Hoa hồng trồng chậu ra hoa đều cần đủ bốn thứ: nắng trực tiếp 6 tiếng mỗi ngày trở lên, chậu đường kính 30–40 cm có lỗ thoát nước, đất tơi giàu phân hữu cơ, và cắt tỉa sau mỗi đợt hoa tàn. Tưới vào gốc buổi sáng, bón phân đều 7–10 ngày một lần trong mùa sinh trưởng, thì phần lớn giống hồng ngoại sẽ cho hoa lại sau khoảng 35–50 ngày mỗi đợt.
Phần lớn cây hồng chậu chết hoặc chỉ ra lá không ra hoa vì thiếu nắng và bệnh đốm đen. Dưới đây là cách chọn cây khi mua, trồng và chăm theo từng giai đoạn, lịch bón phân, kỹ thuật cắt tỉa đúng chỗ và cách xử lý các bệnh, côn trùng hay gặp nhất trên hồng ban công.
Chọn cây khi mua: hồng giâm, hồng ghép, hồng ta
Ở chợ hoa và vườn ươm có ba dạng cây chính. Mỗi dạng hợp với một kiểu người trồng.
| Loại | Đặc điểm | Hợp với |
|---|---|---|
| Hồng giâm cành (rễ tự thân) | Rễ mọc từ chính cành giống, không có gốc ghép; ban đầu nhỏ, lớn chậm hơn | Người kiên nhẫn; cây chết phần ngọn vẫn có thể mọc lại đúng giống từ gốc |
| Hồng ghép trên gốc khoẻ (thường là tầm xuân) | Có vết ghép phồng gần gốc; bộ rễ khoẻ, lớn nhanh, hoa sớm | Người mới muốn có hoa nhanh; phải cắt chồi dại mọc từ gốc ghép |
| Hồng ta, hồng cổ | Hoa nhỏ hơn, thơm, cây rất khoẻ, chịu nóng ẩm tốt | Ban công nhiều nắng, ít thời gian chăm, ít bệnh |
Khi mua, chọn cây có thân chính to, vỏ xanh căng, ít nhất 2–3 cành khoẻ, lá xanh bóng không đốm đen, mặt dưới lá không có chấm đỏ của nhện. Cây đang nở rộ trong bầu nhỏ trông đẹp nhưng thường đã kiệt sức; cây có nụ và nhiều chồi non sẽ trụ tốt hơn sau khi về nhà. Hồng ngoại có hàng trăm giống với khả năng chịu nóng khác nhau; ở miền Nam và vùng nóng nên hỏi người bán giống nào đã trồng ổn định trong điều kiện địa phương.
Trồng hồng vào chậu từng bước
Nên trồng vào mùa xuân hoặc mùa thu, tránh giữa trưa hè. Cây mua về để quen chỗ vài ngày rồi mới thay chậu.
- Chuẩn bị chậu đường kính 30–40 cm, sâu tương đương, nhiều lỗ thoát nước. Chậu nhựa màu sáng hoặc chậu đất nung đều được; chậu đen mỏng dưới nắng gắt làm nóng rễ.
- Trộn đất: 4 phần đất sạch, 2 phần phân hữu cơ hoai (phân bò, phân trùn quế), 2 phần xơ dừa đã xử lý, 2 phần trấu hun hoặc perlite; thêm một nắm nhỏ phân lân hoặc bột xương và một ít vôi.
- Tưới đẫm bầu cây trước khi tháo để đất bầu không vỡ. Gỡ nhẹ bầu nilon, nới tơi lớp rễ ngoài nếu rễ quấn tròn.
- Đặt cây sao cho mặt bầu ngang mặt đất mới. Với cây ghép, giữ vết ghép cao hơn mặt đất 2–3 cm để không bị thối và hạn chế chồi dại.
- Lấp đất, nén nhẹ, tưới đẫm đến khi nước chảy ra đáy. Đặt chỗ râm sáng 5–7 ngày rồi mới đưa ra chỗ nắng cố định.
- Phủ gốc một lớp vỏ trấu, xơ dừa hoặc lá khô dày 2–3 cm, cách thân vài cm, giúp giữ ẩm và hạn chế đất bắn lên lá khi tưới.
Hai tuần đầu chưa bón phân hoá học. Cây vừa trồng có thể rụng vài lá và nụ, đó là phản ứng bình thường khi đổi chỗ; chỉ đáng lo khi thân cành chuyển đen hoặc héo nhăn.
Nắng, tưới nước và vị trí đặt chậu
Hồng là cây ưa nắng. Dưới 4 tiếng nắng trực tiếp, cây vẫn sống nhưng cành vươn dài, lá mỏng, ít hoa và rất dễ bệnh. Ban công hướng Đông có nắng sáng là lý tưởng. Hướng Tây nhiều nắng chiều gắt mùa hè có thể làm cháy mép cánh hoa, nên căng lưới che khoảng 30% vào những tháng nóng nhất. Chừa khoảng cách giữa các chậu để gió lùa qua tán, lá khô nhanh sau mưa.
