Với du học sinh năm đầu, lựa chọn an toàn nhất thường là ký túc xá của trường hoặc homestay do trường giới thiệu: có người chịu trách nhiệm, hợp đồng rõ ràng, không phải tự đi xem nhà ở một thành phố còn lạ. Từ năm thứ hai, khi đã quen đường, có bạn bè và hiểu luật thuê nhà nước sở tại, nhiều người chuyển sang thuê chung căn hộ để tiết kiệm và tự do hơn.
Không có lựa chọn nào rẻ nhất ở mọi nơi. Ở thành phố lớn đắt đỏ, ký túc xá trường có khi còn đắt hơn phòng thuê chung ngoài thị trường; ở thị trấn đại học nhỏ thì ngược lại. Điều quan trọng hơn giá là bạn biết mình đang ký gì, trả tiền cho ai, và có đường lui nếu chỗ ở không như quảng cáo. Phần dưới so sánh ba lựa chọn, rồi đi vào hợp đồng, tiền cọc và các chiêu lừa nhắm vào sinh viên quốc tế.
So sánh ký túc xá, homestay và thuê chung
Bảng dưới so sánh tương đối, vì mức giá và điều kiện khác nhau rất nhiều giữa các nước, thành phố và từng trường.
| Tiêu chí | Ký túc xá trường | Homestay | Thuê chung căn hộ |
|---|---|---|---|
| Chi phí | Trung bình đến cao, thường gồm điện nước, internet | Trung bình, thường gồm một hoặc hai bữa ăn | Thấp nhất nếu chia nhiều người, nhưng phải tự trả điện, nước, mạng |
| Tự do giờ giấc | Khá tự do, có nội quy chung | Ít nhất, theo nếp nhà chủ | Cao nhất |
| An toàn, hỗ trợ | Cao, có bảo vệ và nhân viên quản lý | Có người lớn để hỏi khi gặp chuyện | Tự lo, phụ thuộc chủ nhà và bạn ở cùng |
| Luyện ngoại ngữ | Tốt nếu ở cùng sinh viên bản xứ | Tốt nhất, nói chuyện hằng ngày | Dễ thành ở toàn người Việt |
| Thủ tục | Đăng ký qua cổng của trường, theo kỳ học | Qua trường hoặc đơn vị giới thiệu | Tự tìm, tự xem nhà, tự ký |
| Hợp với ai | Năm đầu, muốn kết bạn nhanh | Học sinh nhỏ tuổi, khoá ngắn, người cần nề nếp | Từ năm hai, đã quen thành phố |
Một điểm hay bị bỏ qua: ký túc xá thường đóng cửa hoặc thu thêm phí trong kỳ nghỉ dài, và hợp đồng hay tính theo năm học chứ không theo tháng. Nếu định ở lại thành phố trong hè để làm thêm, hãy hỏi trước chuyện này, kẻo đến tháng sáu phải vội đi tìm chỗ khác.
Ký túc xá và homestay: những điều nên hỏi trước khi chốt
Đăng ký ký túc xá càng sớm càng tốt. Nhiều trường mở đăng ký ngay sau khi bạn nhận thư mời nhập học có điều kiện hoặc chính thức, và ưu tiên sinh viên năm nhất, sinh viên quốc tế. Phòng rẻ, gần khuôn viên hết rất nhanh; đăng ký muộn có thể chỉ còn phòng đắt hoặc phải vào danh sách chờ.
Hỏi rõ phí đã gồm gì. Điện, nước, sưởi, internet, giặt sấy, bảo hiểm đồ đạc, phí dọn phòng có nằm trong giá không. Phòng có bếp riêng hay bếp chung cho bao nhiêu người, có gói ăn bắt buộc không. Hai phòng cùng giá có thể chênh nhau đáng kể khi cộng đủ các khoản này.
Với homestay, hỏi về nếp sinh hoạt. Giờ về nhà, khách đến chơi, dùng bếp, giặt đồ mấy lần một tuần, nhà có nuôi thú cưng hay có trẻ nhỏ không, cách nhà đến trường bao nhiêu phút đi xe buýt. Hỏi thẳng từ đầu đỡ ngại hơn nhiều so với chịu đựng cả học kỳ.
Hỏi thủ tục chuyển chỗ. Nếu không hợp gia đình homestay hoặc bạn cùng phòng ký túc xá, trường có cho đổi không, báo trước bao lâu, có mất phí không. Một chỗ ở tốt là chỗ có đường thoát rõ ràng khi có chuyện.
Kiểm tra ai đứng ra giới thiệu. Homestay qua văn phòng chỗ ở của trường hoặc đơn vị được trường liên kết thường đã được kiểm tra nhà và người. Homestay tự tìm qua nhóm mạng xã hội thì bạn phải tự kiểm chứng mọi thứ.
Thuê chung căn hộ: đọc hợp đồng thế nào
Khi tự thuê nhà ở nước ngoài, hợp đồng là thứ bảo vệ bạn duy nhất. Đừng ký khi chưa đọc hết, kể cả khi chủ nhà giục. Những điểm phải tìm trong hợp đồng:
- Tên các bên: người cho thuê là chủ nhà thật hay đơn vị quản lý được uỷ quyền; tên bạn có trong hợp đồng hay bạn chỉ ở "nhờ" người thuê chính. Không có tên trong hợp đồng thì khi tranh chấp bạn gần như không có quyền gì.
