Khác biệt cốt lõi: AHA tan trong nước, làm việc trên bề mặt da, giúp bong lớp tế bào chết xỉn màu, hợp với da khô, da sạm, da có nếp nhăn mảnh; BHA (salicylic acid) tan trong dầu, len được vào lỗ chân lông để làm sạch bã nhờn, nhân mụn, hợp với da dầu, mụn đầu đen, mụn ẩn. Cả hai thuộc nhóm tẩy da chết hoá học, thường dùng hai đến ba tối mỗi tuần, và đều cần kem chống nắng ban ngày.
So với tẩy da chết bằng hạt cọ xát, axit cho kết quả đều hơn và ít gây trầy xước vi thể. Nhưng dùng quá tay, quá dày, hoặc chồng nhiều axit một lúc thì kết quả là da mỏng, đỏ, rát, nổi mụn li ti. Phần dưới giúp bạn chọn đúng loại, đúng nồng độ, đúng lịch.
So sánh nhanh AHA, BHA và PHA
Ngoài AHA và BHA còn có PHA, một nhóm phân tử lớn hơn, nhẹ hơn. Bảng so sánh các đặc điểm chính:
| Tiêu chí | AHA | BHA | PHA |
|---|---|---|---|
| Đại diện | Glycolic, lactic, mandelic | Salicylic acid | Gluconolactone, lactobionic acid |
| Tan trong | Nước | Dầu | Nước |
| Tác động chính | Bề mặt da: làm sáng, mịn, đều màu | Trong lỗ chân lông: gỡ bít tắc, giảm mụn đầu đen | Bề mặt da, rất dịu, thêm khả năng giữ ẩm |
| Nồng độ mỹ phẩm hay gặp | Khoảng 5 đến 10% cho dùng ở nhà | Khoảng 0,5 đến 2% | Thường vài phần trăm đến khoảng 10% |
| Hợp với | Da khô, da sạm, da lão hoá nhẹ | Da dầu, da hỗn hợp, mụn đầu đen, mụn ẩn | Da nhạy cảm, người mới |
| Nhạy nắng | Tăng rõ, bắt buộc chống nắng | Có tăng, vẫn cần chống nắng | Ít hơn, vẫn nên chống nắng |
Trong nhóm AHA, glycolic có phân tử nhỏ nhất nên thấm nhanh và mạnh nhất, dễ châm chích. Lactic dịu hơn và giữ ẩm tốt, hợp da khô. Mandelic phân tử lớn, thấm chậm, thường được người da nhạy cảm hoặc da sẫm màu dễ thâm chọn.
Ngoài nồng độ, độ pH quyết định nhiều đến sức mạnh của axit. Cùng một nồng độ, sản phẩm có pH thấp hơn sẽ mạnh hơn. Vì nhà sản xuất thường không ghi pH, cách đơn giản là bắt đầu chậm và quan sát phản ứng của da.
Chọn AHA hay BHA theo vấn đề của da
Mụn đầu đen ở mũi, cằm, lỗ chân lông lấm tấm. Chọn BHA. Vì tan trong dầu, salicylic acid đi theo bã nhờn vào trong lỗ chân lông, làm mềm và gỡ nút bã nhờn đã oxy hoá. Hiệu quả thấy rõ sau khoảng bốn đến tám tuần.
Mụn ẩn, da sần như da cam. BHA là lựa chọn đầu. Nếu da hỗn hợp có cả vùng má khô sạm, có thể dùng BHA ở vùng chữ T và AHA nhẹ ở má, mỗi tối một loại.
Da xỉn màu, sần sùi, trang điểm không mịn. Chọn AHA. Lớp tế bào chết bong đều giúp da phản chiếu ánh sáng tốt hơn, kem nền bám đẹp hơn.
Vết thâm sau mụn, sạm nhẹ. AHA hỗ trợ làm mờ nhờ tăng tốc bong lớp tế bào chứa sắc tố. Kết hợp với chống nắng và một hoạt chất làm mờ thâm khác như niacinamide.
Da nhạy cảm, đỏ dễ dàng. Bắt đầu bằng PHA hoặc lactic, mandelic nồng độ thấp, mỗi tuần một đến hai lần. Nếu da vẫn đỏ, có thể bạn không cần tẩy da chết hoá học ở giai đoạn này.
