Cách giâm cành nhanh ra rễ: chọn cành, cắt, giá thể và 15 loại cây dễ giâm tại nhà

Giâm cành nhanh ra rễ cần bốn điều: chọn cành bánh tẻ (không quá non, không quá già), cắt đoạn 10–20 cm có 3–4 mắt lá, cắt vát ngay dưới một mắt rồi bỏ bớt lá, cắm vào giá thể tơi ẩm như xơ dừa trộn trấu hun, và giữ ẩm không khí cao ở chỗ râm sáng trong 2–5 tuần. Chấm gốc cành vào thuốc kích rễ giúp tăng tỷ lệ sống rõ rệt với các cây khó ra rễ.

Giâm cành là cách nhân giống rẻ nhất: cây con giữ đúng đặc điểm cây mẹ, không tốn tiền mua giống. Dưới đây là cách nhận biết cành đạt chuẩn, quy trình từng bước, các lựa chọn giá thể, cách giâm lá và giâm trong nước, thời gian ra rễ tham khảo của các loại cây phổ biến và những lỗi khiến cành thối gốc.

Chọn cành giâm đúng chuẩn

Cành bánh tẻ là cành đã cứng một nửa. Đây là cành của đợt lộc trước, vỏ đã chuyển từ xanh non sang xanh đậm hoặc nâu nhạt ở phần gốc, bẻ thử thì gãy dứt khoát chứ không dẻo oặt như cành non hay xơ cứng như cành già. Cành non chứa nhiều nước, dễ héo và thối; cành già nhiều gỗ, ra rễ chậm.

Chọn từ cây mẹ khoẻ, không sâu bệnh. Cành từ cây đang xanh tốt, không bị rệp sáp, nấm lá, có nhiều chất dự trữ hơn. Tưới đẫm cây mẹ một ngày trước khi cắt để cành no nước.

Ưu tiên cành không mang hoa, nụ. Cành đang ra hoa dồn sức nuôi hoa, ra rễ kém. Nếu chỉ có cành mang nụ, ngắt bỏ nụ trước khi giâm.

Cắt vào sáng sớm hoặc chiều mát. Lúc này cành mọng nước nhất. Cắt xong cho ngay vào túi ẩm hoặc cắm vào cốc nước, đừng để nằm phơi ngoài nắng khi đang chuẩn bị giá thể.

Mùa giâm tốt nhất. Mùa xuân và đầu mùa mưa, khi trời ấm ẩm và cây đang ra lộc, là lúc cành ra rễ nhanh nhất. Ở miền Nam gần như giâm được quanh năm, chỉ tránh giữa mùa khô nắng gắt. Mùa đông lạnh ở miền Bắc, nhiều loại cây ra rễ chậm hẳn hoặc thối gốc.

Các bước giâm cành từng bước

Dụng cụ cần có: kéo cắt cành hoặc dao sắc đã lau cồn, chậu hoặc khay có lỗ thoát nước, giá thể, túi nilon trong hoặc chai nhựa cắt đôi, que tre nhỏ.

1. Cắt đoạn cành dài 10–20 cm tuỳ loại, có 3–4 mắt lá. Vết cắt phía dưới cắt vát khoảng 45 độ, ngay dưới một mắt lá chừng 0,5–1 cm, vì mắt lá là nơi tập trung chất kích thích ra rễ. Vết cắt phía trên cắt bằng, cách mắt trên cùng 1 cm.
2. Bỏ bớt lá: tuốt sạch lá ở phần sẽ cắm vào giá thể, chỉ giữ 2–3 lá trên cùng. Lá to như dâm bụt, hoa hồng thì cắt bớt một nửa phiến để giảm thoát hơi nước.
3. Chấm thuốc kích rễ (dạng bột hoặc dung dịch chứa chất kích thích ra rễ như IBA, NAA) vào phần gốc cành theo đúng hướng dẫn trên bao bì. Với dạng bột, nhúng gốc vào nước rồi chấm vào bột, gõ nhẹ cho rơi bớt phần thừa.
4. Tạo lỗ trước bằng que tre trong giá thể đã tưới ẩm, rồi cắm cành vào sâu khoảng 1/3 chiều dài, nghiêng nhẹ. Tạo lỗ trước để không quệt mất thuốc kích rễ. Ấn chặt giá thể quanh gốc.
5. Tưới nhẹ cho giá thể ôm sát cành, rồi trùm túi nilon trong hoặc chai nhựa cắt đáy lên chậu để giữ ẩm, có thể chọc vài lỗ nhỏ cho thoáng.
6. Đặt chỗ sáng nhưng không có nắng trực tiếp, chẳng hạn hiên nhà hướng Đông, dưới tán cây hoặc dưới lưới che. Nắng chiếu thẳng vào túi nilon kín sẽ hấp chín cành.

