Quy tắc viết hoa cơ bản trong tiếng Việt: viết hoa chữ cái đầu câu; tên người và tên địa lý Việt Nam viết hoa chữ cái đầu mỗi âm tiết (Nguyễn Thị Minh Khai, Đà Lạt, Tây Nguyên); tên cơ quan, tổ chức viết hoa chữ cái đầu của các từ chỉ loại hình, chức năng, lĩnh vực (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Đại học Y Hà Nội); tên tác phẩm chỉ viết hoa chữ cái đầu tiên và tên riêng bên trong (Dế Mèn phiêu lưu ký); thứ và tháng viết bằng chữ thì chỉ viết hoa phần chỉ số (thứ Hai, tháng Năm).
Các quy tắc trên được trình bày đầy đủ trong Phụ lục II của Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, áp dụng cho văn bản hành chính. Sách báo, văn học có thể có quy ước riêng, nhưng văn bản công việc, đơn từ, hồ sơ nên theo Nghị định này. Phần dưới đi qua từng nhóm, kèm ví dụ đúng và sai, và những lỗi viết hoa phổ biến nhất trên mạng xã hội.
Viết hoa vì phép đặt câu
Đầu câu và sau dấu kết thúc câu. Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất trong một câu hoàn chỉnh: đầu văn bản, sau dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than, và khi xuống dòng bắt đầu ý mới.
Sau dấu hai chấm: tuỳ trường hợp. Phụ lục II không đặt quy định riêng cho dấu hai chấm. Thói quen viết phổ biến là viết hoa khi sau hai chấm là lời dẫn trực tiếp trong ngoặc kép (Cô giáo nói: "Các em về ôn bài nhé.") hoặc khi xuống dòng liệt kê từng mục là một câu đầy đủ. Khi sau hai chấm là phần liệt kê hay giải thích nằm cùng dòng, viết thường (Cần mang theo: căn cước, ảnh 4x6, bản sao giấy khai sinh).
Sau dấu ba chấm. Nếu dấu ba chấm kết thúc câu và câu sau là câu mới thì viết hoa. Nếu ba chấm chỉ ngắt quãng giữa câu, như "Mình… mình xin lỗi", thì viết thường.
Sau dấu chấm phẩy và dấu phẩy. Không viết hoa, kể cả trong danh sách liệt kê dài. Lỗi viết hoa sau dấu chấm phẩy khá phổ biến trong văn bản soạn vội.
Tên người: Việt Nam và nước ngoài
Tên người là nhóm dễ nhất nhưng tên nước ngoài hay gây lúng túng. Có ba trường hợp, tuỳ cách đưa tên vào tiếng Việt.
| Trường hợp | Cách viết | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tên người Việt Nam | Viết hoa chữ cái đầu mọi âm tiết, không gạch nối | Trần Hưng Đạo, Lê Thị Hồng Gấm, Nguyễn Du |
| Tên gọi tôn xưng, tên hiệu nhân vật lịch sử | Viết hoa chữ cái đầu mọi âm tiết | Bà Triệu, Vua Hùng, Thánh Gióng |
| Tên nước ngoài phiên âm qua âm Hán Việt | Viết như tên người Việt | Khổng Tử, Lỗ Tấn, Lý Bạch |
| Tên nước ngoài phiên âm trực tiếp (không qua Hán Việt) | Viết hoa chữ cái đầu âm tiết đầu mỗi thành phần, các âm tiết trong một thành phần nối bằng gạch nối | Lu-i Pa-xtơ, Vích-to Huy-gô |
| Tên nước ngoài giữ nguyên dạng Latin | Giữ đúng chính tả gốc | Louis Pasteur, Victor Hugo, Albert Einstein |
Hiện nay sách báo dùng song song cách phiên âm và cách giữ nguyên tên gốc; xu hướng giữ nguyên dạng Latin ngày càng phổ biến vì dễ tra cứu. Điều cần tránh là trộn hai kiểu, như "Lu-i Pasteur". Lỗi thường gặp nhất với tên người Việt là gõ thường toàn bộ trong biểu mẫu trực tuyến ("nguyen van an") rồi để nguyên khi in ra, hoặc viết hoa toàn bộ "NGUYỄN VĂN AN" ở chỗ không cần, như trong thân một bức thư.
Tên địa lý: tỉnh, thành, sông núi, vùng miền
Đơn vị hành chính: viết hoa chữ cái đầu các âm tiết của phần tên riêng, danh từ chung chỉ cấp hành chính viết thường. Ví dụ: tỉnh Lâm Đồng, thành phố Huế, xã Tà Xùa, phường Hoàn Kiếm. Khi tên riêng là chữ số, tên người hoặc tên sự kiện lịch sử thì viết hoa cả danh từ chung đứng trước: Quận 1 (cách viết trước khi bỏ cấp quận), Phường Điện Biên Phủ. Phụ lục II còn nêu hai trường hợp viết hoa đặc biệt: "Thủ đô Hà Nội" và "Thành phố Hồ Chí Minh".
