Muốn làm thẻ căn cước (tên gọi mới của căn cước công dân từ ngày 1/7/2024), bạn đến điểm tiếp nhận của công an cấp xã nơi mình cư trú hoặc điểm cấp căn cước do công an tỉnh bố trí, mang theo thẻ cũ nếu có. Cán bộ tra thông tin của bạn trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, chụp ảnh, lấy vân tay và mống mắt. Phần lớn trường hợp không cần mang giấy khai sinh hay sổ hộ khẩu, vì dữ liệu đã nằm sẵn trên hệ thống.
Theo Luật Căn cước 2023, công dân từ đủ 14 tuổi bắt buộc phải có thẻ; trẻ dưới 14 tuổi được cấp khi cha mẹ hoặc người giám hộ đề nghị. Thẻ phải đổi khi người mang thẻ đủ 14, 25, 40 và 60 tuổi. Luật đặt thời hạn trả thẻ không quá 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Phần dưới đây giúp bạn chuẩn bị để đi một lần là xong, biết trường hợp nào phải đổi hay cấp lại, và tránh những lỗi khiến phải quay lại lần hai. Địa điểm, cách đặt lịch và lệ phí có thể được điều chỉnh theo văn bản mới, nên trước khi đi bạn nên xem lại thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc hỏi công an xã, phường nơi mình ở.
Ai phải làm thẻ và khi nào phải đổi
Câu hỏi hay gặp nhất là “thẻ của mình còn dùng được không”. Bảng dưới gom các tình huống phổ biến theo quy định hiện hành:
| Tình huống | Phải làm gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đủ 14 tuổi, chưa có thẻ | Làm thẻ lần đầu, bắt buộc | Nên làm ngay trong năm đủ 14 tuổi; cấp lần đầu thường không thu lệ phí |
| Trẻ dưới 14 tuổi | Làm theo nhu cầu của gia đình | Trẻ dưới 6 tuổi không phải lấy vân tay, mống mắt; cha mẹ có thể đề nghị qua VNeID |
| Sắp đủ 25, 40 hoặc 60 tuổi | Đổi thẻ | Đổi trong vòng 2 năm trước mốc tuổi thì thẻ mới dùng được tới mốc đổi kế tiếp; thẻ cấp từ 60 tuổi dùng không thời hạn |
| Còn giữ chứng minh nhân dân 9 hoặc 12 số | Làm thẻ căn cước | Chứng minh nhân dân đã hết giá trị sử dụng từ 1/1/2025 |
| Thẻ căn cước công dân gắn chip hoặc mã vạch còn hạn | Không bắt buộc đổi | Vẫn dùng tới ngày hết hạn in trên thẻ |
| Mất thẻ, thẻ gãy, mờ, bong chip | Cấp lại hoặc cấp đổi | Có lệ phí; mức thu theo thông tư của Bộ Tài chính tại thời điểm làm |
Một điểm hay bị hiểu sai: thẻ hết hạn không tự “gia hạn”. Ngân hàng, hãng bay, cơ quan công chứng đều có thể từ chối thẻ quá hạn, và việc không đổi thẻ đúng hạn có thể bị xử phạt hành chính. Cách đơn giản nhất là ghi mốc tuổi đổi thẻ vào lịch điện thoại, đi làm sớm vài tháng trước sinh nhật thay vì để sát ngày.
Riêng chuyện sáp nhập tỉnh và bỏ cấp huyện từ năm 2025: thẻ ghi địa danh cũ vẫn có giá trị. Bạn không phải đổi thẻ chỉ vì tên tỉnh, tên xã nơi mình ở đã thay đổi.
Giấy tờ cần mang khi đi làm căn cước
Hồ sơ căn cước gọn hơn nhiều so với thời làm chứng minh nhân dân, vì cán bộ đọc thẳng dữ liệu dân cư bằng số định danh cá nhân. Bạn chỉ cần chuẩn bị:
- Thẻ cũ (căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân) nếu đi đổi; cán bộ sẽ thu lại hoặc cắt góc. Mất thẻ thì khai trong tờ khai, không cần giấy báo mất.
- Số định danh cá nhân 12 số nếu chưa từng có thẻ. Số này in trên giấy khai sinh cấp sau năm 2016, hoặc tra được trong ứng dụng VNeID của cha mẹ, hoặc hỏi công an xã.
- Người đi cùng cho trẻ dưới 14 tuổi: cha, mẹ hoặc người giám hộ, mang giấy tờ tuỳ thân của chính người đó.