Trong thời gian chờ rễ, giữ giá thể ẩm nhưng không sũng, mở túi một hai lần mỗi ngày cho thoáng khí, lau bớt hơi nước đọng quá nhiều. Cành rụng lá dưới nhưng thân vẫn xanh chắc là bình thường; thân chuyển đen từ gốc lên là đã thối, cần bỏ để tránh lây cành khác.

Chọn giá thể giâm cành

Giá thể giâm cần thoáng khí và sạch hơn đất trồng thường, vì vết cắt rất dễ nhiễm nấm. Không dùng đất có nhiều phân hữu cơ để giâm.

Mật ong, nước dừa, nước vo gạo được truyền miệng như chất kích rễ tự nhiên. Mật ong có tính kháng khuẩn nhẹ giúp vết cắt ít nhiễm nấm, nhưng khả năng kích ra rễ của các chất này không rõ ràng và không ổn định bằng thuốc kích rễ chuyên dụng. Với cây dễ giâm thì không cần gì thêm; với cây khó như mai, nguyệt quế, cây ăn quả thì nên dùng thuốc kích rễ.

Thời gian ra rễ tham khảo của các loại cây dễ giâm

Thời gian tính trong điều kiện ấm, ẩm, cành đạt chuẩn. Trời lạnh hoặc cành non, già hơn có thể chậm gấp đôi.

Một số cây ăn quả như cam, chanh, ổi giâm được nhưng tỷ lệ thấp hơn và cần thuốc kích rễ, nên người trồng thường chọn chiết hoặc ghép. Mai vàng, mai chiếu thuỷ, nguyệt quế giâm được nhưng chậm, kiên nhẫn 1–2 tháng.

Biết cành đã ra rễ và cách chuyển chậu

Dấu hiệu chắc chắn nhất là cành ra lộc non mới ở ngọn hoặc nách lá và khi kéo nhẹ cành thấy có lực giữ lại. Nếu giâm trong cốc nhựa trong, bạn nhìn thấy rễ trắng qua thành cốc. Đừng nhổ cành lên xem rễ mỗi ngày, mỗi lần nhổ là làm đứt các rễ non vừa nhú.

Cẩn thận với lộc giả: một số cành ra lá non chỉ nhờ chất dự trữ trong thân dù chưa có rễ, rồi héo rũ sau vài ngày. Vì vậy chờ thêm một tuần sau khi thấy lộc, kéo thử thấy chắc rồi mới mở hẳn túi nilon. Mở dần trong 3–5 ngày, mỗi ngày lâu hơn một chút, để cây quen với không khí khô hơn.

Khi rễ dài 3–5 cm và nhiều nhánh, chuyển cây sang chậu riêng với đất trồng có phân hữu cơ nhẹ, giữ nguyên bầu giá thể quanh rễ. Đặt râm thêm một tuần rồi mới đưa ra nắng dần. Cành giâm trong nước nên chuyển sang đất khi rễ dài 2–5 cm; để rễ nước quá dài thì khi xuống đất cây dễ bị sốc vì rễ nước mảnh, khác rễ đất.

Vì sao cành giâm bị thối, không ra rễ

Khi cả khay cành đen gốc, hãy rà lại các nguyên nhân phổ biến dưới đây trước khi giâm đợt mới.

• Giá thể quá ướt hoặc có phân: vết cắt ngâm trong môi trường nhiều nước, ít khí là điều kiện nấm thối phát triển. Giá thể chỉ cần ẩm như miếng bọt biển vắt ráo.
• Dụng cụ bẩn, vết cắt dập: kéo cùn làm dập mô, kéo không lau cồn mang mầm bệnh từ cây khác. Luôn cắt bằng dao kéo sắc, sạch.
• Để nhiều lá quá: lá thoát hơi nước trong khi cành chưa có rễ hút, cành héo rồi chết. Giữ 2–3 lá, cắt bớt phiến lá to.
• Nắng trực tiếp vào túi kín: nhiệt độ bên trong tăng rất cao. Chỉ để ánh sáng tán xạ.
• Cành quá non hoặc quá già: chọn lại cành bánh tẻ đúng chuẩn.
• Cắm ngược chiều cành: cành cắm ngược đầu sẽ không ra rễ; đánh dấu đầu gốc ngay khi cắt để không nhầm, nhất là khi cắt nhiều đoạn từ một cành dài.
• Giâm mùa lạnh không có che chắn: nhiệt độ dưới khoảng 15°C làm nhiều loại cây ngừng ra rễ.

Câu hỏi thường gặp