Sông, núi, hồ, biển: danh từ chung chỉ địa hình đi trước tên riêng thì viết thường, tên riêng viết hoa: sông Hồng, núi Bà Đen, hồ Ba Bể, vịnh Hạ Long, đèo Hải Vân. Nhưng nếu danh từ địa hình đã kết hợp với một tiếng khác thành tên riêng thì viết hoa cả: Cửa Lò, Vũng Tàu, Cầu Giấy, Cửa Việt.
Vùng, miền: viết hoa chữ cái đầu các âm tiết: Tây Bắc, Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ, Tây Nguyên. Phân biệt với từ chỉ hướng thông thường: "phía tây thành phố" viết thường vì chỉ hướng, còn "vùng Tây Bắc" viết hoa vì là tên một vùng.
Địa danh nước ngoài: theo cùng nguyên tắc như tên người nước ngoài. Tên đã quen qua Hán Việt viết như địa danh Việt Nam (Bắc Kinh, Nhật Bản, Anh, Pháp, Đức). Tên phiên âm trực tiếp dùng gạch nối (Mát-xcơ-va, Pa-ri), hoặc giữ nguyên dạng Latin (Paris, London, Tokyo).
Từ ngày 1/7/2025, Việt Nam còn 34 tỉnh, thành phố và không còn cấp huyện. Khi viết địa chỉ mới, cấu trúc thường gặp là xã hoặc phường rồi tới tỉnh hoặc thành phố. Cách viết hoa không đổi: danh từ chung viết thường, tên riêng viết hoa.
Tên cơ quan, tổ chức và chức danh
Đây là nhóm sai nhiều nhất trong văn bản công việc. Nguyên tắc chung: viết hoa chữ cái đầu của các từ, cụm từ chỉ loại hình cơ quan, chức năng, lĩnh vực hoạt động; các từ nối như "và", "của" viết thường.
- Đúng: Bộ Giáo dục và Đào tạo. Sai: Bộ giáo dục và đào tạo; Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo.
- Đúng: Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng. "Ủy ban nhân dân" là loại hình, viết hoa chữ đầu; "tỉnh" viết thường; "Lâm Đồng" là tên riêng.
- Đúng: Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Trung học phổ thông Chu Văn An. Chữ "Trường" viết hoa vì là thành phần của tên chính thức.
- Đúng: Quốc hội, Chính phủ, Văn phòng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao.
- Chức vụ, học vị đi liền tên người viết hoa chữ cái đầu: Giáo sư Nguyễn Văn A, Tiến sĩ Trần Thị B, Bộ trưởng Bộ Y tế. Khi chỉ nói chung, không gắn người cụ thể, viết thường: "các bộ trưởng", "ông là giáo sư đầu ngành".
- Tên viết tắt viết in hoa toàn bộ: UBND, THPT, ĐHQG. Tên tổ chức nước ngoài viết tắt giữ nguyên dạng gốc: WHO, UNESCO, ASEAN.
Lỗi phổ biến nhất là viết hoa mọi chữ theo kiểu tiêu đề tiếng Anh, như "Phòng Kế Toán Tổng Hợp" hay "Sở Tài Chính". Theo nguyên tắc của Nghị định 30, chỉ chữ đầu của từ chỉ loại hình và lĩnh vực viết hoa: "Phòng Kế toán tổng hợp", "Sở Tài chính", "Tập đoàn Điện lực Việt Nam". Riêng tên doanh nghiệp, thực tế có nơi viết "Công ty cổ phần", có nơi viết "Công ty Cổ phần"; cách chắc nhất là chép đúng tên trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, vì đó là tên chính thức.
Thứ, tháng, ngày lễ, tác phẩm và các trường hợp khác
Nhóm này ít người để ý nhưng xuất hiện hằng ngày trong thông báo, lịch họp, bài đăng.
