Sinh tố bơ sánh mịn, béo mà không đắng cần bơ chín vừa tới, chỉ lấy phần thịt vàng, bỏ lớp thịt xanh sẫm sát vỏ và phần quanh cuống, xay ngắn với sữa lạnh và đá. Tỉ lệ cho một ly khoảng 350 ml: 150 g thịt bơ, 100 ml sữa tươi, 20–30 ml sữa đặc, 80–100 g đá, xay 30–40 giây.
Sinh tố bơ đắng thường do bơ non, bơ chín ép bằng cách hấp nóng, hoặc múc sát vỏ. Sinh tố thâm đen là do bơ bị oxy hoá khi để lâu. Bài này giải thích cách chọn bơ, cách xay, vì sao sinh tố bị đắng và tách lớp, kèm bảng tỉ lệ cho các loại sinh tố phổ biến khác.
Chọn bơ chín và ủ bơ cho nhanh chín
Bơ chín vừa ấn nhẹ thấy lún. Cầm quả bơ trong lòng bàn tay, ấn nhẹ bằng đầu ngón cái ở phần gần cuống: lún nhẹ, đàn hồi như ấn vào chóp mũi là vừa chín. Cứng như đá là còn non; lõm sâu, để lại vết và thấy lỏng bên trong là quá chín, có thể đã thâm.
Nhìn vào chỗ cuống. Nhẹ nhàng gỡ phần cuống nhỏ: nếu lộ ra màu xanh vàng tươi, bơ chín đẹp; màu nâu sẫm là bơ đã quá chín, bên trong có thể có sợi đen. Cuống không gỡ ra được thường là bơ chưa chín.
Giống bơ khác nhau về độ béo. Bơ sáp thịt vàng, dẻo, béo là loại hợp nhất cho sinh tố. Bơ nước nhiều nước, thịt nhạt màu, xay ra loãng và dễ đắng. Bơ booth trái to, vỏ xanh bóng, thịt hơi khô hơn, cần thêm sữa. Bơ 034 trái dài, thịt dày, béo, hạt nhỏ. Bơ sáp Tây Nguyên vào mùa rộ khoảng tháng 5 đến tháng 8–9; một số giống như booth chín muộn hơn, nên cuối năm vẫn có bơ ngon nhưng giá thường cao hơn.
Ủ bơ cho chín tự nhiên. Bơ mua về còn cứng, bọc giấy báo hoặc cho vào túi giấy cùng một quả chuối chín hay táo, để nơi thoáng 2–4 ngày. Chuối và táo nhả khí ethylene giúp bơ chín đều. Tuyệt đối không ủ bơ trong gạo nóng, không hấp hay ngâm nước nóng cho nhanh mềm: bơ mềm ngoài nhưng thịt đắng, có mùi hăng.
Bơ chín rồi mà chưa dùng. Để nguyên quả trong ngăn mát, giữ được thêm 2–3 ngày. Bơ đã bổ đôi thì để nguyên hạt, quét chút nước cốt chanh lên mặt, bọc kín màng bọc sát mặt thịt, cất ngăn mát và dùng trong 1 ngày.
Cách xay sinh tố bơ sánh mịn
Công thức cho 2 ly: 1 quả bơ sáp lớn (khoảng 300 g thịt), 200 ml sữa tươi không đường lạnh, 40–60 ml sữa đặc, 150–200 g đá viên.
- Bổ đôi quả bơ theo chiều dọc, xoay hai nửa để tách, dùng dao gõ vào hạt rồi xoay nhẹ lấy hạt ra.
- Dùng thìa lớn múc phần thịt vàng, chừa lại lớp mỏng khoảng 2–3 mm màu xanh đậm sát vỏ và phần thịt sẫm, xơ quanh cuống. Đây là phần dễ gây đắng nhất. Cắt bỏ những chỗ có vệt nâu đen.
- Cho vào cối theo thứ tự: sữa tươi trước, rồi bơ, sữa đặc, cuối cùng là đá. Chất lỏng dưới đáy giúp lưỡi dao quay trơn, không bị kẹt.
- Xay tốc độ thấp 10 giây để đá vỡ, rồi tốc độ cao khoảng 20–30 giây tới khi mịn. Không xay quá 1 phút vì máy nóng lên, bơ dễ chuyển vị đắng và sinh tố loãng do đá tan.
- Nếm thử: đặc quá thì thêm 20–30 ml sữa, xay thêm 5 giây; nhạt thì thêm sữa đặc.
- Rót ra ly và uống ngay trong 15–20 phút để giữ màu xanh tươi và độ sánh.
