Phần lớn buổi phỏng vấn xoay quanh khoảng một chục câu hỏi lặp lại ở mọi ngành: điểm mạnh và điểm yếu, vì sao rời công ty cũ, vì sao chọn công ty này, kế hoạch vài năm tới, một câu hỏi tình huống và câu kết "bạn có câu hỏi gì không". Chuẩn bị trước ý chính cho từng câu là cách đơn giản nhất để bớt run và trả lời có trọng tâm.
Nguyên tắc chung cho mọi câu: trả lời thẳng vào điều được hỏi trong một hai câu đầu, rồi đưa ví dụ cụ thể làm bằng chứng. Với câu hỏi về kinh nghiệm hay tình huống, dùng khung STAR: Tình huống, Nhiệm vụ, Hành động, Kết quả. Khung này giữ câu trả lời trong khoảng một đến hai phút và luôn kết thúc bằng điều đo được.
Câu giới thiệu bản thân và câu về mức lương mong muốn có bài riêng trên chuyên mục vì mỗi câu cần nhiều chỗ hơn. Bài này đi qua mười hai câu còn lại, kèm ý nên nói và bẫy nên tránh.
Nhóm câu hỏi về bản thân
1. Điểm mạnh lớn nhất của bạn là gì? Chọn một điểm mạnh liên quan trực tiếp đến công việc, không liệt kê năm cái. Nói tên điểm mạnh, rồi kể một lần nó tạo ra kết quả. Ứng tuyển kế toán mà nói "cẩn thận" thì cần kèm ví dụ như phát hiện chênh lệch đối chiếu công nợ mà người khác bỏ sót.
2. Điểm yếu của bạn là gì? Đừng trả lời "em cầu toàn quá" hay "em làm việc quá chăm" vì người phỏng vấn nghe câu này hằng ngày. Chọn một điểm yếu thật nhưng không phải kỹ năng cốt lõi của vị trí, rồi nói bạn đang làm gì để cải thiện. Ví dụ: "Em từng ngại nói trước đông người, nên năm ngoái em xin thuyết trình báo cáo tháng của nhóm, sau sáu lần thì em đã đỡ hơn nhiều."
3. Đồng nghiệp hoặc bạn bè nhận xét bạn thế nào? Đây là câu hỏi điểm mạnh đội lốt. Nói một hai nhận xét thật mà bạn từng nghe, kèm hoàn cảnh: "Trưởng nhóm thực tập nói em là người hay hỏi lại cho rõ trước khi làm, nên ít phải sửa." Câu kiểu này đáng tin hơn tự khen.
4. Thất bại lớn nhất của bạn? Kể một lần làm hỏng việc thật, chịu trách nhiệm phần của mình, và dành phần lớn thời gian cho điều đã học được và đã làm khác đi sau đó. Tránh chọn thất bại quá nhỏ để né, cũng tránh chuyện đổ lỗi cho người khác.
Nhóm câu hỏi về lý do và động cơ
5. Vì sao bạn nghỉ công việc cũ? Nói theo hướng điều bạn tìm kiếm, không theo hướng điều bạn chạy trốn. "Em đã làm vững mảng kê khai, công ty cũ không có thêm nghiệp vụ mới, em muốn được làm quyết toán và xuất nhập khẩu" tốt hơn nhiều so với "sếp cũ khó tính". Dù lý do thật là xung đột, hãy nói ngắn, trung tính và chuyển sang điều bạn mong muốn.
6. Vì sao bạn muốn làm ở công ty này? Đây là chỗ thể hiện bạn đã tìm hiểu. Nêu một hai điều cụ thể: sản phẩm bạn đã dùng, thị trường họ đang mở, cách họ đào tạo nhân viên mới mà bạn đọc được. Nối điều đó với điều bạn mang lại. Câu "công ty lớn, môi trường chuyên nghiệp" thì nơi nào cũng nói được.
7. Vì sao công ty nên chọn bạn? Tóm ba ý: kỹ năng khớp với yêu cầu chính của tin tuyển dụng, một bằng chứng đã làm được, và thái độ hay động lực đặc biệt. Đừng so sánh hay hạ thấp ứng viên khác; bạn không biết họ là ai.