| Trường hợp | Viết đúng | Hay viết sai |
|---|---|---|
| Thứ trong tuần viết bằng chữ | thứ Hai, thứ Bảy, Chủ nhật | Thứ hai, thứ hai, Thứ Hai (giữa câu) |
| Tháng viết bằng chữ | tháng Năm, tháng Tám, tháng Mười hai | Tháng năm, tháng Mười Hai |
| Thứ, tháng viết bằng số | thứ 2, tháng 10 | Thứ 2, Tháng 10 (giữa câu) |
| Ngày tết | tết Nguyên đán, tết Trung thu; viết "Tết" hoa khi dùng thay cho tết Nguyên đán | Tết nguyên đán |
| Ngày lễ, kỷ niệm | ngày Quốc khánh, ngày Quốc tế Phụ nữ | Ngày quốc khánh |
| Năm âm lịch | Giáp Thìn, Ất Tỵ, Bính Ngọ | giáp thìn, Ất tỵ |
| Tác phẩm, sách, báo | Truyện Kiều, Dế Mèn phiêu lưu ký, Số đỏ | Dế Mèn Phiêu Lưu Ký, Số Đỏ |
Theo Nghị định 30, tên tác phẩm chỉ viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất, cộng với tên riêng nằm trong tên tác phẩm (như "Dế Mèn"). Trong thực tế, bìa sách, áp phích phim thường thiết kế viết hoa nhiều chữ vì lý do thẩm mỹ; khi trích tên trong văn bản, nên đưa về cách viết chuẩn và đặt trong ngoặc kép hoặc in nghiêng.
Lỗi viết hoa tràn lan và cách sửa
Lỗi viết hoa phổ biến nhất hiện nay không phải là quên viết hoa, mà là viết hoa quá nhiều. Thói quen này đến từ tiêu đề tiếng Anh và từ mong muốn nhấn mạnh: "Chương Trình Khuyến Mãi Lớn", "Cảm Ơn Quý Khách Đã Tin Tưởng", "Sản Phẩm Chất Lượng Cao". Trong tiếng Việt, cách viết này làm câu khó đọc và trông thiếu chuyên nghiệp. Muốn nhấn mạnh, nên in đậm hoặc đổi cỡ chữ thay vì viết hoa từng chữ.
Ngược lại, một số từ hay bị viết thường dù cần viết hoa: "Việt nam" (phải là Việt Nam), "Hà nội" (Hà Nội), "đồng bằng sông cửu long" (sông Cửu Long cần viết hoa phần tên riêng). Lỗi kiểu này hay gặp khi gõ nhanh trên điện thoại, vì bàn phím chỉ tự viết hoa chữ đầu câu.
Khi soát văn bản, đọc riêng một lượt chỉ để nhìn chữ hoa: mỗi chữ hoa giữa câu phải có lý do, hoặc là tên riêng, hoặc là thành phần của tên cơ quan, chức danh gắn với người cụ thể. Chữ hoa nào không trả lời được "vì sao viết hoa" thì đưa về chữ thường.
Câu hỏi thường gặp
"Thứ Hai" hay "thứ hai" mới đúng?
Theo Nghị định 30/2020 cho văn bản hành chính, khi viết bằng chữ thì chỉ viết hoa phần chỉ số: "thứ Hai", "thứ Ba". Chữ "thứ" viết thường, trừ khi đứng đầu câu. Nếu viết bằng số thì là "thứ 2", "thứ 3".
Tên công ty có phải viết hoa tất cả các chữ không?
Không cần. Viết hoa mọi chữ kiểu "Công Ty Cổ Phần Hoa Mai" là thói quen theo tiêu đề tiếng Anh. Nguyên tắc chung là viết hoa chữ đầu của loại hình và tên riêng, như "Công ty cổ phần Hoa Mai" (có nơi viết "Công ty Cổ phần"). Dù vậy tên công ty là tên đã đăng ký, nên khi viết trong hợp đồng, hoá đơn, hãy chép đúng như giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Sau dấu hai chấm có viết hoa không?
Nghị định 30 không quy định riêng. Thói quen phổ biến là viết hoa khi sau hai chấm là lời dẫn trực tiếp trong ngoặc kép, hoặc khi xuống dòng liệt kê các ý là câu đầy đủ. Liệt kê trên cùng một dòng thì viết thường.
"Thành phố Hồ Chí Minh" hay "thành phố Hồ Chí Minh"?
Viết "Thành phố Hồ Chí Minh", chữ "Thành phố" viết hoa vì tên riêng là tên người. Đây là quy tắc chung: khi tên đơn vị hành chính là tên người, chữ số hoặc sự kiện lịch sử thì viết hoa cả danh từ chung đứng trước.
Viết hoa chức danh như "giám đốc" khi nào?
Viết hoa khi chức danh đi liền với tên người cụ thể hoặc là một phần tên chức vụ chính thức trong văn bản, như "Giám đốc Nguyễn Văn A". Khi nói chung chung, như "các giám đốc doanh nghiệp", thì viết thường.
Tên sách, tên phim có viết hoa mỗi chữ không?
Theo Nghị định 30, tên tác phẩm chỉ viết hoa chữ cái đầu tiên và các tên riêng bên trong, ví dụ "Dế Mèn phiêu lưu ký". Trong văn bản thường ngày, nên theo cách này và đặt tên trong ngoặc kép hoặc in nghiêng để người đọc dễ nhận ra.