Kiểu sinh tố bơ dầm phổ biến ở quán: múc bơ cho vào ly, dằm sơ bằng thìa, thêm sữa đặc, đá bào và một viên kem dừa lên trên. Cách này giữ được từng miếng bơ, béo hơn xay, nhưng cũng cần bơ ngon không đắng.
Vì sao sinh tố bơ bị đắng, thâm và tách lớp
Đắng là lỗi bị than nhiều nhất. Phần thịt sát vỏ và quanh cuống chứa nhiều hợp chất đắng hơn phần thịt vàng ở giữa. Bơ non, bơ bị hái sớm rồi ủ ép chín bằng nhiệt cũng có vị đắng và mùi ngái, vì thịt chưa chuyển hoá đủ chất béo. Ngoài ra, xay quá lâu ở tốc độ cao làm sinh tố nóng lên, mùi vị bơ biến đổi theo hướng đắng. Nếu cả quả bơ đã đắng khi nếm thử thịt sống, thêm đường hay sữa chỉ che bớt chứ không hết hẳn; tốt nhất đổi quả khác.
Thâm xảy ra vì enzyme trong thịt bơ phản ứng với oxy trong không khí, giống như táo cắt để lâu bị nâu. Xay càng mịn, bề mặt tiếp xúc oxy càng lớn, sinh tố đổi màu càng nhanh, thường sau 30–60 phút. Vài giọt nước cốt chanh, khoảng 1/2 thìa cà phê cho mỗi ly, làm chậm quá trình này mà gần như không đổi vị. Sinh tố dư thì rót vào hũ kín đầy tới miệng để ít không khí, cất ngăn mát và uống trong vài giờ.
Tách lớp nước dưới đáy, bọt bơ trên mặt thường do quá nhiều đá hoặc đá tan ra, hoặc dùng bơ nhiều nước. Giảm đá, thay một phần đá bằng sữa đông lạnh dạng viên hoặc bơ để ngăn đá, sinh tố sẽ đặc và đồng nhất lâu hơn.
Tỉ lệ cho các loại sinh tố phổ biến
Tỉ lệ chung để sinh tố sánh vừa: khoảng 150–200 g trái cây, 80–120 ml chất lỏng, 80–100 g đá cho một ly 350 ml. Trái cây nhiều nước thì giảm chất lỏng, trái cây ít nước, nhiều thịt thì tăng.
| Sinh tố | Trái cây (1 ly) | Chất lỏng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Xoài | 180 g xoài cát chín | 80 ml sữa tươi + 15 ml sữa đặc | Xoài chín kỹ không cần nhiều đường |
| Dâu tây | 150 g dâu + 1/2 quả chuối | 100 ml sữa chua uống hoặc sữa tươi | Chuối làm sánh, bớt chua |
| Mãng cầu xiêm | 200 g thịt đã bỏ hạt | 80 ml sữa tươi + 20 ml sữa đặc | Bỏ hết hạt trước khi xay, hạt không ăn được |
| Chuối | 2 quả chuối chín (khoảng 200 g) | 120 ml sữa tươi | Chuối để ngăn đá trước cho sánh như kem |
| Sapoche (hồng xiêm) | 180 g thịt chín mềm | 100 ml sữa tươi | Bỏ hạt và vỏ, chọn quả chín mềm hẳn để không chát |
| Cà rốt cam | 1 củ cà rốt nhỏ + 1 quả cam | 50 ml nước lọc | Cà rốt luộc sơ hoặc cắt nhỏ để xay mịn |
Nguyên tắc pha trộn: một loại trái cây béo hoặc nhiều thịt (bơ, chuối, xoài) làm nền cho độ sánh, phối với một loại chua hoặc nhiều nước (dâu, thơm, cam) để vị tươi. Đừng trộn quá ba loại vì mùi vị sẽ lẫn, khó nhận ra loại nào.
Sinh tố bữa sáng: thêm yến mạch, rau xanh, hạt mà vẫn dễ uống
Sinh tố có thể thành bữa sáng nhanh nếu bổ sung thêm chất xơ và đạm. Vài cách phối được nhiều người dùng, mỗi ly vẫn giữ khoảng 350–400 ml:
- Bơ chuối yến mạch: 100 g bơ, 1/2 quả chuối, 20 g yến mạch cán dẹt ngâm sữa 10 phút trước khi xay, 150 ml sữa tươi. Yến mạch làm sinh tố sánh, no lâu.
- Xoài rau bina: 150 g xoài chín, một nắm nhỏ rau bina non khoảng 30 g, 100 ml nước dừa. Vị xoài lấn vị rau, màu xanh tươi đẹp; rau bina non không có vị hăng như rau già.
