Bé khóc khi đi học mẫu giáo là phản ứng lo âu chia ly, rất phổ biến ở trẻ khoảng 1–4 tuổi và không có nghĩa là con yếu đuối hay trường không tốt. Phần lớn trẻ dịu dần sau khoảng 2–4 tuần đi học đều đặn; có bé chỉ vài ngày, có bé cần lâu hơn. Điều giúp con nhiều nhất là một lời tạm biệt ngắn, rõ ràng, lặp lại giống nhau mỗi sáng, cộng với việc bố mẹ quay lại đón đúng như đã hứa.
Phần dưới giải thích vì sao trẻ khóc, vì sao có bé tuần đầu vui vẻ rồi tuần thứ hai mới khóc, cách chào tạm biệt từng bước, những đồ vật nhỏ giúp con yên tâm, cách phối hợp với cô, và những dấu hiệu cho thấy nên trao đổi sâu hơn với trường hoặc gặp chuyên gia.
Vì sao trẻ khóc khi bố mẹ rời đi
Từ khoảng 6–8 tháng tuổi, trẻ bắt đầu hiểu rằng mẹ là một người riêng biệt và có thể đi khỏi. Nhưng phải mất thêm một thời gian dài trẻ mới chắc chắn rằng người đi rồi sẽ quay lại. Khoảng giữa hai nhận thức đó là lúc lo âu chia ly rõ nhất, thường mạnh trong năm thứ hai và giảm dần khi trẻ lên ba, bốn tuổi. Trẻ đi lớp lần đầu đúng vào giai đoạn này nên khóc là điều dễ hiểu.
Ngoài nỗi sợ xa người thân, trẻ còn phải đối mặt với nhiều điều mới cùng lúc: phòng lạ, tiếng ồn của hai chục bạn, giờ ăn giờ ngủ khác ở nhà, người lớn lạ mặt, món ăn lạ. Người lớn chuyển chỗ làm còn mệt, huống hồ một đứa trẻ chưa đủ vốn từ để nói "con thấy lạ và sợ". Khóc là cách trẻ nói điều đó.
Một điều phụ huynh nên biết: rất nhiều trẻ khóc dữ dội lúc bố mẹ quay lưng nhưng nín sau vài phút khi cô cho chơi. Tiếng khóc ở cửa lớp không phản ánh cả ngày của con. Hỏi cô bé nín sau bao lâu, ăn và ngủ thế nào, sẽ có bức tranh đúng hơn là nhìn khoảnh khắc chia tay.
Thường kéo dài bao lâu, và vì sao có bé tuần sau mới khóc
Không có con số chung cho mọi trẻ, nhưng giáo viên mầm non thường thấy khoảng hai đến bốn tuần là phần lớn trẻ đã quen nếp: đến lớp còn mếu một chút rồi vào chơi. Trẻ đi học không đều, nghỉ ốm giữa chừng hoặc nghỉ dài ngày Tết, nghỉ hè thường phải làm quen lại một phần, nên thấy con khóc lại sau kỳ nghỉ là chuyện bình thường.
Có một kiểu rất hay gặp khiến phụ huynh bối rối: tuần đầu bé hớn hở, tuần thứ hai bỗng khóc, bám mẹ, không chịu thay quần áo đi học. Lý do là ở tuần đầu, mọi thứ còn mới lạ như một chuyến đi chơi; đến khi trẻ nhận ra đây là việc lặp lại mỗi ngày, mẹ sẽ đi và mình phải ở lại cả buổi, nỗi lo mới xuất hiện. Đây không phải dấu hiệu ở trường có chuyện xấu, mà là trẻ bắt đầu hiểu thật sự đi học là gì.
Một số yếu tố khiến thời gian thích nghi dài hơn: bé chưa từng xa người chăm chính, nhà vừa có em bé hoặc vừa chuyển nhà, bé có tính cách thận trọng và cần quan sát lâu trước khi tham gia, hoặc bé vừa ốm dậy. Những trẻ này cần thêm kiên nhẫn chứ không cần thay đổi cách làm liên tục. Đổi cách chào mỗi ngày, hôm ở lại lâu hôm lẻn đi, thường kéo dài giai đoạn khóc hơn.
Cách chào tạm biệt mỗi sáng: 6 bước giữ nguyên mỗi ngày
Trẻ yên tâm nhờ những gì lặp lại và đoán trước được. Một nghi thức chào tạm biệt giống nhau mỗi sáng giúp trẻ biết điều gì sắp xảy ra và điều gì sẽ đến sau đó.
- Đến lớp sớm vài phút so với giờ đông nhất, để cô có thời gian đón con và bạn không phải vội.