Mụn viêm đỏ, mụn bọc. Axit không phải lời giải chính. Mụn viêm nhiều, đau, để lại sẹo cần bác sĩ da liễu đánh giá và kê điều trị phù hợp.
Cách dùng toner hoặc serum axit lần đầu
Sản phẩm axit dùng ở nhà thường ở dạng toner thấm bông, serum nhỏ giọt hoặc miếng pad tẩm sẵn. Cách dùng chung:
- Thử trước ở góc hàm hoặc sau tai trong hai đến ba tối.
- Buổi tối, rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu, thấm khô hoàn toàn. Da khô thì axit ít châm chích hơn.
- Thoa một lớp mỏng: với toner thì thấm bông vừa ướt và lướt một lượt, không chà đi chà lại; với serum thì hai đến ba giọt.
- Tránh vùng quanh mắt, khoé mũi, khoé miệng và chỗ da đang trầy xước.
- Chờ một đến hai phút rồi thoa kem dưỡng. Nếu là dạng mặt nạ axit có hướng dẫn rửa lại, tuân thủ đúng thời gian ghi trên sản phẩm.
- Tuần đầu dùng một đến hai tối, sau đó tăng lên hai đến ba tối nếu da ổn. Da dầu khoẻ có thể dùng BHA nồng độ thấp cách ngày.
- Sáng hôm sau thoa kem chống nắng đủ lượng, kể cả khi ở trong nhà gần cửa sổ.
Cảm giác châm chích nhẹ vài giây thường gặp với axit. Rát nóng kéo dài trên một phút, đỏ thành mảng, da căng bóng như bị phỏng là dấu hiệu quá liều: rửa sạch bằng nước mát, ngưng vài ngày, chỉ dưỡng ẩm.
Những kết hợp cần tránh hoặc phải tách ngày
Axit không xấu, nhưng chồng chéo hoạt chất là nguyên nhân phổ biến nhất của hàng rào da tổn thương. Các nguyên tắc nên nhớ:
- Không dùng AHA hoặc BHA cùng tối với retinol khi da chưa quen cả hai. Xen kẽ: tối retinol, tối axit, tối phục hồi.
- Không dùng hai sản phẩm axit chồng lên nhau, chẳng hạn toner AHA rồi serum BHA, trừ khi đó là công thức phối sẵn với nồng độ đã tính toán.
- Không dùng axit cùng lúc với tẩy da chết hạt, máy rửa mặt có đầu cọ, hay miếng bọt biển chà mặt.
- Tạm ngưng axit vài ngày trước và sau khi tẩy lông bằng sáp, lăn kim, laser, peel tại spa hoặc phòng khám.
- Vitamin C dạng axit ascorbic và axit tẩy da chết đều có pH thấp; dùng cùng lúc dễ châm chích. An toàn hơn là vitamin C buổi sáng, axit buổi tối.
- Benzoyl peroxide và axit có thể cùng nằm trong phác đồ trị mụn, nhưng dễ gây khô. Nếu đang dùng thuốc trị mụn theo chỉ định, hỏi bác sĩ trước khi thêm axit.
Dấu hiệu bạn đang tẩy da chết quá mức: da căng bóng như giấy bóng kính, đỏ dù không có mụn, châm chích cả với kem dưỡng bình thường, nổi mụn li ti khắp nơi. Gặp các dấu hiệu này, ngưng mọi axit và retinol khoảng hai tuần, chỉ dùng sữa rửa mặt dịu, kem dưỡng có ceramide và kem chống nắng.
Lịch tuần mẫu khi dùng axit cùng các bước khác
Nhiều người biết từng hoạt chất nhưng lúng túng khi xếp chúng vào một tuần. Dưới đây là hai lịch mẫu cho người đã quen axit ít nhất một tháng. Người mới chỉ lấy một tối axit mỗi tuần trong tháng đầu.
| Ngày | Da dầu, mụn đầu đen | Da khô, sạm |
|---|---|---|
| Thứ Hai | BHA | AHA lactic |
| Thứ Ba | Phục hồi: rửa mặt, kem dưỡng | Phục hồi |
| Thứ Tư | Retinol (nếu có) | Retinol nồng độ thấp (nếu có) |
| Thứ Năm | BHA | Phục hồi |
| Thứ Sáu | Phục hồi | Phục hồi |
| Thứ Bảy | Retinol hoặc BHA | AHA lactic hoặc mandelic |
| Chủ Nhật | Phục hồi | Phục hồi, có thể đắp kem dưỡng dày |
Buổi sáng mọi ngày giống nhau: rửa mặt dịu, có thể thêm niacinamide hoặc vitamin C, kem dưỡng, kem chống nắng. Tối phục hồi nghĩa là không có hoạt chất mạnh, chỉ làm sạch và dưỡng ẩm, để hàng rào da kịp hồi.
