Người mới dùng retinol nên bắt đầu ở nồng độ thấp (khoảng 0,1 đến 0,3%), thoa lượng bằng hạt đậu xanh cho cả mặt, chỉ vào buổi tối, hai tối mỗi tuần trong hai tuần đầu, rồi tăng dần lên cách ngày, cuối cùng là mỗi tối nếu da chịu được. Buổi sáng bắt buộc dùng kem chống nắng. Khô, bong nhẹ, châm chích trong vài tuần đầu là phản ứng thường gặp, gọi là giai đoạn da làm quen.
Retinol là dẫn xuất vitamin A, thuộc nhóm hoạt chất có nhiều bằng chứng nhất cho chuyện làm mịn da, mờ nếp nhăn mảnh, giảm mụn đầu đen và làm đều màu. Đổi lại, nó cần kiên nhẫn: thường mất ba đến sáu tháng mới thấy rõ kết quả, và dùng sai cách là cách nhanh nhất để làm hỏng hàng rào bảo vệ da.
Retinol hoạt động thế nào và có những dạng nào
Trên da, retinol được chuyển hoá qua hai bước thành axit retinoic, dạng có tác dụng trực tiếp lên tế bào. Axit retinoic thúc đẩy tế bào sừng thay mới đều hơn, giảm bít tắc lỗ chân lông, kích thích nguyên bào sợi tạo collagen. Vì phải qua bước chuyển hoá, retinol dịu hơn và chậm hơn so với thuốc chứa axit retinoic.
Các dạng thường gặp, từ nhẹ đến mạnh: retinyl palmitate và các este retinyl (rất nhẹ, phải chuyển hoá nhiều bước), retinol, retinal hay retinaldehyde (gần axit retinoic hơn một bước, tác dụng nhanh hơn retinol), rồi đến các retinoid là thuốc như tretinoin, adapalene, chỉ nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ. Retinoid dạng uống trị mụn nặng là thuốc kê đơn, có quy định chặt chẽ, không liên quan tới mỹ phẩm bôi ngoài.
Với người mới, retinol nồng độ thấp hoặc retinal nồng độ thấp là điểm khởi đầu hợp lý. Khi đã quen ít nhất ba tháng mà muốn tăng, mới cân nhắc lên nồng độ cao hơn, tăng từng bậc.
Lịch tăng dần trong ba tháng đầu
Lịch dưới đây là mẫu tham khảo cho da thường đến da dầu. Da khô, da nhạy cảm nên kéo mỗi giai đoạn dài gấp đôi. Nếu da kích ứng ở giai đoạn nào, lùi về giai đoạn trước thêm hai tuần.
| Giai đoạn | Tần suất | Cách thoa | Dấu hiệu được phép tăng |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 đến 2 | 2 tối mỗi tuần, cách xa nhau (vd thứ Hai, thứ Năm) | Thoa sau lớp kem dưỡng mỏng (kẹp bánh) | Da không đỏ rát, chỉ khô nhẹ |
| Tuần 3 đến 4 | 3 tối mỗi tuần, cách ngày | Vẫn kẹp bánh nếu da khô | Bong nhẹ ở khoé mũi giảm dần |
| Tuần 5 đến 8 | Cách ngày đều đặn | Có thể thoa trực tiếp trên da khô, kem dưỡng sau | Da ổn định ít nhất hai tuần liên tiếp |
| Tuần 9 trở đi | Mỗi tối hoặc 5 tối mỗi tuần | Giữ lượng hạt đậu xanh | Không cần lên mỗi tối nếu cách ngày đã ổn |
Không có giải thưởng cho người lên mỗi tối nhanh nhất. Nhiều người dùng cách ngày lâu dài vẫn có kết quả tốt và ít khô hơn. Mục tiêu là dùng đều trong nhiều tháng, không phải dùng mạnh trong vài tuần rồi bỏ vì rát.
Các bước thoa retinol buổi tối
Cách thoa ảnh hưởng nhiều đến chuyện có bị kích ứng hay không. Quy trình gợi ý cho một tối có retinol:
- Tẩy trang (nếu cần) và rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu. Không dùng sữa rửa mặt có hạt hay axit vào tối có retinol.
- Thấm khô và chờ vài phút cho da khô hẳn. Da ẩm làm retinol thấm nhanh hơn, dễ châm chích.
