Phần lớn trẻ sẵn sàng bỏ bỉm ban ngày trong khoảng 2 đến 3 tuổi; nhiều bé gái sẵn sàng sớm hơn bé trai vài tháng. Thời điểm phù hợp không tính bằng tuổi mà bằng dấu hiệu: bé giữ bỉm khô được khoảng 2 tiếng, biết báo hoặc tỏ ra khó chịu khi bỉm ướt, đi lại và kéo quần được, và chịu làm theo yêu cầu đơn giản. Khi đã sẵn sàng, phần lớn trẻ quen đi bô ban ngày trong vài ngày đến vài tuần.
Bỏ bỉm ban đêm là chuyện khác: cơ thể cần đủ trưởng thành để giữ nước tiểu suốt đêm, thường muộn hơn ban ngày nhiều tháng, có bé đến 5–6 tuổi. Vì vậy cách làm thực tế là bỏ bỉm ban ngày trước, vẫn đóng bỉm khi ngủ trưa và ngủ đêm, chờ tới khi bé thức dậy với bỉm khô nhiều sáng liên tiếp mới bỏ nốt.
Dấu hiệu bé đã sẵn sàng
Không cần đủ tất cả, nhưng bé có càng nhiều dấu hiệu thì quá trình càng nhanh và nhẹ nhàng. Bắt đầu quá sớm khi bé chưa sẵn sàng thường kéo dài nhiều tháng và gây căng thẳng cho cả nhà.
- Bỉm khô liên tục khoảng 2 tiếng, hoặc khô sau giấc ngủ trưa.
- Đi ị khá đều giờ, ít khi đi ị ban đêm.
- Biết báo bằng lời hoặc cử chỉ khi đang tè, ị, hoặc kéo bỉm khi bỉm ướt, bẩn.
- Tự đi lại vững, ngồi yên được vài phút, tự kéo quần lên xuống (có thể cần giúp một chút).
- Hiểu và làm theo yêu cầu hai bước, ví dụ "lấy quần rồi mang lại cho mẹ".
- Tò mò khi người lớn đi vệ sinh, muốn bắt chước, muốn mặc quần lót như anh chị.
- Thích tự làm, thích được khen khi làm được việc.
Tránh bắt đầu vào giai đoạn có thay đổi lớn: vừa có em bé, chuyển nhà, đổi người trông, vừa đi nhà trẻ, bé đang ốm. Chờ vài tuần cho mọi thứ ổn định sẽ dễ hơn.
Chuẩn bị trước khi bắt đầu
Bô hoặc bệ thu nhỏ đặt lên bồn cầu. Bô đứng riêng dễ dùng cho trẻ nhỏ vì chân chạm đất, có thể đặt ở nơi bé chơi trong những ngày đầu. Nếu dùng bệ thu nhỏ trên bồn cầu, cần một chiếc ghế bậc để bé tự leo lên và đặt chân khi ngồi; chân lơ lửng khiến bé khó rặn và dễ sợ. Cho bé cùng chọn bô và ngồi thử khi vẫn mặc quần, trong vài ngày trước khi bắt đầu.
Quần áo dễ cởi: khoảng 8–10 chiếc quần lót hoặc quần tập đi vải, quần lưng thun, tránh quần có cúc, yếm, quần bò. Mùa hè ở nhà có thể cho bé mặc áo dài qua mông, không quần trong một hai ngày đầu để bé nhận ra cảm giác buồn tè.
Đọc truyện, xem tranh về đi bô. Giới thiệu từ ngữ thống nhất cả nhà dùng, ví dụ "tè", "ị", "đi bô", để bé biết cách báo. Cho bé xem người lớn hoặc anh chị đi vệ sinh nếu gia đình thấy thoải mái.
Thống nhất với người trông và cô giáo về giờ nhắc, từ ngữ và cách khen, để bé không bị lẫn lộn giữa nhà và lớp. Nên chọn khoảng 3–4 ngày bố mẹ ở nhà nhiều, ví dụ dịp cuối tuần dài, để bắt đầu.