- Giấy tờ chứng minh thông tin mới nếu bạn vừa đổi họ tên, cải chính ngày sinh, xác định lại dân tộc: quyết định hoặc trích lục của cơ quan hộ tịch.
- Điện thoại có số chính chủ: để nhận tin nhắn hẹn trả thẻ và đăng ký tài khoản định danh điện tử mức 2 cùng lúc.
Ảnh chân dung được chụp tại chỗ trên nền sáng nên bạn không cần mang ảnh. Bạn nên để đầu trần, không đeo kính, không để tóc che mặt và tai, mặc áo có cổ hoặc áo kín vai. Kính áp tròng có màu nên tháo trước khi vào thu mống mắt. Trẻ nhỏ cần được dỗ ngồi yên vài giây khi chụp, nên đi vào lúc bé đã ăn no và không buồn ngủ.
Các bước làm thẻ tại điểm tiếp nhận
Trình tự dưới đây là phổ biến ở hầu hết các điểm cấp căn cước; tên gọi từng khâu có thể khác đôi chút giữa các địa phương:
- Đặt lịch nếu nơi bạn ở có áp dụng. Có thể đặt trong ứng dụng VNeID ở mục thủ tục hành chính hoặc trên Cổng Dịch vụ công của Bộ Công an. Nhiều nơi vẫn nhận trực tiếp theo số thứ tự.
- Đối chiếu dữ liệu. Cán bộ nhập số định danh, màn hình hiện họ tên, ngày sinh, quê quán, nơi thường trú. Bạn đọc kỹ từng dòng; đây là lúc duy nhất phát hiện sai sót trước khi in thẻ.
- Thu nhận sinh trắc học. Chụp ảnh khuôn mặt, lấy vân tay mười ngón, quét mống mắt cho người từ đủ 6 tuổi. Tay khô, sạch giúp máy đọc vân nhanh hơn.
- Ký xác nhận và chọn cách nhận thẻ. Bạn nhận giấy hẹn, chọn lấy tại chỗ hoặc gửi qua bưu điện về địa chỉ đăng ký (mất thêm phí chuyển phát).
- Nộp lệ phí với trường hợp đổi hoặc cấp lại, bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản tuỳ nơi.
- Nhận và kiểm tra thẻ. Soát lại họ tên có dấu, ngày sinh, giới tính in trên thẻ trước khi ra về; sai thì báo ngay để làm lại, không mất phí.
Nếu dữ liệu khớp, phần làm việc với cán bộ thường diễn ra nhanh; thời gian chờ chủ yếu do đông người. Tránh đi vào đầu tuần, sáng thứ Hai và những tuần cận kỳ thi, cận Tết. Khi đang ở quầy, bạn nên đề nghị kích hoạt luôn tài khoản định danh điện tử mức 2, vì sau đó muốn làm riêng lại phải xếp hàng thêm một lần.
Thông tin sai: phải sửa ở đâu trước khi làm thẻ
Thẻ căn cước in đúng những gì đang có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Vì vậy, nếu dữ liệu sai thì cán bộ cấp thẻ không sửa trực tiếp được mà sẽ hướng dẫn bạn điều chỉnh ở cơ quan quản lý gốc trước, rồi mới quay lại làm thẻ.
Sai ngày sinh, sai họ tên, sai quê quán so với giấy khai sinh thường là lỗi từ khâu hộ tịch. Bạn làm thủ tục cải chính hoặc bổ sung thông tin hộ tịch tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký khai sinh hoặc nơi cư trú, mang theo bản chính giấy khai sinh và giấy tờ chứng minh. Sau khi có quyết định, cơ quan hộ tịch cập nhật sang dữ liệu dân cư.
Sai địa chỉ thường trú, thiếu tên chủ hộ, sai quan hệ với chủ hộ là lỗi thuộc dữ liệu cư trú; bạn làm việc với công an cấp xã nơi thường trú. Dữ liệu cư trú có thể tự kiểm trước ngay trên VNeID ở mục thông tin cư trú.
Mẹo tiết kiệm thời gian: trước khi đi làm thẻ, hãy nhờ người nhà có VNeID mức 2 hoặc tự kiểm tra thông tin của mình trong ứng dụng. Phát hiện lệch sớm, bạn xử lý xong một lần thay vì đi hai, ba vòng.
Mất thẻ căn cước: việc nên làm ngay và cách cấp lại
Kiểm tra căn cước điện tử. Nếu bạn đã có tài khoản định danh mức 2, thẻ căn cước điện tử trong VNeID vẫn dùng được cho nhiều giao dịch như đi máy bay nội địa, làm thủ tục hành chính, khám bệnh bảo hiểm y tế, trong lúc chờ thẻ mới.
