Muốn hoa nở đúng ý, bạn chọn loại hợp mùa rồi đếm ngược số ngày từ khi gieo đến khi nở. Mùa nóng hợp hoa chịu nắng như mười giờ, dừa cạn, cúc lá nhám (zinnia), mào gà, sao nhái, hoa giấy. Mùa mát hợp cúc, vạn thọ, thược dược, cẩm chướng, dạ yến thảo, lay ơn. Muốn hoa nở dịp Tết, thường phải gieo vạn thọ trước Tết khoảng 2,5–3 tháng, trồng củ lay ơn trước khoảng 70–90 ngày, gieo hướng dương lùn trước khoảng 55–70 ngày.
Thời gian ra hoa phụ thuộc giống và thời tiết từng năm, nên các con số dưới đây là khoảng tham khảo để bạn lên kế hoạch, không phải lịch chính xác đến từng ngày. Bài chia theo mùa, có bảng tính ngày gieo cho các loại hoa Tết phổ biến và những mẹo điều chỉnh khi hoa nở sớm hoặc muộn so với dự tính.
Khí hậu hai miền quyết định lịch trồng
Miền Bắc có bốn mùa rõ rệt: xuân ấm ẩm, hè nóng mưa nhiều, thu mát khô, đông lạnh. Nhiều loại hoa xứ ôn đới như cẩm chướng, dạ yến thảo, phăng (pansy), thược dược chỉ cho hoa đẹp trong vụ thu đông và xuân, còn giữa hè nóng ẩm thì cây dễ thối, ít hoa. Ngược lại, hoa nhiệt đới như mười giờ, dừa cạn, hoa giấy nở rộ nhất khi trời nóng và gần như ngừng vào mùa lạnh.
Miền Nam nóng quanh năm, chia hai mùa mưa và khô. Hoa ưa nóng trồng được hầu hết các tháng; hoa ưa mát thì phải chọn giống chịu nhiệt và trồng vào các tháng cuối năm, khi mưa đã giảm, đêm mát hơn. Mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 10–11 cần đặc biệt chú ý thoát nước, kê chậu cao, vì úng là nguyên nhân chết cây hàng đầu.
Vùng cao như Đà Lạt (Lâm Đồng), Sa Pa (Lào Cai) mát quanh năm, trồng được nhiều hoa ôn đới gần như cả năm, và cũng là nơi cung cấp nhiều cây con, củ giống hoa ôn đới cho cả nước. Nếu mua cây con từ vùng cao về đồng bằng, cho cây làm quen với nắng nóng dần trong một tuần.
Hoa mùa nóng: dễ trồng, chịu nắng
Nhóm này hợp gieo từ cuối xuân đến hè ở miền Bắc, và gần như quanh năm ở miền Nam. Hầu hết cần 6 tiếng nắng trở lên.
| Hoa | Nhân giống | Từ gieo, trồng đến nở | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Mười giờ | Giâm ngọn hoặc gieo hạt | 3–5 tuần từ cành giâm | Hoa nở khi có nắng, đóng lại khi râm; chịu hạn tốt |
| Dừa cạn | Gieo hạt, mua cây con | 8–10 tuần từ hạt | Chịu nóng, sợ úng; cây có nhựa độc, để xa trẻ nhỏ |
| Cúc lá nhám (zinnia) | Gieo hạt thẳng | 6–8 tuần | Hoa nhiều màu, cắt cắm bình tốt; dễ bị phấn trắng nếu tưới lên lá |
| Sao nhái | Gieo hạt thẳng | 6–8 tuần | Rất dễ, tự rụng hạt mọc lại, thu hút bướm |
| Mào gà | Gieo hạt | 8–10 tuần | Ưa nóng, hoa giữ màu lâu |
| Hướng dương lùn | Gieo hạt thẳng | Khoảng 55–70 ngày tuỳ giống | Cần nắng nhiều, hướng hoa theo nắng khi còn non |
| Hoa giấy | Giâm cành, mua cây | Ra hoa nhiều khi cây đủ lớn, hãm nước nhẹ | Cây lâu năm, ưa nắng gắt và đất khô |
Mùa mưa, hoa mùa nóng trồng trong chậu cần đất thoát nước nhanh; mười giờ, dừa cạn ngấm mưa nhiều ngày rất dễ thối gốc. Kê chậu cao, có thể đưa vào dưới mái hiên những đợt mưa kéo dài.
