Nguyên tắc chung: triệu chứng nằm ở cơ quan nào thì khám chuyên khoa của cơ quan đó (đau bụng, ợ chua khám Tiêu hoá; đau ngực, hồi hộp khám Tim mạch; đau khớp khám Cơ xương khớp; nổi mẩn khám Da liễu; tê tay, đau đầu khám Thần kinh), còn khi chưa rõ hoặc có nhiều triệu chứng cùng lúc thì khám Nội tổng quát hoặc bác sĩ gia đình để được định hướng. Riêng các dấu hiệu như đau ngực dữ dội, khó thở, yếu liệt nửa người, đau bụng dữ dội thì vào thẳng cấp cứu, không xếp hàng khám thường.
Đăng ký nhầm khoa không phải lỗi lớn, bác sĩ sẽ chuyển bạn sang đúng chỗ, nhưng mất thêm một vòng chờ, có khi cả buổi. Bảng tra dưới đây giúp chọn đúng ngay từ quầy tiếp đón. Tên khoa có thể khác nhau đôi chút giữa các cơ sở (ví dụ “Nội tiêu hoá” hay “Tiêu hoá – Gan mật”).
Bảng tra triệu chứng và chuyên khoa nên đăng ký
Bảng áp dụng cho người lớn khám ngoại trú, triệu chứng không ở mức cấp cứu. Trẻ em dưới 16 tuổi thường khám chuyên khoa Nhi trước.
| Triệu chứng | Chuyên khoa nên đăng ký | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đau thượng vị, ợ chua, đầy bụng, táo bón hay tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu | Tiêu hoá (Nội tiêu hoá – Gan mật) | đau bụng dưới phải dữ dội, sốt: cấp cứu ngoại (nghi ruột thừa) |
| Đau ngực, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc không đều, phù chân, khó thở khi gắng sức | Tim mạch | hồi hộp kèm run tay, sụt cân: có thể do tuyến giáp, khám thêm Nội tiết |
| Ho kéo dài trên 3 tuần, khò khè, khó thở, ho ra máu | Hô hấp (Phổi) | ho ra máu nhiều, khó thở nặng: cấp cứu |
| Đau đầu kéo dài, tê bì, yếu tay chân, run, động kinh, giảm trí nhớ | Thần kinh | tê tay kiểu ống cổ tay, thoát vị cột sống cổ có thể khám Cơ xương khớp hoặc Chấn thương chỉnh hình |
| Chóng mặt quay cuồng khi đổi tư thế, ù tai, nghe kém | Tai mũi họng | chóng mặt kèm nói khó, yếu nửa người: cấp cứu; choáng, ngất: Tim mạch |
| Đau khớp, sưng khớp, cứng khớp buổi sáng, đau lưng mạn | Cơ xương khớp | khớp ngón chân cái sưng đỏ đột ngột: hay gặp là gút |
| Nổi mẩn, ngứa, mụn, nấm da, rụng tóc, thay đổi nốt ruồi | Da liễu | mề đay kèm sưng môi, khó thở: cấp cứu |
| Khát nhiều, tiểu nhiều, bướu cổ, tăng giảm cân bất thường | Nội tiết | thường được thử đường huyết, chức năng tuyến giáp |
| Tiểu buốt, tiểu máu, đau hông lưng, sỏi thận | Thận – Tiết niệu (Nội thận hoặc Ngoại tiết niệu) | nữ có khí hư bất thường: Sản phụ khoa |
| Rối loạn kinh nguyệt, đau bụng dưới ở nữ, khí hư, chậm có con | Sản phụ khoa | chậm kinh kèm đau bụng dữ dội, ra máu: cấp cứu sản |
| Đau mắt đỏ, nhìn mờ, chớp sáng, ruồi bay | Mắt | mất thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội kèm nhức đầu, buồn nôn: khám ngay |
| Đau răng, sưng lợi, hôi miệng, đau khớp hàm | Răng hàm mặt | sưng lan xuống cổ, khó nuốt, sốt: khám ngay |
| Mất ngủ kéo dài, lo âu, buồn chán, hoảng sợ | Tâm thần (Sức khoẻ tâm thần) | có ý nghĩ tự làm hại: tìm hỗ trợ khẩn cấp ngay |
| Mệt mỏi, sụt cân, sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, nhiều triệu chứng lẫn lộn | Nội tổng quát | bác sĩ sẽ cho xét nghiệm cơ bản và chuyển chuyên khoa |
Bảng chỉ giúp chọn điểm bắt đầu. Cùng một triệu chứng có thể do nhiều cơ quan: đau vùng thượng vị đôi khi là nhồi máu cơ tim, đau vai trái có khi từ tim, đau lưng có thể từ thận. Vì thế bác sĩ đầu tiên có thể chuyển bạn sang khoa khác sau khi khám, đó là bình thường.