- Với da khô, nhạy cảm hoặc giai đoạn đầu: thoa một lớp kem dưỡng mỏng trước.
- Lấy retinol bằng hạt đậu xanh, chấm năm điểm: trán, hai má, mũi, cằm. Tán đều, tránh sát mí mắt, hai bên cánh mũi, khoé miệng.
- Chờ khoảng vài phút rồi thoa kem dưỡng (lần hai nếu đang kẹp bánh). Có thể thoa sáp dưỡng mỏng ở khoé mũi, khoé miệng để che chắn.
- Sáng hôm sau rửa mặt nhẹ, dưỡng ẩm, thoa kem chống nắng đủ lượng.
Các tối không dùng retinol là tối phục hồi: chỉ làm sạch và dưỡng ẩm, tránh AHA, BHA nồng độ cao trong ba tháng đầu. Sau khi da quen, có thể xen kẽ tối retinol với tối axit, không thoa cùng một tối.
Kích ứng hay đẩy mụn: phân biệt để xử lý đúng
Giai đoạn làm quen. Khô, căng, bong vảy mịn ở khoé mũi và cằm, châm chích nhẹ khi thoa kem, kéo dài khoảng hai đến sáu tuần. Xử lý: giảm tần suất, tăng kem dưỡng, kẹp bánh. Đây là phản ứng bình thường, không cần bỏ hẳn.
Đẩy mụn. Mụn nhỏ, mụn đầu trắng xuất hiện ở đúng những vùng vốn hay bị mụn, vì quá trình thay da nhanh hơn đẩy các nhân mụn đang hình thành lên bề mặt. Thường giảm sau bốn đến sáu tuần. Xử lý: giữ lịch, không nặn, không thêm hoạt chất khác.
Kích ứng thực sự. Đỏ thành mảng, nóng rát kéo dài, sưng, ngứa, nổi mẩn ở cả những vùng không hay bị mụn, da rỉ dịch. Xử lý: ngưng ngay, chỉ dùng kem dưỡng phục hồi đơn giản. Nếu không đỡ sau vài ngày hoặc lan rộng, đi khám da liễu.
Mụn không giống đẩy mụn. Mụn bọc, mụn to đau ở vùng chưa từng bị, hoặc mụn kéo dài quá tám tuần không giảm thì khó coi là đẩy mụn. Có thể sản phẩm không hợp; nên đổi hoặc hỏi bác sĩ.
Chọn sản phẩm retinol: đọc bao bì thế nào
Xem nồng độ có được ghi rõ không. Sản phẩm cho người mới thường ghi khoảng 0,1 đến 0,3% retinol. Nếu bao bì chỉ ghi "chứa retinol" mà retinol nằm cuối bảng thành phần, sau cả hương liệu, lượng có thể rất nhỏ, chỉ mang tính tiếp thị.
Phân biệt retinol với dẫn xuất nhẹ. Retinyl palmitate, retinyl acetate yếu hơn retinol nhiều. Hydroxypinacolone retinoate là một dạng este khác, được quảng bá là dịu. Bakuchiol là chiết xuất thực vật hay được gọi là "retinol tự nhiên" nhưng không phải retinoid, bằng chứng còn ít hơn.
Chọn bao bì kín sáng. Tuýp nhôm, chai bơm chân không, lọ màu tối giữ retinol ổn định hơn hũ miệng rộng trong suốt.
Ưu tiên công thức có thêm chất làm dịu. Ceramide, niacinamide, panthenol, glycerin trong cùng công thức giúp giảm khô rát giai đoạn đầu.
Tránh công thức nhiều hương liệu, tinh dầu. Da đang làm quen retinol đã nhạy hơn bình thường; thêm hương liệu là thêm nguy cơ kích ứng mà không thêm lợi ích.
Những sai lầm khiến người mới bỏ retinol giữa chừng
Phần lớn người bỏ retinol không phải vì nó vô dụng, mà vì dùng sai từ đầu. Các lỗi hay gặp:
- Thoa lượng gấp ba, bốn lần hạt đậu xanh vì nghĩ nhiều thì nhanh có kết quả.
- Bắt đầu ngay ở nồng độ cao và dùng mỗi tối từ tuần đầu tiên.
- Vẫn giữ nguyên toner AHA, serum BHA, tẩy da chết hạt như trước khi có retinol.
- Thoa lên da còn ướt ngay sau khi rửa mặt, khiến châm chích nhiều hơn.
