thông tin thật của nguồn mình dùng. Chú ý vị trí dấu phẩy, dấu chấm và chữ in nghiêng.
| Loại nguồn | Cấu trúc | Ví dụ minh hoạ |
|---|---|---|
| Sách | Tác giả, Tên sách, lần xuất bản. Nơi xuất bản: Nhà xuất bản, năm. | [1] A. V. Nguyễn, Kỹ thuật điện tử số, 3rd ed. Hà Nội: NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2019. |
| Chương trong sách có chủ biên | Tác giả, "Tên chương," trong Tên sách, Chủ biên, Ed. Nơi: NXB, năm, pp. trang. | [2] B. T. Trần, "Điều khiển động cơ bước," in Cơ điện tử ứng dụng, C. H. Lê, Ed. TP. Hồ Chí Minh: NXB ĐHQG, 2021, pp. 112–140. |
| Bài báo tạp chí | Tác giả, "Tên bài," Tên tạp chí viết tắt, vol. x, no. x, pp. xx–xx, tháng năm, doi: … | [3] D. M. Phạm and E. K. Hoàng, "Ước lượng trạng thái sạc pin lithium bằng bộ lọc Kalman," Tạp chí KH&CN, vol. 18, no. 4, pp. 23–30, Apr. 2022. |
| Bài trong kỷ yếu hội nghị | Tác giả, "Tên bài," in Tên hội nghị viết tắt, Thành phố, Nước, năm, pp. xx–xx. | [4] F. Q. Võ, "Phát hiện té ngã bằng cảm biến gia tốc," in Proc. Int. Conf. Adv. Technol. Commun., Đà Nẵng, Việt Nam, 2023, pp. 201–206. |
| Trang web | Tác giả hoặc tổ chức, "Tên trang," Tên website. Truy cập: ngày tháng năm. [Online]. Available: địa chỉ | [5] G. Đặng, "Hướng dẫn cấu hình vi điều khiển," Blog Kỹ thuật Số. Accessed: Mar. 5, 2024. [Online]. Available: (địa chỉ trang) |
| Chuẩn kỹ thuật | Tên chuẩn, Mã chuẩn, năm. | [6] IEEE Standard for Floating-Point Arithmetic, IEEE Std 754-2019, 2019. |
| Luận văn, đồ án | Tác giả, "Tên luận văn," Loại luận văn, Khoa, Trường, Thành phố, năm. | [7] H. N. Bùi, "Thiết kế bộ nghịch lưu ba pha," M.S. thesis, Khoa Điện, Trường ĐH X, Hà Nội, 2020. |
Dòng trang web cần ngày truy cập vì nội dung web có thể đổi; nếu trang có ngày đăng, ghi thêm ngày đăng sau tên trang. Với chuẩn kỹ thuật, mã chuẩn và năm ban hành là thứ người chấm dò lại đầu tiên, nên chép chính xác từ trang bìa của chuẩn.
IEEE khác APA ở đâu: bảng so sánh nhanh
Sinh viên hay lẫn hai kiểu vì cùng phải có danh sách tài liệu cuối bài. Khác biệt nằm ở cách gọi nguồn trong thân bài và cách xếp danh sách:
| Tiêu chí | IEEE | APA (bản 7) |
|---|---|---|
| Trích trong bài | Số trong ngoặc vuông [1] | Tên và năm trong ngoặc tròn (Nguyễn, 2021) |
| Thứ tự danh sách cuối bài | Theo số, tức thứ tự xuất hiện | Theo bảng chữ cái họ tác giả |
| Vị trí năm | Gần cuối dòng tài liệu | Ngay sau tên tác giả |
| Tên tác giả | Viết tắt tên trước, họ sau | Họ trước, viết tắt tên sau |
| Ngành hay dùng | Điện, viễn thông, điện tử, CNTT, một số ngành cơ khí | Tâm lý, giáo dục, kinh tế, khoa học xã hội, điều dưỡng |
| Ưu điểm | Gọn, không làm đứt mạch câu có nhiều công thức | Người đọc biết ngay ai viết, năm nào, thấy độ mới của nguồn |
Quy tắc chọn rất đơn giản: theo hướng dẫn của khoa hoặc yêu cầu của tạp chí, hội nghị bạn nộp. Khi không ai quy định, bài kỹ thuật nhiều công thức và nhiều nguồn ngắn nên dùng IEEE; bài khoa học xã hội cần thảo luận ai nói gì, năm nào thì APA tự nhiên hơn. Tuyệt đối không trộn hai kiểu trong một bài.