- Cùng con cất ba lô, cất dép vào đúng chỗ. Việc nhỏ quen tay giúp trẻ có cảm giác "đây là chỗ của mình".
- Nói một câu ngắn, đúng sự thật, lần nào cũng giống nhau: "Mẹ đi làm, con ăn trưa, ngủ dậy, ăn xế xong là mẹ đến đón". Mốc thời gian gắn với hoạt động trẻ hiểu được, không phải giờ đồng hồ.
- Làm một cử chỉ riêng của hai mẹ con: ôm hai cái, đập tay, thơm lên mu bàn tay. Cử chỉ này là tín hiệu kết thúc phần chào.
- Trao tay con cho cô, nói lời chào rồi đi, dù con đang khóc. Không quay lại khi đã ra đến cửa, không đứng nhìn qua cửa sổ để con thấy.
- Buổi chiều đến đón đúng mốc đã nói, và nhắc lại: "Mẹ nói ăn xế xong mẹ đến, mẹ đến rồi đây". Lời hứa được giữ là thứ xây niềm tin nhanh nhất.
Đừng lẻn đi khi con đang mải chơi. Cách này tránh được một trận khóc ngay lúc đó, nhưng khi con ngẩng lên không thấy mẹ, con học được rằng mẹ có thể biến mất bất cứ lúc nào, và hôm sau sẽ bám chặt hơn từ lúc ra khỏi nhà. Ngược lại, đứng dỗ ở cửa lớp 20 phút cũng làm con hiểu rằng khóc đủ lâu thì mẹ sẽ ở lại.
Đồ vật và thói quen nhỏ giúp con yên tâm
Một món đồ từ nhà. Khăn xô nhỏ của mẹ, gấu bông quen ôm ngủ, áo cũ có mùi người thân. Hỏi cô trước xem lớp cho mang loại nào và để ở đâu; nhiều trường cho mang một món vào giờ ngủ trưa. Chọn món không quá quý để lỡ mất cũng không sao.
Ảnh gia đình. Một tấm ảnh nhỏ ép nhựa bỏ ngăn ba lô, hoặc nhờ cô dán ở góc tủ của bé. Khi nhớ nhà, bé có thứ để nhìn và chỉ cho cô.
Truyện về đi học. Đọc buổi tối những cuốn truyện tranh có nhân vật đi lớp, xa mẹ rồi được đón về. Trẻ dễ nói về nỗi sợ của nhân vật hơn là nỗi sợ của chính mình.
Kể lại ngày hôm nay bằng câu hỏi cụ thể. Thay vì "hôm nay đi học vui không", hỏi "trưa nay con ăn canh gì", "bạn nào ngồi cạnh con lúc ngủ". Câu hỏi cụ thể giúp bé nhớ lại những phần dễ chịu của buổi học.
Giấc ngủ và bữa sáng đủ. Trẻ ngủ thiếu, đói bụng thì khóc nhiều hơn hẳn. Trong giai đoạn đầu, cho con đi ngủ sớm hơn khoảng nửa giờ và ăn sáng ở nhà hoặc đến lớp kịp giờ ăn.
Một buổi chiều thong thả. Sau giờ đón, dành mười lăm phút chỉ cho con: ôm, chơi, nghe con kể. Trẻ biết cuối ngày có khoảng thời gian riêng với mẹ thì buổi sáng chia tay dễ hơn.
Phối hợp với cô: nên nói gì, hỏi gì
Cô là người ở cạnh con những phút sau khi bạn rời đi, nên mọi cách làm ở nhà sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu cô biết và làm cùng.
- Kể trước cho cô về con: tên ở nhà, cách con báo đi vệ sinh, món con thích, điều làm con dịu lại khi khóc (bế, vỗ lưng, cho cầm khăn, đưa ra cửa sổ nhìn cây).
- Thống nhất câu chào: cô biết mẹ sẽ đi ngay sau cử chỉ chào để đón con, không để con đứng chờ giữa hai người lớn.
- Nhờ cô nhắn tin ngắn sau khoảng 15–20 phút cho biết con đã nín chưa. Một tin nhắn như vậy giúp bố mẹ đi làm yên tâm, bớt lo dồn sang con hôm sau.
- Hỏi khi đón: con ăn được khoảng bao nhiêu, ngủ được không, chơi với bạn nào, góc nào con thích. Dùng chính những chi tiết đó để nói chuyện với con buổi tối.
- Nếu được, xin cho con đến sớm và về sớm trong vài ngày đầu, rồi tăng dần thời gian ở lại. Nhiều trường có sẵn lịch làm quen như vậy.
- Tránh bàn chuyện con khóc ngay trước mặt con với giọng lo lắng. Trẻ nghe và hiểu nhiều hơn người lớn nghĩ.
