Cách đơn giản nhất để biết loại da: rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu, lau khô, không thoa gì, chờ 30 phút rồi quan sát. Bóng dầu khắp mặt là da dầu; căng, có chỗ bong vảy là da khô; chỉ bóng ở trán, mũi, cằm còn hai má bình thường hoặc khô là da hỗn hợp; mềm, không bóng không căng là da thường. Nếu da hay đỏ, châm chích với nhiều sản phẩm, bạn có thêm đặc điểm nhạy cảm, đi kèm bất kỳ loại nào ở trên.
Biết đúng loại da giúp chọn kết cấu sữa rửa mặt, kem dưỡng, kem chống nắng cho hợp, tránh cảnh da dầu dùng kem đặc thành bí mụn, hay da khô dùng sữa rửa mặt tạo bọt mạnh thành nứt nẻ. Phần dưới hướng dẫn hai phép thử, cách đọc kết quả và những điều làm sai lệch kết quả.
Phép thử 30 phút sau rửa mặt
Nên làm vào buổi sáng hoặc lúc đang ở nhà, nhiệt độ phòng bình thường, không vừa tập thể dục xong. Các bước:
- Rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu, loại không tạo cảm giác căng rít, với nước mát hoặc hơi ấm. Không dùng nước nóng.
- Thấm khô bằng khăn sạch, không chà.
- Không thoa bất cứ thứ gì: không toner, không kem dưỡng, không xịt khoáng.
- Ngồi trong phòng thoáng, tránh ngay dưới quạt hoặc điều hoà thổi thẳng, chờ khoảng 30 phút.
- Soi gương dưới ánh sáng tự nhiên. Quan sát trán, mũi, cằm (vùng chữ T) và hai má riêng biệt.
- Để ý cảm giác: có căng khi cười, nhăn mũi không, có chỗ nào ngứa hay châm chích không.
Kết quả đáng tin hơn nếu bạn lặp lại hai đến ba ngày khác nhau. Một lần thử vào hôm thiếu ngủ hay hôm trời hanh có thể cho kết quả lệch.
Đọc kết quả: năm kiểu da thường gặp
Đối chiếu những gì bạn quan sát với bảng sau. Ghi nhớ rằng loại da có thể thay đổi theo tuổi, mùa và nội tiết, nên không phải xác định một lần là xong cả đời.
| Loại da | Sau 30 phút | Đặc điểm thường thấy | Kết cấu sản phẩm hợp |
|---|---|---|---|
| Da dầu | Bóng khắp mặt, sờ thấy nhờn | Lỗ chân lông to rõ, dễ mụn đầu đen, kem nền hay trôi giữa ngày | Sữa rửa mặt tạo bọt nhẹ, kem dưỡng gel, kem chống nắng dạng sữa lỏng |
| Da khô | Căng, sần, có thể bong vảy ở má hoặc quanh mũi | Lỗ chân lông nhỏ, dễ hằn nếp nhăn nhỏ, ngứa khi trời hanh | Sữa rửa mặt dạng kem không bọt, kem dưỡng đặc có ceramide, bơ hạt |
| Da hỗn hợp | Bóng ở trán, mũi, cằm; má bình thường hoặc khô | Kiểu da phổ biến ở người trẻ châu Á | Kem dưỡng mỏng toàn mặt, thêm lớp kem ở vùng má nếu khô |
| Da thường | Mềm, hơi bóng nhẹ ở mũi hoặc không | Ít khi mụn, ít khi kích ứng | Hầu hết kết cấu đều hợp, chọn theo sở thích |
| Da nhạy cảm (đặc điểm đi kèm) | Có thể ửng đỏ, châm chích | Dễ đỏ với nước nóng, nắng, hương liệu, cồn khô | Sản phẩm ít thành phần, không hương liệu, thử trước ở vùng nhỏ |
Da nhạy cảm là một tình trạng, không phải một loại độc lập: có người da dầu nhưng nhạy cảm, có người da khô và nhạy cảm. Nếu đỏ rát xảy ra thường xuyên, kèm nổi mẩn, bong da theo mảng, nên đi khám để loại trừ viêm da tiếp xúc, chàm hoặc trứng cá đỏ.