Khi chưa rõ: khám nội tổng quát hoặc bác sĩ gia đình
Có những tình huống không thể gán cho một cơ quan: mệt mỏi kéo dài, sụt cân không lý do, sốt nhẹ nhiều tuần, đau nhức khắp người, hoặc bạn có ba bốn triệu chứng ở nhiều nơi cùng lúc. Khi đó điểm bắt đầu hợp lý là Nội tổng quát (ở bệnh viện) hoặc bác sĩ gia đình (ở phòng khám, trạm y tế, cơ sở có mô hình này). Bác sĩ sẽ hỏi bệnh toàn diện, làm các xét nghiệm nền như công thức máu, đường huyết, chức năng gan thận, nước tiểu, tuyến giáp, rồi quyết định có cần chuyên khoa nào.
Lợi thế của cách đi này là tránh “đi lòng vòng”: khám ba chuyên khoa khác nhau, mỗi nơi giải quyết một mảnh, không ai nhìn bức tranh chung, thuốc chồng thuốc. Người cao tuổi nhiều bệnh nền đặc biệt hợp với một bác sĩ chính theo dõi dài hạn, có thể rà toàn bộ đơn thuốc để giảm số thuốc không cần thiết.
Nếu bạn khám theo bảo hiểm y tế, nơi đăng ký khám ban đầu thường là điểm vào hợp lý cho các vấn đề chưa rõ, và cũng là nơi giúp bạn làm thủ tục chuyển đến cơ sở chuyên sâu khi cần. Quy định về chuyển cơ sở và mức hưởng có thay đổi theo thời gian, hãy kiểm tra trên cổng thông tin chính thức của bảo hiểm xã hội hoặc hỏi trực tiếp quầy tiếp đón.
Mấy cặp triệu chứng hay đăng ký nhầm
Chóng mặt: Tai mũi họng hay Thần kinh? Chóng mặt quay cuồng như nhà cửa xoay tròn, xuất hiện khi nằm xuống, trở mình, ngẩng đầu, kéo dài vài chục giây thường do tai trong (tiền đình ngoại biên), khám Tai mũi họng hoặc Thần kinh đều được. Nếu cảm giác là choáng váng, tối sầm mắt khi đứng dậy, hồi hộp, suýt ngất thì nên khám Tim mạch. Chóng mặt kèm nhìn đôi, nói ngọng, đi loạng choạng, yếu tay chân là cấp cứu.
Tê tay: Thần kinh hay Cơ xương khớp? Tê buốt ba ngón rưỡi đầu (ngón cái đến nửa ngón nhẫn), nặng về đêm, đỡ khi vẩy tay gợi ý hội chứng ống cổ tay; tê lan từ cổ vai xuống cánh tay kèm đau mỏi cổ gợi ý bệnh cột sống cổ. Cả hai có thể bắt đầu ở Thần kinh hoặc Cơ xương khớp. Tê đều hai bàn chân, hai bàn tay kiểu đi găng đi tất ở người tiểu đường thì báo bác sĩ Nội tiết. Tê yếu đột ngột một bên người là cấp cứu.
Đau ngực: Tim mạch, Tiêu hoá hay Cơ xương khớp? Đau tức, đè nặng sau xương ức khi gắng sức, đỡ khi nghỉ: khám Tim mạch sớm. Nóng rát sau xương ức, ợ chua, nặng hơn khi nằm sau ăn: thường do trào ngược, khám Tiêu hoá. Đau nhói tại một điểm, ấn vào đau hơn, thay đổi theo cử động: thường do cơ, sụn sườn. Nhưng đau ngực ở người trên 40 tuổi, có tăng huyết áp, tiểu đường, hút thuốc thì nên loại trừ tim trước.
Đau bụng dưới ở nữ: Tiêu hoá hay Sản phụ khoa? Đau theo chu kỳ kinh, kèm khí hư, ra máu bất thường: Sản phụ khoa. Kèm tiểu buốt: Thận – Tiết niệu. Kèm thay đổi đại tiện, đầy hơi: Tiêu hoá. Chậm kinh mà đau bụng dữ dội, choáng: cấp cứu sản.
Đau lưng: Cơ xương khớp hay Thận? Đau vùng thắt lưng tăng khi cúi, mang vác, đỡ khi nằm nghỉ: Cơ xương khớp. Đau quặn một bên hông lưng lan xuống bụng dưới, kèm tiểu máu: nghĩ sỏi, khám Tiết niệu. Đau lưng kèm sốt, tiểu buốt: có thể viêm thận, khám sớm trong ngày.
Dấu hiệu phải vào cấp cứu thay vì xếp hàng khám
Các tình huống dưới đây cần đến khoa Cấp cứu ngay hoặc gọi cấp cứu 115. Không tự lái xe nếu đang đau ngực, chóng mặt, khó thở.
- Đau ngực dữ dội, đè ép, kéo dài trên 15–20 phút, lan lên hàm, vai, tay trái, kèm vã mồ hôi, khó thở.
- Méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên người, nhìn mờ đột ngột: dấu hiệu đột quỵ, mỗi phút đều quý.
- Khó thở nặng, thở rít, môi tím, không nói được trọn câu.
- Đau đầu dữ dội đột ngột “như sét đánh”, khác hẳn mọi lần, hoặc kèm sốt, cổ cứng, nôn vọt.