Nếu mỗi sáng một người khác đưa con đi (hôm bố, hôm bà), cả nhà cần dùng cùng một câu chào và cùng một cử chỉ. Sự thống nhất giữa những người đưa đón giúp trẻ quen nhanh hơn rất nhiều.
Khi nào cần trao đổi sâu hơn với trường hoặc chuyên gia
Khóc lúc chia tay trong vài tuần đầu là bình thường. Nhưng nên hẹn gặp riêng cô và ban giám hiệu, và cân nhắc cho bé đi khám nhi hoặc gặp chuyên gia tâm lý trẻ em, khi thấy những dấu hiệu sau:
- Bé vẫn khóc dữ dội, hoảng loạn mỗi sáng sau khoảng sáu tuần đi học đều, không dịu đi chút nào.
- Bé bỏ ăn kéo dài, sụt cân, hoặc cô cho biết bé gần như không ăn, không ngủ ở trường trong nhiều ngày liền.
- Bé mất ngủ, giật mình, gặp ác mộng thường xuyên, hoặc tè dầm trở lại sau khi đã bỏ bỉm lâu.
- Bé thu mình, không chơi với ai, không nói ở trường dù ở nhà vẫn nói bình thường.
- Bé sợ hãi rõ rệt một người cụ thể, một chỗ cụ thể trong trường, hoặc có vết thương không được giải thích.
- Bé hay kêu đau bụng, đau đầu vào buổi sáng ngày đi học nhưng hết vào cuối tuần. Hãy cho bé đi khám để loại trừ nguyên nhân bệnh lý trước khi kết luận là do lo âu.
Trao đổi với trường không phải để đổ lỗi, mà để cùng tìm hiểu bé đang gặp khó ở phần nào trong ngày. Đôi khi chỉ cần đổi chỗ ngủ, cho bé một người bạn đi cùng, hoặc cho bé về sớm hơn một thời gian là đủ. Nếu trường không hợp tác hoặc bạn thấy điều bất thường, việc cân nhắc đổi trường là chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho bé nghỉ học vài hôm khi bé khóc nhiều quá không?
Trong giai đoạn thích nghi, nghỉ vài hôm thường làm lần quay lại khó hơn, vì trẻ phải làm quen lại từ đầu. Nếu bé không ốm, nên giữ đi học đều, có thể rút ngắn giờ ở lại. Khi bé ốm thì cho nghỉ đến khi khoẻ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bé khóc khi bố đưa nhưng không khóc khi mẹ đưa, vì sao?
Trẻ thường phản ứng mạnh nhất với người mình gắn bó nhiều nhất hoặc người hay chiều theo nước mắt. Điều này không có nghĩa bé thương ai ít hơn. Có thể tạm để người mà bé chia tay dễ hơn đưa đi trong vài tuần, rồi đổi lại khi bé đã quen lớp.
Có nên hứa mua quà nếu bé không khóc?
Một phần thưởng nhỏ thỉnh thoảng không có hại, nhưng biến việc không khóc thành điều kiện đổi quà dễ khiến trẻ hiểu cảm xúc buồn là sai. Tốt hơn là khen cụ thể việc bé làm được, như tự cất dép, vẫy tay chào cô, và hứa một hoạt động chung buổi chiều.
Bé đã đi học được vài tháng bỗng khóc trở lại, có đáng lo?
Thường không. Trẻ hay khóc lại sau kỳ nghỉ, sau khi ốm, khi đổi cô, đổi lớp hoặc khi ở nhà có thay đổi như em bé mới. Quay lại nghi thức chào cũ, hỏi cô xem gần đây lớp có gì khác. Nếu kéo dài nhiều tuần kèm thay đổi ăn ngủ thì nên trao đổi kỹ hơn.
Trẻ không khóc ngày nào khi đi học có phải là bất thường không?
Không. Có trẻ đã quen xa nhà, tính cách hướng ngoại hoặc từng đi nhóm trẻ trước đó nên vào lớp rất nhẹ nhàng. Điều đáng theo dõi là bé có ăn, ngủ, chơi bình thường ở trường không và buổi tối có vui vẻ không, chứ không phải bé có khóc hay không.
Bố mẹ khóc theo con khi chia tay thì sao?
Cảm xúc của bố mẹ là thật và dễ hiểu, nhất là lần đầu gửi con. Nhưng nên cố giữ giọng bình thản trước cửa lớp, vì trẻ nhìn nét mặt người lớn để đoán nơi này có an toàn không. Có thể khóc trên đường đi làm; trước mặt con, giữ câu chào ngắn và một nụ cười.
