Khi nhà tuyển dụng nói "Bạn giới thiệu đôi chút về bản thân", họ không cần nghe lại toàn bộ CV. Câu trả lời tốt dài khoảng 1 đến 2 phút, theo ba nhịp: hiện tại (bạn đang là ai, làm gì), quá khứ (một hai trải nghiệm liên quan nhất, có kết quả), tương lai (vì sao bạn ứng tuyển vị trí này). Kết thúc bằng một câu nối sang công việc đang tuyển.
Đây thường là câu hỏi đầu tiên, và nó đặt tông cho cả buổi. Người phỏng vấn sẽ nhặt các chi tiết bạn nói ra để hỏi tiếp, nên bạn đang chủ động chọn đề tài cho nửa giờ sau đó. Nói về việc gì bạn muốn được hỏi sâu, bỏ qua thứ bạn không muốn sa vào.
Phần dưới có công thức, ba mẫu cho ba hoàn cảnh khác nhau, những câu nên tránh và cách tập để nói tự nhiên mà không giống đọc thuộc lòng.
Người phỏng vấn thật sự muốn nghe gì ở câu này
Câu hỏi mở đầu có ba mục đích. Thứ nhất là xem bạn sắp xếp ý có mạch lạc không: người nói vòng vo hai phút đầu thường cũng viết email vòng vo. Thứ hai là xem bạn có hiểu vị trí mình ứng tuyển, qua việc bạn chọn kể chi tiết nào. Thứ ba đơn giản là cho cả hai bên vài phút làm quen, bớt căng thẳng trước khi vào câu hỏi chuyên môn.
Vì thế thông tin gia đình, quê quán, sở thích cá nhân chỉ nên xuất hiện nếu nó nối được với công việc. "Em lớn lên ở vùng trồng cà phê nên hiểu khá rõ chuỗi thu mua" là một chi tiết đáng nói khi ứng tuyển công ty xuất khẩu nông sản. Còn "Gia đình em có bốn người, bố mẹ làm nông" thì chiếm thời gian mà không giúp gì cho quyết định tuyển.
Một cách kiểm tra: sau khi bạn nói xong, người nghe phải trả lời được ba câu là bạn đang làm gì, bạn giỏi ở đâu, và vì sao bạn ngồi ở đây hôm nay. Thiếu câu nào thì bài giới thiệu đang hổng chỗ đó. Thử nói bài của mình cho một người bạn nghe rồi hỏi họ đúng ba câu này.
Công thức ba nhịp, từng câu nói gì
Viết ra giấy trước, mỗi nhịp hai đến bốn câu. Tổng cộng khoảng 150–250 tiếng là vừa một đến hai phút nói chậm rãi.
- Câu chào và tên. Ngắn, không cần nói lại tên trường tên ngành nếu CV đã ghi, trừ khi đó là điểm nối với vị trí.
- Hiện tại: vai trò đang làm hoặc vừa hoàn thành. "Em vừa tốt nghiệp ngành Logistics, ba tháng gần đây thực tập ở bộ phận điều phối kho của một công ty bán lẻ."
- Quá khứ: chọn một hoặc hai việc liên quan nhất đến tin tuyển dụng, kể có kết quả. "Trong lúc thực tập, em làm lại bảng theo dõi đơn hàng trễ, giúp nhóm phát hiện sớm khoảng một phần ba số đơn có nguy cơ giao muộn."
- Kỹ năng chính: một câu gom hai ba điểm mạnh phục vụ trực tiếp công việc, có thể là công cụ, ngoại ngữ, kỹ năng làm việc với khách.
- Tương lai: vì sao bạn chọn vị trí và công ty này, nói cụ thể điều bạn đã tìm hiểu được về họ, không khen chung chung.
- Câu chốt nối sang buổi phỏng vấn: "Vì vậy em nghĩ vị trí điều phối viên ở đây là bước hợp lý tiếp theo, và em rất muốn nghe thêm về cách nhóm đang vận hành."
Thứ tự hiện tại trước, quá khứ sau giúp người nghe định vị bạn ngay từ câu đầu. Kể theo dòng thời gian từ năm nhất đại học thì tới phút thứ hai người nghe vẫn chưa biết bạn đang ứng tuyển với tư cách gì.