8. Bạn thấy mình ở đâu sau 5 năm? Người phỏng vấn muốn biết bạn có định gắn bó và kế hoạch của bạn có khớp với hướng đi của vị trí không. Trả lời theo năng lực muốn đạt: "Em muốn thành người nắm vững toàn bộ quy trình mua hàng và có thể hướng dẫn nhân viên mới." Tránh nói muốn mở công ty riêng hoặc thi vào ngành khác.
Câu hỏi tình huống và cách dùng khung STAR
9. Kể về một lần bạn xử lý xung đột với đồng nghiệp hoặc khách hàng. 10. Kể về lần bạn phải làm việc dưới áp lực thời hạn. Đây là nhóm câu hỏi hành vi, dựa trên giả định rằng cách bạn từng hành xử là dự báo tốt nhất cho cách bạn sẽ hành xử. Câu trả lời mơ hồ kiểu "em sẽ bình tĩnh lắng nghe" không đủ; họ cần một chuyện đã xảy ra.
Khung STAR giúp kể gọn. Tình huống: bối cảnh trong một câu, ví dụ "Tuần cuối tháng, nhóm còn hai ngày để chốt báo cáo tồn kho thì một bạn nghỉ ốm." Nhiệm vụ: phần việc của bạn, "Em nhận thêm phần đối chiếu của bạn ấy." Hành động: chiếm nhiều thời gian nhất, kể những việc chính bạn làm, "Em chia danh sách theo kho, ưu tiên ba kho lớn chiếm phần lớn giá trị, nhờ thủ kho gửi số trước giờ trưa để đối chiếu buổi chiều." Kết quả: bằng số hoặc sự thay đổi rõ ràng, "Báo cáo nộp đúng hạn, chỉ còn hai mã hàng chênh lệch nhỏ được ghi chú lại."
Chuẩn bị sẵn bốn năm câu chuyện STAR từ việc làm, thực tập hoặc dự án, mỗi chuyện có thể dùng cho nhiều câu hỏi: xung đột, áp lực, sai sót, chủ động cải tiến, làm việc nhóm. Ghi mỗi chuyện thành bốn dòng ngắn để ôn trước buổi phỏng vấn.
Một lưu ý về chữ "em" và "chúng em": khi kể chuyện nhóm, nói rõ phần nào bạn làm. Người phỏng vấn tuyển bạn, không tuyển cả nhóm cũ của bạn.
Câu hỏi khó và lối trả lời an toàn
Một số câu không có đáp án đúng, chỉ có đáp án gây rủi ro. Bảng dưới gom các câu hay làm ứng viên lúng túng nhất.
| Câu hỏi | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| 11. Bạn có đang ứng tuyển nơi khác không? | Nói thật là có, ở mức chung chung, và nhấn rằng vị trí này là lựa chọn bạn quan tâm nhất nếu đúng vậy | Kể tên công ty, mức lương nơi khác để gây sức ép |
| Vì sao CV có khoảng trống vài tháng? | Giải thích ngắn: học thêm, chăm người thân, nghỉ ngơi có chủ đích; nói đã làm gì để giữ kỹ năng | Né tránh hoặc kể dài dòng chuyện riêng |
| Bạn có chịu được áp lực, làm thêm giờ không? | Hỏi lại tần suất thực tế, kể một lần làm tốt dưới áp lực | Hứa "làm bao nhiêu cũng được" rồi sau đó không giữ được |
| Nếu sếp giao việc bạn cho là sai thì sao? | Trao đổi riêng, đưa dữ liệu, cuối cùng tôn trọng quyết định nếu không vi phạm quy định | Nói sẽ làm theo mọi yêu cầu, hoặc nói sẽ từ chối thẳng |
| Bạn có kế hoạch kết hôn, sinh con chưa? | Có thể trả lời lịch sự rằng việc đó không ảnh hưởng tới cam kết công việc | Bực bội, tranh luận ngay trong phòng |
Câu hỏi về hôn nhân, sinh con không liên quan đến năng lực, và về nguyên tắc nhà tuyển dụng không được phân biệt đối xử vì lý do này. Tuy vậy câu hỏi vẫn xuất hiện trong thực tế. Bạn có quyền trả lời ngắn gọn rồi hướng về công việc; cách người phỏng vấn phản ứng cũng là thông tin để bạn đánh giá môi trường ở đó.