- Quên kem chống nắng buổi sáng, rồi thấy da sạm và đỏ hơn trước.
- Dừng hẳn khi thấy bong nhẹ ở tuần thứ hai, trong khi chỉ cần giảm tần suất và tăng dưỡng ẩm.
- Đổi sản phẩm sau một tháng vì chưa thấy nếp nhăn mờ, trong khi kết quả cần nhiều tháng.
Một cách kiểm tra bạn đang dùng đúng: sau khoảng hai tháng, da không còn bong, không đỏ, chỉ hơi khô hơn bình thường một chút, và bạn vẫn dùng đều mà không ngại. Đó là điểm cân bằng tốt để duy trì lâu dài.
Ai nên tránh hoặc hỏi bác sĩ trước khi dùng
Retinol mua tự do nhưng không phải ai cũng nên dùng ngay. Các trường hợp sau nên dừng hoặc xin ý kiến chuyên môn:
- Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định mang thai, đang cho con bú: các bác sĩ thường khuyên tránh mọi retinoid bôi ngoài để thận trọng.
- Người đang điều trị bằng retinoid kê đơn dạng uống hoặc bôi: không tự thêm retinol mỹ phẩm.
- Người bị viêm da cơ địa (chàm), trứng cá đỏ, vảy nến ở mặt: dễ bùng phát, cần bác sĩ hướng dẫn.
- Người sắp tẩy lông bằng sáp, laser, lăn kim, peel ở spa: ngưng retinol vài ngày đến một tuần trước và sau, theo hướng dẫn của nơi làm thủ thuật.
- Da đang cháy nắng, đang bong tróc vì axit hoặc vừa có vết thương hở trên mặt.
Retinol dễ bị ánh sáng và không khí làm giảm hoạt tính. Chọn sản phẩm trong tuýp hoặc chai bơm kín, màu tối, đóng nắp ngay sau khi dùng, để nơi mát. Kem đổi màu sẫm, đổi mùi là dấu hiệu nên thay.
Câu hỏi thường gặp
Retinol bao lâu thì có hiệu quả?
Mụn đầu đen, mụn nhỏ thường cải thiện sau 8 đến 12 tuần. Da mịn, đều màu, nếp nhăn mảnh nhạt hơn thường cần ba đến sáu tháng, có người lâu hơn. Đánh giá bằng ảnh chụp cùng ánh sáng mỗi tháng sẽ khách quan hơn soi gương mỗi ngày.
Bao nhiêu tuổi thì nên dùng retinol?
Không có tuổi bắt buộc. Người ngoài 25 tuổi muốn phòng lão hoá sớm, hoặc người trẻ có mụn đầu đen, mụn ẩn có thể bắt đầu với nồng độ thấp. Tuổi teen có mụn nhiều nên khám bác sĩ để được chỉ định retinoid phù hợp thay vì tự mua.
Dùng retinol có làm mỏng da không?
Lớp sừng ngoài cùng có thể mỏng và đều hơn trong giai đoạn đầu, khiến da nhạy cảm hơn. Nhưng về lâu dài retinoid giúp lớp bì dày hơn nhờ tăng collagen. Chuyện quan trọng là chống nắng đầy đủ và không lạm dụng cùng lúc nhiều axit.
Có dùng retinol vùng mắt được không?
Vùng da mắt rất mỏng, dễ khô rát. Nếu muốn, chọn sản phẩm dành riêng cho vùng mắt với nồng độ thấp, thoa ở xương ổ mắt, tránh sát bờ mi. Khi mới bắt đầu, tốt nhất bỏ qua vùng mắt cho tới khi da mặt đã quen.
Ngừng retinol thì da có tệ đi không?
Da không tệ hơn lúc trước khi dùng, nhưng các cải thiện sẽ chậm lại và mất dần theo thời gian vì quá trình lão hoá vẫn tiếp diễn. Nếu cần nghỉ, chẳng hạn khi mang thai, có thể chuyển sang các thành phần dịu như niacinamide, azelaic acid theo tư vấn của bác sĩ.
Retinol dùng mùa hè có được không?
Được, miễn là chỉ dùng buổi tối và chống nắng kỹ ban ngày. Nếu mùa hè bạn đi biển, ở ngoài trời nhiều, có thể giảm tần suất trong những ngày đó để tránh da đỏ rát, rồi quay lại lịch thường khi trở về.