Tưới vào gốc buổi sáng sớm, tưới đẫm khi lớp đất mặt 2–3 cm đã khô. Mùa hè chậu 35 cm ngoài nắng thường cần tưới mỗi ngày; mùa mát, mưa có khi 2–4 ngày mới tưới. Tránh tưới phun lên lá vào chiều tối, vì lá ướt qua đêm là điều kiện để nấm đốm đen và phấn trắng phát triển.
Ở miền Bắc, mùa đông cây phát triển chậm, có giống rụng bớt lá. Giảm tưới, ngưng bón phân đạm, và cuối mùa đông tỉa đau để cây bật mầm mạnh khi xuân sang. Miền Nam nóng quanh năm, hồng cho hoa liên tục nhưng mùa mưa bệnh nhiều hơn, cần dọn lá rụng thường xuyên và tăng thoáng.
Hồng bụi, hồng leo, hồng mini: chọn theo không gian
Ban công hẹp chỉ đặt được hai ba chậu thì hồng bụi cao 60–120 cm là lựa chọn phổ biến nhất: gọn, dễ cắt tỉa, mỗi cành cho một đến vài bông. Hồng leo cành dài vài mét, hợp ban công có lan can, cổng sắt hoặc giàn; cần chậu từ 40 cm trở lên và một khung đỡ chắc. Uốn cành leo nằm ngang hoặc xiên thay vì để thẳng đứng sẽ kích thích nhiều chồi hoa mọc dọc cành.
Hồng mini, hồng tí hon bán trong chậu nhỏ trông xinh nhưng thường được trồng dày nhiều cây một chậu, mua về dễ chết nếu để nguyên. Tách ra thành từng cụm nhỏ, trồng vào chậu 15–20 cm với đất tơi, đặt nơi nhiều nắng, chúng sẽ sống lâu hơn. Dù chọn dạng nào, nguyên tắc nắng, thoáng gió và tưới gốc vẫn giữ nguyên.
Lịch bón phân cho hồng chậu
Hồng là cây "ăn khoẻ", ra hoa liên tục nên cần dinh dưỡng đều. Nguyên tắc là bón ít mà đều, luôn tưới ẩm đất trước khi bón.
| Giai đoạn | Phân gợi ý | Tần suất |
|---|---|---|
| Sau trồng 2–3 tuần, sau mỗi lần cắt tỉa | Phân hữu cơ (trùn quế, phân bò hoai) rải mặt chậu 1–2 nắm | Mỗi tháng một lần |
| Ra lộc, phát triển cành lá | NPK cân đối (ví dụ 20-20-15) hoà loãng theo bao bì | 7–10 ngày một lần |
| Có nụ nhỏ | Phân nhiều lân và kali hơn (ví dụ dạng 10-30-10 hoặc 6-30-30) hoà loãng | 7–10 ngày một lần |
| Đang nở hoa | Giảm hoặc ngưng phân hoá học, giữ đủ nước | Tạm dừng |
| Mùa đông miền Bắc | Chỉ phân hữu cơ nhẹ | 1–2 tháng một lần |
Có thể xen kẽ nước ngâm phân hữu cơ, bột đậu tương hoặc bánh dầu đã ủ hoai mà nhiều người trồng hồng ưa dùng. Bánh dầu, bột đậu chưa ủ khi bón trực tiếp sẽ lên men, bốc mùi và có thể gây nóng rễ. Lá non xoăn, mép lá cháy sau khi bón là dấu hiệu phân quá đặc: tưới xả nhiều nước và giãn lần bón.
Cắt tỉa để hồng ra hoa liên tục
Cắt hoa tàn ngay. Khi hoa tàn, đừng để cây kết quả. Cắt cành hoa xuống khoảng 1–2 mắt lá có 5 lá chét (lá kép đầy đủ), cắt chéo cách mắt khoảng 0,5–1 cm. Mầm mới sẽ mọc ra từ nách lá đó và cho nụ trong khoảng 35–50 ngày tuỳ giống, thời tiết.
Chọn mắt hướng ra ngoài. Cắt trên mắt lá quay ra ngoài tán để cành mới mọc toả ra, giữ giữa bụi thông thoáng, ít bệnh.
Tỉa cành yếu và cành hỏng. Bỏ cành tăm nhỏ hơn que đũa, cành khô, cành bị bệnh, cành mọc vào trong và cành chéo nhau. Vết cắt to có thể bôi keo liền sẹo hoặc vôi để hạn chế nấm.