Hoa mùa mát: vụ thu đông và xuân
Ở miền Bắc, gieo từ khoảng tháng 8 đến tháng 11 dương lịch cho hoa nở từ cuối thu đến xuân. Miền Nam chọn giống chịu nhiệt, trồng các tháng cuối năm.
| Hoa | Nhân giống | Từ gieo, trồng đến nở | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vạn thọ | Gieo hạt | Khoảng 70–90 ngày từ gieo | Rất dễ; ngắt ngọn khi cây cao 15–20 cm để cây phân cành, nhiều hoa |
| Cúc (cúc đại đoá, cúc mâm xôi, cúc chi) | Giâm ngọn, mua cây con | 3–4 tháng tuỳ giống | Ra hoa khi ngày ngắn; cần bấm ngọn, tỉa nụ |
| Thược dược | Củ hoặc hạt | 2,5–4 tháng | Thân giòn, cần cọc đỡ; sợ úng |
| Lay ơn | Trồng củ | 70–90 ngày tuỳ giống, cỡ củ | Trồng sâu 8–10 cm, cần cọc khi trổ ngồng |
| Cẩm chướng | Gieo hạt, giâm | 3–4 tháng | Ưa mát, đất thoát nước, nắng sáng |
| Dạ yến thảo (petunia) | Gieo hạt, mua cây con | 10–12 tuần từ hạt | Hạt rất nhỏ, chỉ rắc trên mặt; hợp chậu treo |
| Phăng (pansy) | Gieo hạt | 10–14 tuần | Chỉ đẹp khi trời lạnh, tàn khi nắng nóng |
Hoa mùa mát gieo hạt nên ươm trong khay có giá thể mịn, khi cây có 4–6 lá thật mới đem trồng ra chậu. Ươm khay giúp kiểm soát độ ẩm tốt hơn và tránh mưa to làm dập cây non.
Tính ngày gieo để hoa nở đúng dịp Tết
Ngày Tết âm lịch thay đổi mỗi năm, rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 dương lịch, nên luôn bắt đầu từ ngày Tết cụ thể của năm đó.
- Xác định ngày muốn hoa nở rộ, thường là vài ngày trước mùng một để kịp trưng. Ghi ngày đó lên lịch.
- Tra thời gian sinh trưởng của giống, thường ghi trên bao hạt hoặc hỏi người bán cây con, ví dụ vạn thọ 75–85 ngày, hướng dương lùn 55–70 ngày, lay ơn 75–90 ngày.
- Cộng thêm thời gian dự phòng khoảng 7–15 ngày cho miền Bắc vì mùa đông lạnh làm cây chậm lại; miền Nam thì cộng ít hơn.
- Đếm ngược từ ngày muốn nở để ra ngày gieo hoặc ngày trồng. Ví dụ Tết rơi vào giữa tháng 2, muốn vạn thọ nở vào khoảng 10/2 với giống 80 ngày cộng 10 ngày dự phòng thì ở miền Bắc nên gieo hạt vào khoảng đầu đến giữa tháng 11 dương lịch.
- Gieo thành hai ba đợt, mỗi đợt cách nhau 7–10 ngày. Thời tiết năm nào cũng khác, có nhiều đợt thì khả năng cao sẽ có một lứa nở đúng lúc.
- Theo dõi nụ khoảng 3–4 tuần trước Tết để điều chỉnh theo các mẹo ở mục bên dưới.
Cúc là trường hợp đặc biệt vì ra hoa theo độ dài ngày: ngày ngắn của mùa thu đông kích thích cây phân hoá nụ. Nhà vườn trồng cúc Tết thường thắp đèn vào ban đêm một thời gian để kéo dài "ngày", giữ cây chưa ra nụ cho đến thời điểm mong muốn. Với vài chậu cúc ở nhà, mua cây con đã có nụ nhỏ từ nhà vườn vào khoảng 4–6 tuần trước Tết là cách dễ thành công nhất.
Hoa nở sớm hay muộn: điều chỉnh thế nào
Hoa có nguy cơ nở sớm. Dời chậu vào chỗ râm mát hơn, giảm tưới vừa phải, ngưng phân lân kali. Nhiệt độ thấp và ít nắng làm nụ phát triển chậm lại. Với nụ đã hé, cách này chỉ kéo dài được vài ngày.
Hoa có nguy cơ nở muộn. Đưa chậu ra chỗ nhiều nắng nhất, nơi ấm, khuất gió lạnh; tưới bằng nước ấm vào buổi sáng những ngày rét, bổ sung phân nhiều lân, kali hoà loãng. Miền Bắc gặp rét đậm, có thể che nilon trong quây quanh chậu vào ban đêm để giữ ấm, ban ngày mở ra.
Đừng ép quá mức. Tưới phân đặc hay để chậu sát bóng đèn nóng với hy vọng hoa nở nhanh dễ làm cháy rễ, hoa nhỏ và tàn sớm. Thà chấp nhận hoa nở lệch vài ngày còn hơn hỏng cả chậu.