- Đau bụng dữ dội, bụng cứng như gỗ, hoặc đau bụng kèm nôn liên tục, không trung tiện được.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê hoặc ra nhiều máu tươi.
- Ngất, co giật, lơ mơ, lú lẫn đột ngột.
- Sốt cao kèm phát ban tím không mất khi ấn, li bì; hoặc sốt ở người đang hoá trị, mới phẫu thuật.
- Phản ứng dị ứng toàn thân: sưng môi, lưỡi, mặt, mề đay lan nhanh, khó thở sau ăn, uống thuốc, bị ong đốt.
- Chấn thương đầu kèm nôn, đau đầu tăng dần, buồn ngủ bất thường; tai nạn với lực va chạm mạnh.
- Có ý nghĩ hoặc kế hoạch tự làm hại bản thân.
Khi gọi cấp cứu hay đến phòng cấp cứu, nói ngay triệu chứng chính và giờ bắt đầu. Với đột quỵ và nhồi máu cơ tim, giờ khởi phát quyết định phương pháp điều trị. Mang theo danh sách thuốc và giấy tờ nếu kịp, nhưng đừng để việc tìm giấy làm chậm việc đi.
Mẹo đăng ký khám để đỡ mất thời gian
Trước khi đi, ghi triệu chứng chính ra một câu ngắn để nói ở quầy tiếp đón, ví dụ “đau khớp gối hai bên, ba tháng nay”. Nhân viên tiếp đón ở nhiều cơ sở được hướng dẫn phân luồng, nghe câu này là chỉ đúng khoa. Nếu có giấy chuyển hoặc kết quả từ nơi khác ghi rõ chuyên khoa đề nghị, đưa luôn ra.
Một số bệnh viện có khu khám theo yêu cầu, khám ngoài giờ, khám chiều hoặc thứ bảy, đặt lịch qua ứng dụng; thời gian chờ thường ngắn hơn nhưng chi phí và quyền lợi bảo hiểm có thể khác, nên hỏi rõ trước. Người có bệnh mạn tính đang tái khám đều đặn nên hỏi bác sĩ về lịch hẹn cố định để không phải bốc số từ đầu mỗi lần.
Với trẻ em, người già, người đang mang thai, ưu tiên khám ở chuyên khoa riêng (Nhi, Lão khoa, Sản) nếu cơ sở có, vì bác sĩ quen với đặc điểm từng nhóm. Và nếu đã khám một chuyên khoa, điều trị đúng hẹn mà không đỡ sau thời gian bác sĩ dự kiến, hãy quay lại nói rõ; đôi khi cần xem lại hướng chẩn đoán hoặc chuyển chuyên khoa khác.
Câu hỏi thường gặp
Đau dạ dày nên khám khoa nào?
Đau vùng thượng vị, ợ chua, đầy bụng, buồn nôn kéo dài nên khám chuyên khoa Tiêu hoá. Bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày, xét nghiệm vi khuẩn H. pylori. Nếu đau kèm nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau dữ dội đột ngột thì vào cấp cứu.
Mất ngủ nên khám khoa nào?
Mất ngủ kéo dài kèm lo âu, buồn chán nên khám chuyên khoa Tâm thần hoặc Sức khoẻ tâm thần. Nếu mất ngủ kèm ngáy to, ngưng thở khi ngủ thì có thể khám Tai mũi họng hoặc Hô hấp. Khi chưa rõ, khám Nội tổng quát để được định hướng.
Rụng tóc nhiều nên khám khoa nào?
Rụng tóc thường bắt đầu ở chuyên khoa Da liễu. Nếu kèm mệt mỏi, tăng hay giảm cân, rối loạn kinh nguyệt, bác sĩ có thể cho xét nghiệm tuyến giáp, thiếu máu hoặc chuyển Nội tiết. Rụng tóc sau sinh, sau ốm nặng thường tự cải thiện sau vài tháng.
Đau vai gáy khám khoa nào?
Đau vai gáy do tư thế, thoái hoá cột sống cổ thường khám Cơ xương khớp; nếu kèm tê lan xuống tay, yếu tay có thể khám Thần kinh. Bác sĩ cũng có thể giới thiệu sang Phục hồi chức năng để tập. Đau vai trái kèm tức ngực, khó thở cần loại trừ bệnh tim.
Nổi hạch ở cổ nên khám khoa nào?
Hạch cổ nhỏ, mềm, di động sau viêm họng thường tự nhỏ lại trong vài tuần. Hạch to dần, cứng, không đau, tồn tại trên 2–4 tuần, hoặc kèm sốt về chiều, sụt cân, đổ mồ hôi đêm nên khám Tai mũi họng hoặc Nội tổng quát để được làm thêm siêu âm, xét nghiệm.
Khám bác sĩ gia đình khác gì khám bệnh viện?
Bác sĩ gia đình theo dõi sức khoẻ lâu dài, xử lý các bệnh thường gặp, quản lý bệnh mạn tính và chuyển chuyên khoa khi cần. Bệnh viện mạnh về chuyên sâu, kỹ thuật cao. Với vấn đề chưa rõ hoặc bệnh mạn ổn định, bắt đầu với bác sĩ gia đình thường tiện và đỡ chờ.