Làm nhanh và không sai số bằng phần mềm quản lý tài liệu
Đánh số tay chỉ ổn với bài dưới mười nguồn. Đồ án vài chục nguồn mà chèn thêm một nguồn ở chương 1 là phải đánh lại toàn bộ số phía sau. Cách làm an toàn:
- Cài một phần mềm quản lý tài liệu miễn phí như Zotero hoặc Mendeley, kèm phần bổ trợ cho Word hoặc LibreOffice.
- Nhập nguồn bằng DOI hoặc ISBN: phần mềm tự điền tác giả, tên, tạp chí, số tập. Kiểm lại từng trường vì dữ liệu tự lấy hay sai dấu tiếng Việt và viết hoa lung tung.
- Trong trình soạn thảo, chọn kiểu trích dẫn "IEEE" ở phần bổ trợ (tên mục có thể khác theo phiên bản).
- Chèn trích dẫn tại vị trí cần; phần mềm tự đánh số theo thứ tự xuất hiện và tự cập nhật khi bạn thêm, bớt, di chuyển đoạn văn.
- Cuối cùng chèn danh sách tài liệu tham khảo, rồi đọc soát: mỗi số trong bài có đúng một dòng ở cuối, không dòng nào thừa.
Cách kiểm tra thủ công cuối cùng: tìm ký tự "[" trong văn bản, đi lần lượt từng chỗ, đảm bảo số lần đầu xuất hiện tăng dần 1, 2, 3… không bỏ số nào. Nếu thấy [5] xuất hiện trước [4] lần đầu, thứ tự đã hỏng.
Lỗi hay gặp khiến bị trừ điểm
Hội đồng chấm đồ án thường lật trang tài liệu tham khảo trước. Những lỗi dưới đây gặp nhiều nhất:
- Xếp danh sách theo bảng chữ cái trong khi thân bài đánh số theo thứ tự xuất hiện, khiến [1] trong bài không khớp dòng [1] cuối bài.
- Cấp số mới cho nguồn đã trích, nên một tài liệu xuất hiện hai lần trong danh sách với hai số khác nhau.
- Liệt kê tài liệu "có đọc" nhưng không trích ở đâu trong bài. Kiểu IEEE chỉ ghi nguồn có trích.
- Trang web ghi mỗi đường dẫn, thiếu tác giả hoặc tổ chức, tên trang và ngày truy cập.
- Trích Wikipedia hay bài blog cho định nghĩa cơ bản trong khi có sẵn giáo trình, bài báo gốc.
- Định dạng không thống nhất: dòng có DOI dòng không, dòng viết tắt tên tạp chí dòng viết đủ, chỗ in nghiêng chỗ không.
Câu hỏi thường gặp
Trích dẫn IEEE có cần ghi số trang không?
Không bắt buộc khi bạn chỉ dẫn ý chung của cả nguồn. Khi trích nguyên văn, dẫn một bảng, một hình hoặc một con số ở trang cụ thể, nên ghi thêm trang trong ngoặc như [3, p. 45] để người đọc tìm lại nhanh.
Một câu dẫn từ nhiều nguồn thì đặt số ở đâu?
Đặt ngay sau phần ý lấy từ nguồn đó, trước dấu chấm câu. Nếu cả câu dựa trên ba nguồn, gộp cuối câu dạng [2], [5], [7]. Nếu mỗi vế một nguồn, đặt số sau từng vế để người đọc biết ý nào từ đâu.
Hình và bảng lấy từ tài liệu khác ghi nguồn thế nào?
Ghi ở chú thích hình hoặc bảng, ví dụ "Hình 2.3. Sơ đồ khối bộ biến đổi [4]." hoặc "Nguồn: [4]". Nếu bạn vẽ lại có chỉnh sửa, ghi "phỏng theo [4]". Nguồn đó vẫn phải có trong danh sách tài liệu tham khảo.
Tài liệu tiếng Việt và tiếng Anh có tách riêng danh sách không?
Kiểu IEEE gốc không tách vì danh sách xếp theo số. Một số trường Việt Nam lại yêu cầu tách tiếng Việt, tiếng Anh theo quy định trình bày luận văn của họ. Gặp xung đột thì theo hướng dẫn trình bày của trường.
Có cần dịch tên bài báo tiếng Anh sang tiếng Việt không?
Không. Giữ nguyên tên gốc của nguồn. Chỉ khi nguồn ở ngôn ngữ người đọc khó hiểu như tiếng Nhật, tiếng Nga, bạn mới thêm bản dịch tên trong ngoặc vuông ngay sau tên gốc, tuỳ quy định của khoa.
Dùng ChatGPT để tạo danh sách tài liệu IEEE có được không?
Rủi ro cao. Công cụ AI hay bịa tên bài, số tập, DOI trông rất thật nhưng không tồn tại. Hãy chỉ dùng nguồn bạn đã mở và đọc, nhập bằng DOI qua Zotero hoặc Mendeley, rồi tự kiểm từng dòng.