Kế hoạch 7 ngày đầu
Kế hoạch dưới đây dành cho bỏ bỉm ban ngày; giấc ngủ trưa và ban đêm vẫn dùng bỉm. Điều chỉnh theo nhịp của bé, không cần đúng từng ngày.
| Ngày | Việc chính | Lưu ý |
|---|---|---|
| 1–2 | Bỏ bỉm ban ngày ở nhà. Cho bé ngồi bô mỗi 30–45 phút, sau khi thức dậy, sau bữa ăn, trước khi ra ngoài | Mỗi lần ngồi 3–5 phút, không ép ngồi lâu. Sẽ có nhiều lần tè ra sàn: bình thản lau, nói "lần sau mình tè vào bô" |
| 3–4 | Giãn khoảng nhắc ra 45–60 phút. Để ý dấu hiệu như bé nhăn mặt, khép chân, đứng im, rồi dẫn đi bô | Khen cụ thể khi bé tè vào bô. Bắt đầu hỏi "con có muốn đi bô không?" |
| 5 | Thử ra ngoài gần nhà khoảng 30–60 phút, cho bé đi bô trước khi đi | Mang theo bô gấp hoặc lót bồn cầu, quần dự phòng, túi đựng đồ ướt |
| 6–7 | Bé bắt đầu tự báo. Giảm nhắc, để bé chủ động hơn. Dạy rửa tay sau khi đi | Bé gái dạy lau từ trước ra sau. Bé trai có thể ngồi tè trước, đứng tè sau |
Sau một tuần, nhiều bé đã tự báo phần lớn số lần, thỉnh thoảng vẫn sót khi mải chơi. Nếu sau 1–2 tuần bé vẫn gần như không tè được vào bô lần nào, hoặc khóc, chống đối mỗi lần đưa đi, hãy dừng lại, đóng bỉm trở lại 1–2 tháng rồi thử lại. Đây không phải là thất bại, chỉ là chưa đúng lúc.
Những sai lầm làm việc bỏ bỉm kéo dài
Mắng, phạt hoặc chê khi bé tè dầm. Bé sẽ sợ và tìm cách giấu, thậm chí nhịn tè, nhịn ị. Tè ra quần là một phần của việc học; cứ bình thản dọn và nhắc lần sau.
Bắt ngồi bô rất lâu, giữ bé ngồi khi bé muốn đứng dậy. Ngồi 3–5 phút là đủ; ép ngồi lâu khiến bé ghét bô.
Lúc mặc bỉm, lúc không, tuỳ hứng. Đã bắt đầu thì giữ nhất quán ban ngày, trừ khi quyết định tạm dừng hẳn. Mặc lại bỉm mỗi khi ra ngoài làm bé lẫn lộn.
Thưởng quá to. Kẹo, đồ chơi cho mỗi lần đi bô dễ khiến bé "mặc cả". Khen bằng lời, vỗ tay, dán sticker lên một tờ giấy là đủ, và giảm dần khi bé đã quen.
So sánh với con nhà khác. "Bạn Na 2 tuổi đã bỏ bỉm rồi" chỉ tạo áp lực, không giúp bé sẵn sàng hơn. Mỗi bé có nhịp riêng, và tuổi bỏ bỉm không nói lên điều gì về sự thông minh hay ngoan ngoãn của bé.
Bỏ bỉm ban đêm cùng lúc với ban ngày. Khả năng khô đêm phụ thuộc vào sự trưởng thành của cơ thể, không học nhanh được bằng cách ép. Cứ dùng bỉm đêm cho đến khi bé thức dậy với bỉm khô nhiều sáng liên tiếp.
Tè dầm ban đêm, nhịn ị và sợ bồn cầu
Tè dầm ban đêm rất phổ biến ở trẻ mẫu giáo và nhiều bé đến 5–6 tuổi vẫn còn, thường có yếu tố gia đình. Khi bé có bỉm khô vào buổi sáng gần như liên tục trong 1–2 tuần, có thể thử bỏ bỉm đêm: cho bé uống nước nhiều vào buổi sáng và chiều, hạn chế uống nhiều trong 1–2 tiếng trước khi ngủ, đi tè ngay trước khi lên giường, lót tấm chống thấm dưới ga. Không cần đánh thức bé dậy tè giữa đêm nhiều lần.
Nhịn ị hay gặp khi bé từng bị táo bón, đi ị đau, hoặc sợ bồn cầu. Bé đi ị đau lại càng nhịn, phân càng khô cứng, thành vòng luẩn quẩn. Cho bé ăn nhiều rau, quả, uống đủ nước, ngồi bô khoảng 5 phút sau bữa ăn (lúc ruột dễ hoạt động), kê ghế dưới chân để bé ở tư thế ngồi xổm dễ rặn hơn. Nếu bé chỉ chịu ị trong bỉm, cho bé mặc bỉm ngồi lên bô một thời gian trước, rồi dần dần bỏ bỉm. Táo bón kéo dài cần được bác sĩ kiểm tra.
