Ly hôn thuận tình là khi cả hai vợ chồng cùng muốn chấm dứt hôn nhân và đã thoả thuận được việc chia tài sản, nuôi con; toà xem xét rồi ra quyết định công nhận, thường nhanh và ít tốn kém. Ly hôn đơn phương là khi chỉ một người yêu cầu; toà thụ lý như một vụ án, phải chứng minh hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng, thời gian kéo dài nhiều tháng và có thể bị kháng cáo.
Cả hai loại đều do toà án giải quyết theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Không có cơ quan nào khác, kể cả uỷ ban xã hay tổ dân phố, có quyền cho ly hôn.
Bài này so sánh hai cách ở mức thủ tục chung để bạn biết mình đang đứng ở đâu. Hệ thống toà án đã được tổ chức lại từ giữa năm 2025, mẫu đơn và mức án phí cũng có thể thay đổi, nên trước khi nộp hãy hỏi trực tiếp bộ phận tiếp nhận đơn của toà hoặc luật sư.
So sánh nhanh hai hình thức
Bảng dưới đây giúp bạn nhìn ngay sự khác biệt. Các mốc thời gian là quy định chung của luật tố tụng; thực tế có thể dài hơn tuỳ toà và tuỳ hồ sơ.
| Tiêu chí | Thuận tình | Đơn phương |
|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 55: cả hai tự nguyện, đã thoả thuận tài sản và con | Điều 56: bạo lực gia đình, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng, hoặc vợ/chồng bị tuyên mất tích |
| Bản chất thủ tục | Việc dân sự (yêu cầu công nhận) | Vụ án dân sự (có nguyên đơn, bị đơn) |
| Nơi nộp | Toà nơi một trong hai bên cư trú, làm việc, do hai người chọn | Toà nơi bị đơn cư trú, làm việc |
| Thời gian chuẩn bị theo luật | Khoảng 1 tháng xét đơn, rồi mở phiên họp | Khoảng 4 tháng, có thể gia hạn thêm 2 tháng, rồi mới xét xử |
| Kết quả | Quyết định công nhận thuận tình ly hôn, có hiệu lực ngay | Bản án sơ thẩm, có thể bị kháng cáo lên phúc thẩm |
| Lệ phí, án phí cơ bản | Lệ phí việc dân sự, hai bên thường chia nhau | Án phí không giá ngạch do nguyên đơn tạm ứng, cộng án phí theo giá trị tài sản nếu tranh chấp |
Mức lệ phí và án phí cơ bản quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, hiện thường được nhắc là 300.000 đồng cho mỗi loại khi không có tranh chấp tài sản. Có tranh chấp tài sản thì án phí tính theo phần trăm giá trị tài sản được chia, có thể lên tới hàng chục triệu. Hãy kiểm tra lại mức hiện hành khi nộp.
Khi nào được coi là thuận tình thật sự
Thuận tình không chỉ là cùng ký vào đơn. Điều 55 đòi hỏi hai người thật sự tự nguyện và đã thoả thuận được về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con.
Nếu một bên ký đơn vì bị ép, hoặc thoả thuận để con ở với người không đủ điều kiện, hoặc bỏ mặc quyền lợi của vợ đang mang thai, toà không công nhận thoả thuận đó. Lúc này toà sẽ chuyển sang giải quyết như một vụ án ly hôn, tức là gần với đơn phương về thời gian và thủ tục.
Một chi tiết quan trọng: chỉ cần còn một điểm chưa thống nhất, ví dụ đồng ý ly hôn và nuôi con nhưng chưa thống nhất chia căn nhà, thì đó không còn là thuận tình trọn vẹn. Hai người có thể chọn cách thoả thuận phần đã thống nhất và yêu cầu toà giải quyết phần còn tranh chấp, hoặc tách việc chia tài sản ra giải quyết sau ly hôn.
Trong phiên hoà giải tại toà, thẩm phán sẽ hỏi riêng từng người để kiểm tra sự tự nguyện. Nếu một bên đổi ý ở bước này, hồ sơ không còn là thuận tình.