Ba mẫu giới thiệu cho ba hoàn cảnh
Mẫu cho sinh viên mới ra trường, vị trí chăm sóc khách hàng: "Em chào anh chị, em là Ngọc Anh. Em vừa tốt nghiệp ngành Quản trị kinh doanh. Trong ba năm đại học, em làm thêm ở một chuỗi cà phê, từ nhân viên phục vụ lên trưởng ca buổi tối, phụ trách bốn bạn và xử lý phần lớn các phàn nàn của khách trong ca. Từ đó em quen giữ bình tĩnh khi khách bực và tìm cách giải quyết ngay tại chỗ. Em ứng tuyển vị trí chăm sóc khách hàng ở đây vì công ty có tổng đài hỗ trợ cả ngoài giờ hành chính, em muốn học cách xử lý yêu cầu ở quy mô lớn hơn quán cà phê."
Mẫu cho người đã đi làm 2–3 năm, chuyển công ty cùng nghề: "Em là Minh, hiện làm kế toán thuế được hơn hai năm ở một công ty sản xuất bao bì khoảng hai trăm người. Công việc chính của em là kê khai thuế hằng tháng, quyết toán năm và làm việc với cơ quan thuế khi có kiểm tra. Năm ngoái em cùng trưởng phòng chuẩn hoá lại quy trình lưu chứng từ, giảm hẳn số lần phải bổ sung hồ sơ. Em muốn chuyển sang môi trường có nhiều nghiệp vụ hơn, như công ty anh chị có giao dịch xuất nhập khẩu, để làm quen thêm mảng thuế liên quan."
Mẫu cho người chuyển ngành: "Em là Hải, bốn năm qua em là giáo viên tiếng Anh ở một trung tâm. Ngoài giờ dạy, em phụ trách thiết kế tài liệu và bài kiểm tra trực tuyến cho cả cơ sở, nên em dần thích phần xây dựng nội dung hơn phần đứng lớp. Năm nay em hoàn thành một khoá học về thiết kế bài giảng điện tử và đã làm ba khoá ngắn cho trung tâm. Em ứng tuyển vị trí chuyên viên đào tạo nội bộ vì muốn dùng cả kinh nghiệm sư phạm lẫn kỹ năng thiết kế nội dung mới học."
Các mẫu dùng xưng "em" vì đây là cách phổ biến của người trẻ khi phỏng vấn ở Việt Nam. Nếu người phỏng vấn ít tuổi hơn hoặc môi trường trang trọng, bạn có thể đổi sang cách xưng hô trung tính hơn. Đừng học thuộc mẫu; hãy thay chi tiết của chính mình vào khung.
Những câu nên tránh khi tự giới thiệu
Có những câu nghe vô hại nhưng làm người phỏng vấn mất hứng ngay từ phút đầu. Gặp nhiều nhất:
- "Như trong CV em đã ghi..." rồi đọc lại CV. Người phỏng vấn đọc được; điều họ cần là phần CV không nói được, như cách bạn nghĩ và lý do bạn chọn.
- Liệt kê tính từ không có bằng chứng: "Em là người chăm chỉ, cầu tiến, hoà đồng, chịu được áp lực". Mỗi tính từ nên đi kèm một việc đã làm chứng minh nó, hoặc bỏ đi.
- Nói về khó khăn cá nhân, tài chính gia đình như lý do cần công việc. Hoàn cảnh có thể thật, nhưng quyết định tuyển dựa trên việc bạn đóng góp được gì.
- Chê công ty cũ hoặc sếp cũ ngay trong phần giới thiệu. Lý do nghỉ việc sẽ được hỏi riêng, và lúc đó cũng nên nói theo hướng tìm kiếm điều mới hơn là chạy trốn điều cũ.
- Nói quá ngắn, chỉ tên, trường, ngành rồi im lặng. Người phỏng vấn phải gợi từng câu, buổi nói chuyện thành hỏi cung.
- Nói quá dài, quá năm phút. Từ phút thứ ba người nghe bắt đầu nhìn đồng hồ, và bạn đã tiêu hết thời gian lẽ ra dành cho câu hỏi chuyên môn.