Ghi chép cho năm sau. Ghi ngày gieo, giống, thời tiết và ngày nở thực tế của từng đợt. Chỉ sau một hai năm, bạn sẽ có lịch trồng hợp với chính ban công nhà mình, chính xác hơn mọi bảng tham khảo.
Gieo hạt hoa đúng cách để cây con khoẻ
Hạt hoa đa số nhỏ hơn hạt rau và nhạy cảm hơn với độ ẩm. Dùng khay ươm hoặc cốc nhựa nhỏ có lỗ đáy, giá thể mịn như xơ dừa đã xử lý trộn chút phân trùn quế, tưới ẩm trước khi gieo. Hạt to như hướng dương, cúc lá nhám, vạn thọ vùi sâu khoảng 0,5–1 cm; hạt nhỏ như dạ yến thảo, mào gà chỉ rắc trên mặt và ấn nhẹ, vì nhiều loại cần ánh sáng để nảy mầm.
Phun sương giữ ẩm, đậy nắp khay hoặc tấm kính cho đến khi hạt nảy mầm, sau đó mở ra ngay và đưa khay ra chỗ có nắng sáng để cây con không vống. Cây con vống, thân dài lêu khêu là dấu hiệu thiếu sáng. Khi cây có 2–4 lá thật, tỉa bớt cây yếu, chỉ giữ một cây mỗi ô.
Trồng ra chậu khi cây có 4–6 lá thật, chọn chiều mát, tưới đẫm và che nắng một hai ngày. Với vạn thọ, cúc, dạ yến thảo, bấm bỏ ngọn khi cây cao khoảng 10–20 cm để cây đâm nhiều nhánh, cho nhiều hoa hơn. Hạt giống mua mới mỗi vụ có tỷ lệ nảy mầm tốt; hạt để lâu, bảo quản nơi nóng ẩm thì tỷ lệ giảm đáng kể.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự giữ hạt hoa để gieo vụ sau không?
Với các giống thụ phấn tự do như sao nhái, cúc lá nhám, vạn thọ thường, mào gà, bạn để vài hoa khô trên cây, thu hạt, phơi khô và cất trong lọ kín nơi mát. Hạt từ giống lai F1 gieo lại thường cho cây khác cây mẹ về màu, dáng, nên mua hạt mới nếu cần đồng đều.
Hoa vạn thọ trồng bao lâu thì có hoa?
Tuỳ giống, vạn thọ thường ra hoa sau khoảng 70–90 ngày từ khi gieo hạt, hoặc khoảng 45–60 ngày từ khi trồng cây con. Trời lạnh ở miền Bắc có thể chậm thêm một hai tuần. Ngắt ngọn sớm giúp cây nhiều nhánh nhưng cũng làm hoa nở muộn hơn vài ngày.
Hoa mùa hè nào dễ trồng nhất cho người mới?
Mười giờ, sao nhái và cúc lá nhám là ba lựa chọn dễ nhất. Mười giờ chỉ cần cắm ngọn vào đất là sống, sao nhái và cúc lá nhám gieo hạt thẳng, khoảng sáu tám tuần đã có hoa. Cả ba ưa nắng, chịu nóng và ít bị sâu bệnh nếu đất thoát nước tốt.
Củ lay ơn sau khi tàn hoa có trồng lại được không?
Được. Sau khi hoa tàn, để lá xanh nuôi củ thêm khoảng 4–6 tuần, đến khi lá vàng thì đào củ lên, cắt bỏ thân lá, phơi khô nơi râm thoáng và cất ở chỗ mát khô. Củ cần nghỉ một thời gian trước khi trồng lại; củ nhỏ có thể cho hoa yếu hơn ở vụ sau.
Vì sao hoa cúc trồng ở nhà nở sớm trước Tết?
Cúc ra hoa khi ngày ngắn, nên trồng ở nhà không có đèn chiếu ban đêm thì cây phân hoá nụ theo mùa tự nhiên, có thể nở vào khoảng tháng 11–12 dương lịch. Nhà vườn dùng đèn để hãm. Muốn có cúc đúng Tết, cách đơn giản là mua cây con có nụ vừa phải vào khoảng một tháng trước Tết.
Hoa ôn đới như phăng, dạ yến thảo có trồng được ở miền Nam không?
Trồng được vào các tháng cuối năm, khi trời bớt mưa và đêm mát hơn, nhưng cây thường không bền và hoa nhỏ hơn so với vùng cao. Nên chọn giống chịu nhiệt, đặt chỗ có nắng sáng nhưng che nắng gắt buổi chiều, đất thoát nước tốt và chấp nhận chúng như hoa một mùa.