Căn cứ của ly hôn đơn phương
Bạo lực gia đình. Hành vi đánh đập, đe doạ, xúc phạm, cô lập, kiểm soát kinh tế làm người kia sống trong sợ hãi. Chứng cứ có thể là biên bản của công an, kết quả khám thương, tin nhắn, lời khai hàng xóm, quyết định cấm tiếp xúc nếu có.
Vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ vợ chồng. Như ngoại tình, bỏ mặc gia đình nhiều năm, không chung sống, không chăm lo con, tiêu xài hết tài sản chung. Luật yêu cầu vi phạm đó làm hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được.
Vợ hoặc chồng bị toà tuyên bố mất tích. Người kia yêu cầu ly hôn thì toà giải quyết cho ly hôn. Trước đó phải có quyết định tuyên bố mất tích theo một thủ tục riêng, với điều kiện biệt tích từ 2 năm trở lên và đã thông báo tìm kiếm.
Ly hôn theo yêu cầu của người thân. Cha, mẹ hoặc người thân thích khác được yêu cầu ly hôn khi một bên vợ hoặc chồng bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác không nhận thức, làm chủ được hành vi, đồng thời là nạn nhân bạo lực gia đình do người kia gây ra.
Người kia không hợp tác vẫn ly hôn được. Bị đơn không đến toà, không nhận giấy triệu tập thì sau khi triệu tập hợp lệ, toà vẫn có thể xét xử vắng mặt. Khó khăn thường gặp là xác định nơi cư trú của bị đơn, nên bạn cần cung cấp địa chỉ cuối cùng mình biết.
Trường hợp người chồng không được yêu cầu ly hôn
Khoản 3 Điều 51 quy định chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này bảo vệ người mẹ và đứa trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất.
Hạn chế chỉ áp dụng với người chồng. Người vợ trong giai đoạn đó vẫn có quyền nộp đơn ly hôn. Trong thực tiễn, nếu chính người vợ đồng ý và cùng ký đơn thuận tình, toà thường vẫn thụ lý vì quyền yêu cầu xuất phát từ người được bảo vệ; tuy vậy cách áp dụng có thể khác nhau, bạn nên hỏi toà trước.
Quy định cũng áp dụng khi người vợ đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi kể cả khi đứa trẻ không phải con chung, theo hướng dẫn trong văn bản liên tịch của các cơ quan tư pháp. Nếu người chồng nộp đơn trong giai đoạn này, toà sẽ trả lại đơn. Hết thời gian trên, người chồng có thể nộp lại.
Lưu ý thêm, ly hôn giả để né nghĩa vụ tài sản, nghĩa vụ trả nợ hay hưởng chính sách là hành vi bị luật cấm và có thể bị xử lý.
Hồ sơ chung cần chuẩn bị
Hồ sơ hai loại khá giống nhau, khác ở mẫu đơn: thuận tình dùng đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, đơn phương dùng đơn khởi kiện. Mẫu đơn có thể lấy tại toà hoặc trên trang thông tin của toà án.
- Đơn theo mẫu, ghi rõ yêu cầu về hôn nhân, con chung và tài sản (nếu có tranh chấp).
- Bản chính giấy chứng nhận kết hôn. Mất bản chính thì xin trích lục kết hôn tại nơi đã đăng ký.
- Bản sao căn cước của vợ và chồng, hoặc giấy tờ tuỳ thân khác.
- Bản sao giấy khai sinh của các con chung.
- Giấy tờ về tài sản nếu yêu cầu chia: sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng vay.
- Chứng cứ cho căn cứ ly hôn với trường hợp đơn phương: tin nhắn, biên bản, kết quả khám thương, xác nhận ly thân thực tế.
- Giấy tờ xác định nơi cư trú để toà xác định thẩm quyền; thông tin cư trú hiện có thể tra trên ứng dụng định danh điện tử.