Tập thế nào để nói tự nhiên, không như đọc bài
Viết bài giới thiệu ra, rồi gạch bỏ hết, chỉ giữ lại năm sáu từ khoá theo thứ tự: tên, vai trò hiện tại, việc nổi bật, kỹ năng, lý do ứng tuyển. Tập nói từ các từ khoá này, mỗi lần một cách diễn đạt hơi khác. Mục tiêu là thuộc ý, không thuộc câu, để khi bị ngắt giữa chừng bạn vẫn nối lại được.
Dùng điện thoại ghi âm hoặc quay video ba lần tập. Nghe lại để đếm thời gian, bắt các tiếng đệm như "ờ", "kiểu là", "thì là", và xem tốc độ nói có quá nhanh do hồi hộp không. Phần lớn người hồi hộp nói nhanh hơn bình thường, nên hãy cố ý nói chậm hơn cảm giác của mình một chút.
Khi phỏng vấn trực tuyến, đặt camera ngang tầm mắt, nhìn vào camera khi nói câu chốt thay vì nhìn hình của mình trên màn hình. Người nghe sẽ cảm nhận như bạn đang nhìn thẳng vào họ. Có thể dán vài từ khoá cạnh camera, nhưng đừng đọc từ giấy: ánh mắt đảo xuống liên tục rất dễ bị nhận ra.
Chuẩn bị luôn bản tiếng Anh nếu tin tuyển dụng yêu cầu ngoại ngữ, vì nhiều nơi sẽ đổi ngôn ngữ ngay từ câu đầu. Bản tiếng Anh nên ngắn hơn bản tiếng Việt khoảng một phần ba, câu đơn giản, để bạn nói trôi chảy thay vì vấp vì từ khó.
Câu hỏi thường gặp
Giới thiệu bản thân bao lâu là vừa?
Khoảng một đến hai phút, tương đương 150 đến 250 tiếng khi nói chậm rãi. Với phỏng vấn sơ loại qua điện thoại có thể ngắn hơn, chừng một phút. Nếu người phỏng vấn muốn nghe thêm, họ sẽ hỏi tiếp; nói ngắn mà đủ ý luôn an toàn hơn nói dài.
Có nên nói sở thích cá nhân khi giới thiệu không?
Chỉ nên nói khi sở thích liên quan tới công việc hoặc cho thấy một phẩm chất có ích. Chạy bộ đều đặn nhiều năm cho thấy tính kỷ luật, tự viết blog về công nghệ phù hợp khi ứng tuyển vị trí nội dung. Sở thích chung chung như nghe nhạc, xem phim thì bỏ qua để dành thời gian cho phần chính.
Lỡ quên giữa chừng khi đang giới thiệu thì làm sao?
Dừng một nhịp, hít một hơi và nói thật nhẹ nhàng rằng mình hơi hồi hộp, rồi nhảy sang ý tiếp theo bạn nhớ. Người phỏng vấn gặp chuyện này thường xuyên và ít khi đánh giá nặng. Điều gây ấn tượng xấu là cố nói lấp bằng những câu vô nghĩa hoặc xin lỗi liên tục.
Người mới ra trường không có thành tích thì giới thiệu gì?
Kể về một việc bạn đã làm trọn vẹn: đồ án, công việc làm thêm, hoạt động câu lạc bộ, dự án cá nhân. Nói rõ vai trò của bạn và kết quả, dù nhỏ. Kèm thêm điều bạn đã tìm hiểu về công ty để cho thấy sự chuẩn bị, đó cũng là một điểm cộng lớn với ứng viên mới.
Phỏng vấn nhóm thì giới thiệu bản thân có khác không?
Ngắn hơn, chừng 30 đến 45 giây, vì nhiều người cùng nói. Tập trung vào tên, vai trò hiện tại và một điểm khiến người nghe nhớ bạn. Lắng nghe phần giới thiệu của người khác, vì trong phần thảo luận sau đó, gọi đúng tên và nhắc lại ý của người khác là cách ghi điểm tinh tế.
Có nên chuẩn bị nhiều phiên bản giới thiệu không?
Nên có một khung chung rồi điều chỉnh phần quá khứ và tương lai cho từng nơi. Ứng tuyển công ty sản xuất thì nhấn trải nghiệm vận hành, ứng tuyển công ty dịch vụ thì nhấn kinh nghiệm làm việc với khách. Phần giới thiệu khớp với tin tuyển dụng cho thấy bạn đã đọc kỹ và thật sự muốn vị trí đó.