Phép thử giấy thấm dầu
Nếu muốn kiểm nhanh vào giữa ngày, dùng giấy thấm dầu loại mỏng. Khoảng hai đến ba tiếng sau khi rửa mặt và chưa trang điểm, ấn nhẹ từng tờ lên trán, mũi, cằm và hai má, mỗi vùng một tờ, giữ vài giây. Đưa lên ánh sáng để xem vết dầu.
Cả năm tờ đều thấm loang rõ là da dầu. Chỉ tờ ở trán, mũi, cằm có dầu, tờ ở má gần như khô là da hỗn hợp. Các tờ chỉ lấm tấm chút dầu là da thường. Không thấy dầu ở tờ nào, đồng thời da căng thì nghiêng về da khô.
Phép thử này nhanh nhưng dễ lệch nếu bạn vừa đi ngoài nắng, vừa ăn cay hay ngồi phòng nóng, vì mồ hôi cũng làm giấy ướt. Mồ hôi thì giấy khô lại nhanh, không để vết trong mờ như dầu. Kết hợp cả hai phép thử, cộng với quan sát hằng ngày, là cách chắc nhất.
Da khô hay da thiếu nước: hai chuyện khác nhau
Da khô là thiếu dầu. Tuyến bã tiết ít, nên da thiếu lớp chất béo giữ ẩm. Đây là đặc điểm tương đối ổn định, thường do di truyền và tăng dần theo tuổi.
Da thiếu nước là thiếu nước ở lớp sừng. Bất kỳ loại da nào cũng có thể thiếu nước, kể cả da dầu. Dấu hiệu là vừa bóng dầu vừa có cảm giác căng, các nếp nhăn mảnh hiện rõ khi chụm má, lớp trang điểm bị mốc, vón.
Vì sao hay bị nhầm. Da dầu thiếu nước thường do rửa mặt quá kỹ, dùng sản phẩm chứa cồn khô, bỏ kem dưỡng hoặc ngồi điều hoà cả ngày. Người dùng thấy da bóng liền rửa thêm, càng làm mất nước, da lại tiết dầu bù, thành vòng lặp.
Cách xử lý khác nhau. Da khô cần thêm dầu và ceramide trong kem dưỡng. Da thiếu nước cần chất hút ẩm như glycerin, axit hyaluronic, panthenol và một lớp khoá ẩm nhẹ, đồng thời giảm làm sạch quá mức. Sau hai đến ba tuần điều chỉnh, phần lớn trường hợp thiếu nước cải thiện rõ.
Những điều làm sai kết quả và khi nào cần làm lại
Loại da hôm nay không nhất thiết là loại da của bạn mãi mãi. Nên kiểm lại khi gặp một trong các tình huống dưới đây:
- Đổi mùa rõ rệt: mùa nồm ẩm miền Bắc làm da bóng hơn, mùa hanh khô làm da căng hơn. Nhiều người da hỗn hợp vào mùa hè lại thành da dầu.
- Vừa dùng thuốc trị mụn kê đơn, retinoid, hoặc vừa ngưng dùng: da có thể khô hơn hẳn trong nhiều tuần.
- Thay đổi nội tiết như mang thai, sau sinh, thay đổi thuốc tránh thai, tiền mãn kinh.
- Chuyển sang sống ở vùng khí hậu khác, hoặc thay đổi chỗ làm từ ngoài trời vào văn phòng điều hoà.
- Đang có đợt kích ứng, cháy nắng hoặc vừa làm thủ thuật ở spa: chờ da hồi phục rồi mới thử.
Khi đã biết loại da, hãy chọn sản phẩm theo kết cấu và thành phần chứ không theo câu quảng cáo "dành cho mọi loại da". Một sản phẩm tốt với da dầu có thể làm da khô bong tróc, và ngược lại.