Câu 12: "Bạn có câu hỏi gì cho công ty không?"
Trả lời "dạ không ạ" là bỏ phí cơ hội cuối để ghi điểm và để chính bạn tìm hiểu công ty. Chuẩn bị ba đến năm câu, hỏi hai ba câu tuỳ thời gian còn lại:
- Một ngày làm việc điển hình ở vị trí này gồm những việc gì?
- Ba tháng đầu, người ở vị trí này cần đạt được điều gì để được xem là làm tốt?
- Nhóm hiện có bao nhiêu người, em sẽ báo cáo trực tiếp cho ai?
- Khó khăn lớn nhất mà nhóm đang gặp phải là gì?
- Người làm tốt nhất vị trí này trước đây có điểm gì nổi bật?
- Các bước tiếp theo của quy trình tuyển dụng là gì, khi nào em có thể nhận phản hồi?
Không nên hỏi về lương, thưởng, ngày nghỉ ngay ở vòng đầu nếu người phỏng vấn chưa nhắc tới; để những câu đó tới vòng sau hoặc khi nhận lời mời. Cũng tránh hỏi những thông tin đã có sẵn trên trang tuyển dụng của công ty, vì nó lộ ra bạn chưa đọc kỹ trước khi đến.
Ghi lại câu trả lời của họ. Sau buổi phỏng vấn, chúng giúp bạn viết thư cảm ơn có nội dung, và giúp bạn so sánh nếu cùng lúc có hai lời mời.
Câu hỏi thường gặp
Không biết câu trả lời cho câu hỏi chuyên môn thì nói sao?
Nói thật là chưa nắm chắc, rồi trình bày cách bạn sẽ tìm ra lời giải: tra cứu tài liệu nào, hỏi ai, thử theo hướng nào. Người phỏng vấn đánh giá cao cách suy nghĩ hơn là một câu đoán bừa. Nếu bạn biết một phần, hãy nói phần đó và chỉ rõ chỗ mình còn chưa chắc.
Có nên mang theo giấy ghi chú vào phòng phỏng vấn?
Có thể mang sổ nhỏ ghi các câu muốn hỏi nhà tuyển dụng và vài số liệu quan trọng về kinh nghiệm của mình. Liếc xem khi cần là bình thường. Điều không nên là cúi đọc nguyên văn câu trả lời đã soạn sẵn, vì nó làm mất giao tiếp bằng mắt và nghe như học thuộc lòng.
Phỏng vấn xong bao lâu thì có kết quả?
Thường từ vài ngày đến khoảng hai tuần, tuỳ quy trình và số vòng của từng công ty. Cách tốt nhất là hỏi thẳng ở cuối buổi về thời gian dự kiến. Nếu quá hạn đó vài ngày chưa có tin, bạn có thể gửi một email ngắn lịch sự hỏi tiến độ, chỉ một lần.
Có cần gửi thư cảm ơn sau phỏng vấn không?
Không bắt buộc nhưng nên gửi trong vòng 24 giờ. Viết ngắn ba bốn câu: cảm ơn thời gian của người phỏng vấn, nhắc một điểm cụ thể trong buổi trò chuyện khiến bạn hứng thú hơn với vị trí, và khẳng định lại mong muốn được làm việc. Thư cảm ơn có nội dung riêng giúp bạn được nhớ tới.
Câu trả lời nên dài bao lâu cho mỗi câu hỏi?
Phần lớn câu hỏi nên trả lời trong khoảng một đến hai phút. Câu hỏi có hay không thì trả lời ngắn rồi thêm một câu giải thích. Câu hỏi tình huống có thể dài hơn chút nhưng nên dừng khi đã nói tới kết quả. Nếu thấy người nghe muốn biết thêm, họ sẽ hỏi tiếp.
Phỏng vấn online cần chuẩn bị gì khác?
Kiểm tra mạng, micro, camera và phần mềm họp trước ít nhất mười lăm phút. Chọn chỗ ngồi yên tĩnh, ánh sáng chiếu vào mặt, phông nền gọn. Tắt thông báo trên máy tính và điện thoại. Đặt sẵn một ly nước, bản CV và vài ghi chú ngoài khung hình để tra khi cần.