Tỉa đau một hai lần mỗi năm. Cuối đông hoặc đầu mùa mưa, cắt các cành chính xuống còn khoảng 30–50 cm, giữ 3–5 cành khoẻ. Cây sẽ ra lứa cành mới mập, hoa to hơn.
Cắt chồi dại ở cây ghép. Chồi mọc từ dưới vết ghép thường có lá nhỏ, nhiều gai, khác hẳn giống trên. Cắt sát gốc ngay khi thấy, nếu không gốc ghép sẽ lấn át phần hồng giống.
Bệnh và côn trùng hay gặp trên hồng chậu
Hồng nhạy cảm với nấm lá trong mùa nóng ẩm. Phòng bằng nắng, thoáng gió và lá khô quan trọng hơn mọi loại thuốc.
| Vấn đề | Nhận biết | Xử lý an toàn |
|---|---|---|
| Đốm đen | Đốm tròn đen viền tua trên lá, lá vàng quanh đốm rồi rụng từ dưới lên | Ngắt bỏ lá bệnh, nhặt lá rụng, tưới gốc, tăng thoáng; nặng thì dùng thuốc trừ nấm dành cho hoa |
| Phấn trắng | Lớp bột trắng trên lá non, nụ; lá xoăn | Cắt bỏ phần bệnh, để nơi nhiều nắng, thoáng |
| Nhện đỏ | Lá lấm tấm vàng, mặt dưới có chấm đỏ li ti, mạng tơ | Xịt nước mạnh mặt dưới lá, nước xà phòng loãng, dầu neem |
| Rệp | Bám dày trên ngọn non, nụ | Xịt nước, vuốt tay, dung dịch xà phòng |
| Bọ trĩ | Cánh hoa có vệt nâu, nụ biến dạng không nở | Ngắt bỏ nụ bị hại, bẫy dính, dầu neem |
| Sâu xanh ăn nụ | Nụ bị đục lỗ, lá khuyết | Bắt tay buổi sáng, chế phẩm Bt |
Chỉ dùng thuốc trừ nấm, trừ sâu khi cần, đọc kỹ nhãn và đeo găng. Với hồng ban công, cắt sớm lá bệnh ngay khi thấy vài đốm đầu tiên thường đủ giữ cây sạch bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hồng chậu ra nhiều lá mà không ra hoa?
Nguyên nhân hay gặp nhất là thiếu nắng, sau đó là bón quá nhiều đạm và không cắt tỉa. Dời chậu ra chỗ có ít nhất 6 tiếng nắng, chuyển sang phân nhiều lân và kali, cắt tỉa cành hoa tàn đúng mắt lá năm lá chét. Cây ghép còn có thể do chồi dại từ gốc lấn át.
Hoa hồng mới mua về bị rụng lá vàng là sao?
Cây đổi môi trường từ vườn ươm về ban công thường rụng một phần lá trong một hai tuần đầu. Giữ đất ẩm vừa, để chỗ sáng có nắng nhẹ, chưa bón phân. Nếu lá rụng kèm đốm đen thì đó là bệnh đốm đen từ vườn ươm, cần ngắt bỏ lá bệnh và tưới gốc.
Có nên dùng bã đậu, bánh dầu cho hoa hồng không?
Nhiều người trồng hồng dùng bã đậu nành, bánh dầu đã ngâm ủ hoai vì cho hoa đẹp. Cần ủ kỹ vài tuần trong bình kín có thêm chế phẩm vi sinh, pha thật loãng khi tưới. Dùng khi chưa hoai sẽ bốc mùi, thu hút ruồi và có thể làm nóng rễ.
Hoa hồng có trồng trong nhà được không?
Hầu như không lâu dài. Hồng cần nắng trực tiếp nhiều giờ mỗi ngày; để trong nhà sau vài tuần cây vống, rụng lá và dễ bị nhện đỏ. Bạn có thể đưa chậu hồng đang nở vào nhà vài ngày để ngắm rồi mang trở ra ban công.
Bao lâu thì nên thay chậu cho hoa hồng?
Thường 1–2 năm một lần, khi rễ mọc ra lỗ đáy, đất chai cứng hoặc cây giảm hoa dù chăm đủ. Thay vào cuối đông hoặc đầu mùa mưa, kết hợp tỉa đau, cắt bớt rễ già và thay đất mới trộn phân hữu cơ.
Hồng ngoại và hồng ta loại nào dễ trồng hơn?
Hồng ta, hồng cổ địa phương thường khoẻ, chịu nóng ẩm và ít bệnh hơn, hợp người mới hoặc ít thời gian. Hồng ngoại nhiều màu, hoa to và đa dạng, nhưng tuỳ giống mà khả năng chịu nóng, chịu bệnh khác nhau. Người mới có thể bắt đầu bằng một hai giống ngoại được đánh giá khoẻ trước khi sưu tầm thêm.