Sợ bồn cầu thường do tiếng xả nước to, sợ rơi xuống. Dùng bô riêng một thời gian, để bé tự bấm nút xả sau khi đã đứng dậy, dùng bệ thu nhỏ chắc chắn và ghế kê chân. Không ép bé ngồi khi đang hoảng.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
Phần lớn khó khăn khi bỏ bỉm sẽ qua bằng kiên nhẫn. Nên đưa bé đi khám khi:
- Bé đau, rát, khóc khi đi tiểu, tiểu nhiều lần bất thường, nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc có máu.
- Bé táo bón kéo dài, đi ị đau, phân có máu, hoặc són phân ra quần thường xuyên dù đã lớn.
- Trên 4 tuổi mà ban ngày vẫn chưa kiểm soát được tè, ị.
- Trên 5–6 tuổi vẫn tè dầm đêm thường xuyên và điều đó làm bé buồn, ngại ngủ lại nhà bạn.
- Bé đã khô ráo ổn định từ 6 tháng trở lên rồi lại tè dầm thường xuyên, nhất là kèm khát nước nhiều, uống nhiều, sụt cân, hoặc sau một biến cố tâm lý.
- Bé tiểu yếu, rỉ giọt liên tục, hoặc quần luôn ẩm.
Trước khi đi khám, ghi lại vài ngày giờ uống nước, giờ đi tiểu, giờ đi ị và những lần tè dầm. Các thông tin đó giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn.
Với tè dầm đêm ở trẻ lớn, bác sĩ có thể hướng dẫn các biện pháp như điều chỉnh giờ uống nước, chuông báo ẩm hoặc thuốc trong một số trường hợp. Đừng tự mua thuốc hay áp dụng các mẹo kiêng khem nặng nề; quan trọng nhất là không để bé thấy xấu hổ về chuyện này.
Câu hỏi thường gặp
Bé 18 tháng có tập bỏ bỉm được không?
Một số bé có dấu hiệu sẵn sàng từ khoảng 18 tháng và có thể làm quen với bô từ sớm, như ngồi bô sau khi thức dậy. Tuy vậy, nhiều nghiên cứu cho thấy bắt đầu sớm thường kéo dài quá trình hơn. Nếu bé chưa có dấu hiệu sẵn sàng, đợi thêm vài tháng sẽ nhẹ nhàng hơn.
Có nên xi tè cho bé từ nhỏ không?
Xi tè là cách nhiều gia đình Việt quen dùng, giúp tiết kiệm bỉm khi người lớn canh đúng giờ. Tuy vậy, kiểm soát bàng quang thật sự vẫn phụ thuộc vào sự trưởng thành của bé, thường sau 18 tháng đến 2 tuổi. Không nên xi quá lâu hoặc ép bé khi bé ưỡn người, khóc.
Quần bỏ bỉm có giúp ích không?
Quần tập bỏ bỉm bằng vải có vài lớp thấm giúp sàn đỡ ướt nhưng vẫn để bé cảm nhận được ướt, nên hữu ích. Bỉm quần dùng một lần thì thấm quá tốt khiến bé không nhận ra mình đã tè, chỉ nên dùng cho giấc ngủ hoặc chuyến đi xa.
Bé đi nhà trẻ mà chưa bỏ được bỉm thì làm sao?
Hỏi cô giáo về cách lớp đang làm và thống nhất cùng một cách nhắc, cùng từ ngữ. Gửi đủ quần dự phòng và túi đựng đồ ướt. Nhiều bé tiến bộ nhanh khi thấy các bạn cùng lớp đi bô. Đừng ép bé bỏ bỉm gấp chỉ vì sắp nhập học.
Bé đã bỏ bỉm lại tè dầm khi có em bé là sao?
Thoái lui tạm thời khi có em bé, chuyển nhà hay đổi trường rất thường gặp vì bé đang căng thẳng hoặc muốn được chăm như em. Không mắng, nhắc nhẹ nhàng, dành thời gian riêng với bé. Thường bé ổn lại sau vài tuần. Nếu kèm đau khi tiểu, nên đi khám.
Bé trai nên tập đứng tè hay ngồi tè trước?
Nhiều gia đình cho bé trai ngồi tè trước vì bé thường vừa tè vừa ị, ngồi thì dễ học hai việc cùng lúc. Khi bé đã quen, cho bé đứng tè, có thể cho bé xem bố làm mẫu và thả một miếng giấy vệ sinh nhỏ vào bồn cầu để bé ngắm cho trúng.