Nhiều toà đã nhận đơn trực tuyến hoặc qua bưu điện, nhưng sau đó vẫn cần đến làm việc trực tiếp. Từ ngày 1/7/2025, toà án nhân dân cấp huyện được thay bằng toà án nhân dân khu vực; hãy tra đúng toà khu vực phụ trách nơi mình cư trú trước khi nộp.
Trình tự giải quyết sau khi nộp đơn
Dù thuận tình hay đơn phương, quy trình đều đi qua các bước sau, chỉ khác về thời gian và mức độ tranh tụng.
- Toà nhận đơn, xem xét và yêu cầu bổ sung nếu thiếu. Có thể được chuyển sang hoà giải viên tại toà trước khi thụ lý nếu các bên đồng ý.
- Nộp tạm ứng lệ phí hoặc án phí theo thông báo, rồi nộp biên lai cho toà để được thụ lý.
- Toà triệu tập, lấy lời khai, thu thập chứng cứ, tiến hành hoà giải. Với việc nuôi con, toà có thể hỏi ý kiến con từ đủ 7 tuổi.
- Thuận tình: hoà giải đoàn tụ không thành và đủ điều kiện thì toà ra quyết định công nhận. Đơn phương: hoà giải không thành thì mở phiên toà xét xử.
- Nhận quyết định hoặc bản án. Bản án đơn phương có thời hạn kháng cáo 15 ngày; hết hạn không ai kháng cáo mới có hiệu lực.
- Mang quyết định hoặc bản án đến cơ quan đăng ký hộ tịch nếu cần ghi chú, và làm thủ tục sang tên tài sản, thay đổi thông tin liên quan.
Nếu một bên rút đơn hoặc hai người làm lành, toà sẽ đình chỉ giải quyết. Đây cũng là lý do toà luôn hoà giải đoàn tụ trước: luật đặt mục tiêu giữ gìn gia đình khi còn có thể.
Câu hỏi thường gặp
Ly hôn có bắt buộc phải về nơi đăng ký kết hôn để nộp đơn không?
Không. Thẩm quyền xác định theo nơi cư trú, làm việc của vợ chồng, không phụ thuộc nơi đăng ký kết hôn. Thuận tình thì chọn toà nơi một trong hai người cư trú; đơn phương thì nộp tại toà nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc.
Một người đang ở nước ngoài thì ly hôn thế nào?
Vụ việc có yếu tố nước ngoài vẫn có thể giải quyết tại toà Việt Nam. Người ở nước ngoài có thể gửi văn bản trình bày ý kiến, uỷ quyền tham gia một số việc, đề nghị giải quyết vắng mặt. Thủ tục ủy thác tư pháp có thể làm thời gian kéo dài đáng kể.
Không có giấy đăng ký kết hôn thì có ly hôn được không?
Nếu chưa đăng ký kết hôn thì về pháp lý không có hôn nhân để ly hôn. Toà sẽ tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng và giải quyết riêng việc con chung, tài sản nếu có yêu cầu. Nếu đã đăng ký nhưng mất giấy thì xin trích lục.
Có thể ly hôn trước rồi chia tài sản sau không?
Có. Hai người có thể chỉ yêu cầu toà giải quyết quan hệ hôn nhân và con chung, còn tài sản tự thoả thuận hoặc khởi kiện chia sau. Trong thời gian chưa chia, tài sản đó vẫn thuộc sở hữu chung của hai người.
Ly hôn thuận tình có cần thuê luật sư không?
Không bắt buộc. Nhiều cặp tự làm được nếu đã thống nhất mọi việc. Luật sư hữu ích khi có tài sản lớn, nợ chung, con nhỏ hoặc một bên ở xa, vì cách ghi thoả thuận sai có thể gây khó khăn khi sang tên tài sản sau này.
Người kia không chịu ký đơn thuận tình thì sao?
Khi đó bạn nộp đơn khởi kiện ly hôn đơn phương. Việc người kia không đồng ý không ngăn được toà giải quyết nếu bạn chứng minh được căn cứ theo Điều 56. Thời gian thường lâu hơn và cần chuẩn bị chứng cứ kỹ.