Báo cho ngân hàng và nhà mạng. Kẻ gian có thể dùng thẻ nhặt được để mở tài khoản, đăng ký sim hoặc vay tiêu dùng. Gọi tổng đài ngân hàng bạn đang dùng để ghi nhận, theo dõi tin nhắn biến động số dư trong vài tuần.
Nộp hồ sơ cấp lại. Đến điểm tiếp nhận căn cước như khi làm lần đầu. Với người đã có dữ liệu sinh trắc học, một số trường hợp cấp lại hoặc cấp đổi có thể đề nghị trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công, không phải chụp ảnh lại; nếu hệ thống yêu cầu thu nhận lại, bạn vẫn phải đến trực tiếp.
Không cần xác nhận mất từ nơi khác. Bạn không phải xin giấy xác nhận mất thẻ của công an phường rồi mới làm lại như nhiều người vẫn tưởng; chỉ cần khai lý do trong tờ khai.
Tìm lại được thẻ cũ thì sao. Khi thẻ mới đã được cấp, thẻ cũ không còn giá trị. Bạn nên nộp lại hoặc cắt huỷ để tránh dùng nhầm trong giao dịch.
Những lỗi khiến phải đi thêm một lần
Phần lớn hồ sơ bị hẹn lại vì những lý do rất nhỏ. Rà danh sách này trước khi ra khỏi nhà:
- Không nhớ số định danh cá nhân của trẻ hoặc của người chưa từng có thẻ, cán bộ phải tra thủ công.
- Thông tin trên giấy khai sinh và dữ liệu dân cư không khớp nhau, nhất là ngày sinh và tên có dấu.
- Trẻ dưới 14 tuổi đi cùng ông bà hoặc người thân không phải người giám hộ hợp pháp.
- Đi đổi thẻ nhưng để quên thẻ cũ ở nhà, hoặc đã làm mất mà không khai trong tờ khai.
- Số điện thoại đăng ký không còn dùng, nên không nhận được tin nhắn hẹn và mã kích hoạt VNeID.
- Đến vào cuối giờ chiều khi điểm tiếp nhận đã ngừng phát số thứ tự.
Nếu bạn đang ở xa nơi thường trú, ví dụ đi học hoặc đi làm ở tỉnh khác, bạn vẫn có thể làm căn cước tại điểm tiếp nhận nơi đang ở theo hướng dẫn của địa phương đó, vì dữ liệu được tra trên hệ thống chung toàn quốc.
Câu hỏi thường gặp
Làm căn cước mất bao lâu thì có thẻ?
Luật Căn cước quy định thời hạn cấp không quá 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Thực tế có nơi trả sớm hơn, có lúc lâu hơn vào mùa cao điểm. Bạn theo dõi tin nhắn hoặc thông báo trong VNeID để biết thẻ đã về.
Trẻ dưới 14 tuổi có bắt buộc làm căn cước không?
Không bắt buộc. Gia đình làm theo nhu cầu, ví dụ khi trẻ cần đi máy bay hoặc làm thủ tục cần giấy tờ tuỳ thân có ảnh. Trẻ từ đủ 14 tuổi thì bắt buộc phải có thẻ.
Thẻ căn cước công dân cũ còn hạn có phải đổi sang thẻ căn cước mới không?
Không. Thẻ căn cước công dân còn hạn vẫn dùng tới ngày hết hạn in trên thẻ. Chỉ chứng minh nhân dân là đã hết giá trị từ ngày 1/1/2025 và phải chuyển sang thẻ căn cước.
Có làm căn cước ở nơi tạm trú được không?
Được trong đa số trường hợp, vì cán bộ tra dữ liệu trên hệ thống chung toàn quốc. Bạn nên gọi hỏi hoặc xem thông báo của công an phường, xã nơi tạm trú về địa điểm và giờ nhận hồ sơ trước khi đến.
Đổi căn cước sớm trước mốc 25 tuổi có được không?
Được. Nếu thẻ được cấp đổi trong vòng 2 năm trước mốc tuổi phải đổi, thẻ mới có giá trị tới mốc đổi kế tiếp. Ví dụ đổi lúc 23 tuổi rưỡi thì thẻ dùng tới năm 40 tuổi.
Ảnh trên thẻ xấu có được chụp lại không?
Thường cán bộ cho xem ảnh trên màn hình trước khi lưu. Nếu nhắm mắt, mờ hay lệch, bạn có thể đề nghị chụp lại ngay lúc đó. Khi thẻ đã in xong, muốn đổi ảnh phải làm thủ tục cấp đổi và có thể mất lệ phí.