Lịch chỉ là khung. Nếu tuần đó da bị cháy nắng sau chuyến đi biển, hay đang mùa hanh khô nứt nẻ, bỏ bớt tối axit. Linh hoạt theo da quan trọng hơn giữ đúng lịch trên giấy.
Lưu ý với bà bầu, da sẫm màu và người dị ứng aspirin
Thai kỳ: salicylic acid nồng độ thấp trong sản phẩm rửa trôi hoặc bôi diện tích nhỏ thường được nhiều nguồn coi là chấp nhận được, còn peel nồng độ cao và bôi diện rộng thì nên tránh. AHA như glycolic, lactic thường được xem là lựa chọn dễ chấp nhận hơn. Vì khuyến cáo khác nhau theo từng nguồn và từng thai kỳ, hãy hỏi bác sĩ sản khoa trước khi dùng.
Da sẫm màu, dễ thâm: kích ứng dù nhẹ cũng có thể để lại vết thâm lâu mờ. Người da ngăm nên chọn axit dịu như mandelic, lactic, tăng chậm, và tuyệt đối không tự làm peel nồng độ cao ở nhà.
Dị ứng aspirin: salicylic acid cùng họ với aspirin. Người từng dị ứng aspirin nên thận trọng với BHA, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, và thử ở vùng nhỏ nếu được phép dùng.
Peel nồng độ cao chỉ nên làm ở cơ sở y tế có bác sĩ da liễu. Các sản phẩm "peel tại nhà" nồng độ lớn bán trôi nổi dễ gây bỏng hoá chất, để lại thâm và sẹo khó xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy da chết hoá học bao nhiêu lần một tuần là đủ?
Phần lớn mọi người chỉ cần hai đến ba lần mỗi tuần. Da dầu khoẻ, đã quen axit có thể dùng BHA nồng độ thấp cách ngày. Da khô, nhạy cảm thường chỉ cần một lần mỗi tuần hoặc chuyển sang PHA. Da có dấu hiệu đỏ rát thì giảm tần suất ngay.
Dùng BHA bao lâu thì hết mụn đầu đen?
Thường thấy mụn đầu đen giảm sau bốn đến tám tuần dùng đều. Nhưng mụn đầu đen sẽ hình thành lại nếu ngưng, vì tuyến dầu vẫn hoạt động. BHA là cách duy trì, không phải trị dứt một lần; phối hợp với rửa mặt đúng và retinol giúp giữ kết quả lâu hơn.
Có nên dùng AHA, BHA buổi sáng không?
Có thể, nhưng buổi tối an toàn hơn vì da không phải ra nắng ngay sau khi thoa, và đỡ vón khi thoa kem chống nắng. Nếu dùng buổi sáng, chọn nồng độ thấp và thoa kem chống nắng thật kỹ, thoa lại khi ra ngoài.
Tẩy da chết bằng hạt có tốt hơn axit không?
Hạt mài mòn dễ dùng quá tay, nhất là hạt to, sắc cạnh, có thể gây trầy xước vi thể và làm da đỏ. Axit cho kết quả đều hơn khi dùng đúng. Nếu thích tẩy da chết vật lý, chọn hạt rất mịn, tròn, xoa nhẹ, tối đa một lần mỗi tuần.
Da đang có mụn viêm có dùng BHA được không?
BHA có tác dụng kháng viêm nhẹ nên nhiều người da mụn dùng được, tránh thoa lên nốt mụn vỡ, rỉ dịch. Nếu mụn viêm nhiều, sưng đau, hoặc để lại thâm và sẹo, nên đi khám da liễu thay vì tăng nồng độ axit.
Dùng axit bị bong da có sao không?
Bong nhẹ vài ngày đầu ở một số người là bình thường. Nếu bong thành mảng lớn, đỏ rát, châm chích kéo dài, bạn đang dùng quá mạnh hoặc quá dày. Ngưng vài ngày, dưỡng ẩm, rồi quay lại với tần suất thấp hơn hoặc sản phẩm dịu hơn.