- Dâu sữa chua hạt chia: 120 g dâu, 100 g sữa chua không đường, 1 thìa hạt chia ngâm nước trước 10 phút, 50 ml sữa. Hạt chia nở làm sinh tố đặc dần, nên uống ngay sau khi xay.
- Chuối bơ đậu phộng: 1 quả chuối để ngăn đá, 1 thìa bơ đậu phộng, 150 ml sữa tươi. Vị béo, ngọt tự nhiên, không cần đường.
- Thanh long đỏ chuối: 150 g thanh long ruột đỏ, 1/2 quả chuối, 80 ml sữa chua uống. Màu hồng tím rực, vị dịu, hợp với trẻ con.
Rau lá và hạt nên xay với chất lỏng trước cho nhuyễn rồi mới thêm trái cây và đá, máy xay phổ thông sẽ cho kết cấu mịn hơn. Sinh tố có rau và hạt chia nên uống trong 15 phút, để lâu sẽ tách nước và đổi màu.
Máy xay và mẹo làm sinh tố không đường, ít béo
Máy xay sinh tố công suất khoảng 350–600 W đủ xay mịn bơ, chuối, xoài và đá viên nhỏ. Máy công suất cao từ 1.000 W trở lên xay được đá to, hạt và rau lá cho kết cấu mịn như kem. Với máy yếu, cắt trái cây nhỏ, dùng đá viên nhỏ, đổ chất lỏng trước và xay theo nhịp ngắt 5–10 giây để máy không quá nóng. Cối thuỷ tinh nặng, không ám mùi; cối nhựa nhẹ, nhưng xay đá lâu ngày dễ bị mờ xước.
Muốn sinh tố không đường mà vẫn ngọt, dùng trái cây chín kỹ và thêm nửa quả chuối chín hoặc vài quả chà là bỏ hạt. Thay sữa đặc bằng sữa tươi không đường, sữa chua không đường hoặc sữa hạt. Sinh tố bơ với sữa chua không đường có vị chua nhẹ, béo, khá hợp cho bữa sáng.
Bơ có nhiều chất béo, phần lớn là chất béo không bão hoà đơn, nhưng cũng nhiều năng lượng: một ly sinh tố bơ có sữa đặc có thể ngang một bữa phụ đầy đủ. Người đang giảm cân nên dùng nửa lượng bơ, bỏ sữa đặc và thêm đá hoặc rau bina để giữ thể tích.
Câu hỏi thường gặp
Bơ đã bị đắng có cách nào cứu không?
Khó cứu hoàn toàn. Bạn có thể bỏ thêm phần thịt sát vỏ, thêm sữa đặc, chuối chín hoặc một chút cacao để che vị đắng nhẹ. Nếu thịt bơ đắng rõ ngay khi nếm sống, nên dùng quả khác vì thêm đường nhiều cũng không làm hết vị đắng.
Sinh tố bơ để tủ lạnh được bao lâu?
Tốt nhất uống ngay. Nếu cần để, rót vào hũ kín đầy miệng, thêm vài giọt chanh, cất ngăn mát và uống trong 4–6 giờ. Sau thời gian này sinh tố thâm màu, tách lớp và mùi vị kém đi rõ rệt.
Có thể làm sinh tố bơ không có sữa đặc không?
Có thể. Thay sữa đặc bằng mật ong, siro hoặc chuối chín để tạo ngọt, dùng sữa tươi, sữa chua hoặc nước cốt dừa để tạo béo. Sinh tố bơ nước cốt dừa với một chút muối khá thơm và hợp người không uống được sữa bò.
Vì sao sinh tố bơ bị loãng?
Thường do bơ nhiều nước, cho quá nhiều sữa hoặc đá, hoặc xay quá lâu làm đá tan. Dùng bơ sáp dẻo, giảm chất lỏng xuống còn khoảng 80 ml mỗi 150 g bơ, và thêm đá ở cuối, xay ngắn để sinh tố đặc sánh.
Trẻ nhỏ uống sinh tố bơ được không?
Trẻ đã ăn dặm thường ăn được bơ nghiền vì mềm, giàu chất béo tốt. Với trẻ nhỏ nên làm không đá, không sữa đặc, dùng sữa phù hợp lứa tuổi. Trẻ dưới 1 tuổi không dùng mật ong. Nếu trẻ có tiền sử dị ứng thực phẩm, hỏi bác sĩ trước.
Hạt bơ có dùng xay sinh tố được không?
Không nên. Hạt bơ cứng, đắng, chưa có đủ bằng chứng về độ an toàn khi ăn thường xuyên, lại dễ làm hỏng lưỡi dao máy xay. Chỉ dùng phần thịt quả, bỏ hạt và lớp vỏ lụa bám quanh hạt.