Từ loại da đến quy trình hằng ngày
Biết loại da rồi thì việc chọn sản phẩm trở nên đơn giản hơn nhiều. Bảng dưới gợi ý bước nào cần ưu tiên, bước nào có thể bỏ, cho từng kiểu da.
| Loại da | Nên ưu tiên | Nên tránh | Thành phần hay hợp |
|---|---|---|---|
| Da dầu | Làm sạch đủ hai lần mỗi ngày, kem dưỡng mỏng, chống nắng không bóng nhờn | Sữa rửa mặt chứa chất tẩy mạnh, cồn khô, dầu khoáng nặng | Niacinamide, BHA, kẽm, axit hyaluronic |
| Da khô | Làm sạch nhẹ, khoá ẩm kỹ, đắp kem dày hơn khi hanh | Nước nóng, sữa rửa mặt tạo bọt nhiều, tẩy da chết hạt thô | Ceramide, cholesterol, axit béo, bơ hạt mỡ, squalane |
| Da hỗn hợp | Một kem dưỡng mỏng toàn mặt, thêm lớp ở vùng khô | Chăm cả mặt theo vùng chữ T, làm má khô thêm | Niacinamide, glycerin, BHA chỉ ở vùng chữ T |
| Da thường | Giữ quy trình ba bước, chống nắng đều | Thêm quá nhiều hoạt chất không cần thiết | Chất chống oxy hoá, retinol khi muốn chống lão hoá |
| Da nhạy cảm | Ít bước, ít thành phần, thử trước mọi món mới | Hương liệu, tinh dầu, cồn khô, tẩy da chết thường xuyên | Panthenol, ceramide, rau má, màng lọc khoáng |
Đọc bảng thành phần không cần thuộc hết tên hoá học. Thành phần được xếp theo nồng độ giảm dần, nên năm, sáu chất đầu tiên quyết định phần lớn cảm giác trên da. Nếu cồn khô (thường ghi alcohol denat.) hay hương liệu (fragrance, parfum) đứng gần đầu danh sách mà da bạn nhạy cảm, đó là dấu hiệu nên cân nhắc.
Đừng chọn sản phẩm chỉ vì hợp loại da của người khác. Hai người cùng da dầu vẫn có thể phản ứng khác nhau với cùng một kem dưỡng; phản hồi của chính làn da bạn sau hai đến bốn tuần mới là thước đo cuối cùng.
Câu hỏi thường gặp
Da hỗn hợp thiên dầu và hỗn hợp thiên khô khác nhau thế nào?
Hỗn hợp thiên dầu là vùng chữ T rất bóng, má cũng hơi bóng vào cuối ngày. Hỗn hợp thiên khô là chỉ mũi và trán hơi bóng, còn hai má căng hoặc bong nhẹ. Người thiên dầu dùng kem gel toàn mặt; người thiên khô nên thoa thêm kem đặc ở má.
Loại da có thay đổi theo tuổi không?
Có. Tuyến bã hoạt động mạnh nhất ở tuổi dậy thì và đầu tuổi trưởng thành, rồi giảm dần. Nhiều người da dầu lúc 20 tuổi thành da hỗn hợp hoặc da thường ở tuổi 35, 40. Phụ nữ sau mãn kinh thường thấy da khô hơn rõ rệt.
Làm sao biết mình có da nhạy cảm?
Để ý xem da có hay đỏ, nóng, châm chích khi đổi sản phẩm, gặp nắng, nước nóng, gió lạnh hay không. Nếu phản ứng xảy ra với nhiều thứ, kéo dài và kèm ngứa, bong da, nên khám da liễu vì có thể là viêm da hoặc trứng cá đỏ cần điều trị riêng.
Da dầu có cần dùng kem dưỡng ẩm không?
Có. Bỏ kem dưỡng khiến da dễ thiếu nước và có thể tiết dầu nhiều hơn. Da dầu hợp với kem dạng gel, gel kem, lotion mỏng, chứa glycerin, axit hyaluronic, niacinamide, ít dầu nặng. Thoa lượng vừa phải, không cần lớp dày.
Có máy đo độ ẩm da ở nhà có đáng tin không?
Các máy đo cầm tay giá rẻ cho số liệu dao động nhiều theo lực ấn, độ ẩm không khí và vị trí đo, nên chỉ dùng để tham khảo xu hướng. Quan sát da sau rửa mặt và cảm giác trong ngày vẫn là cách đơn giản, đủ tin cậy cho việc chọn sản phẩm.