- Thời hạn và điều kiện chấm dứt: hợp đồng cố định 6 hay 12 tháng, muốn chuyển đi sớm phải báo trước bao lâu, có phải tìm người thay không, có bị giữ cọc không.
- Tiền thuê đã gồm gì: ở Đức người ta phân biệt tiền thuê "lạnh" (chỉ tiền nhà) và tiền thuê "ấm" (cộng phí dịch vụ, sưởi); ở nhiều nước khác hoá đơn điện, gas, nước, internet tách riêng. Hỏi mức trung bình mùa đông của người thuê trước.
- Tiền cọc: bao nhiêu tháng, gửi ở đâu, khi nào trả lại, bị trừ trong trường hợp nào. Mỗi nước có luật riêng; ví dụ ở Đức tiền cọc nhà ở theo luật không vượt quá ba tháng tiền thuê lạnh, còn ở Anh, chủ nhà phải đưa tiền cọc vào một chương trình bảo vệ tiền cọc được chính phủ công nhận.
- Biên bản bàn giao: danh sách đồ đạc và tình trạng từng món lúc nhận nhà. Chụp ảnh, quay video từng góc, gửi email cho chủ nhà ngay ngày nhận để có mốc thời gian.
- Quy định nhà chung: có được nuôi thú cưng, hút thuốc, cho bạn ở lại qua đêm, đăng ký địa chỉ cư trú ở căn nhà đó không. Ở những nước bắt buộc khai báo địa chỉ, chủ nhà phải xác nhận cho bạn; chỗ ở không cho đăng ký là dấu hiệu đáng lo.
Nếu đọc không hiểu, văn phòng hỗ trợ sinh viên hoặc hội sinh viên của trường thường xem hợp đồng giúp miễn phí. Đây là dịch vụ ít người dùng nhất dù hữu ích nhất.
Kiểm tra trước khi chuyển tiền: quy trình an toàn
Phần lớn vụ lừa thuê nhà xảy ra khi sinh viên còn ở Việt Nam, muốn có chỗ ở chắc chắn trước khi bay, nên chuyển tiền cho một căn hộ chưa từng thấy. Trước khi trả bất kỳ khoản nào, đi qua các bước sau:
- Xem nhà trực tiếp, hoặc nhờ người quen, đàn anh đàn chị đang ở thành phố đó đến xem giúp. Nếu chỉ xem được qua cuộc gọi video, yêu cầu người cho thuê đi một vòng quanh nhà, mở cửa sổ quay ra đường, quay cửa ra vào và hộp thư.
- Tra địa chỉ trên bản đồ trực tuyến, đối chiếu hình mặt tiền với ảnh đường phố. Lấy vài tấm ảnh trong tin đăng tìm kiếm ngược bằng hình ảnh; ảnh bị lấy từ tin đăng khác hoặc từ trang khách sạn là dấu hiệu lừa.
- So giá với mặt bằng chung khu đó trên vài trang cho thuê lớn. Giá rẻ hơn hẳn mặt bằng, kèm lời mời "nhiều người hỏi, chuyển cọc ngay để giữ" là mẫu quen của lừa đảo.
- Yêu cầu hợp đồng bằng văn bản trước khi trả tiền, đọc tên chủ nhà và địa chỉ trong đó.
- Chỉ thanh toán qua kênh có lưu vết và có thể khiếu nại: chuyển khoản ngân hàng vào tài khoản đứng tên chủ nhà hoặc công ty quản lý, hoặc qua nền tảng cho thuê có cơ chế giữ tiền. Tránh chuyển tiền qua dịch vụ chuyển tiền nhanh cho cá nhân lạ, thẻ quà tặng hay tiền mã hoá.
- Giữ lại toàn bộ tin nhắn, email, biên lai. Nếu có chuyện, đây là bằng chứng để báo trường, báo cảnh sát và ngân hàng.
Các chiêu lừa thuê nhà online nhắm vào du học sinh
Chủ nhà đang ở nước ngoài. Người đăng tin nói mình đang công tác hoặc truyền giáo ở xa, không thể cho xem nhà, sẽ gửi chìa khoá qua bưu điện sau khi nhận cọc. Không có chìa khoá nào được gửi cả.
Trả thừa rồi xin hoàn lại. Kẻ lừa gửi cho bạn một khoản lớn hơn tiền cần trả, thường bằng séc hoặc lệnh chuyển tiền giả, rồi nhờ bạn chuyển lại phần chênh. Vài ngày sau khoản tiền gốc bị ngân hàng huỷ, còn tiền bạn chuyển đi thì mất.
Cho thuê một căn cho nhiều người. Một người thuê thật, sau đó đăng tin cho thuê lại cùng một phòng cho năm, sáu sinh viên, thu cọc của tất cả rồi biến mất trước ngày nhận nhà.
Mạo danh người đồng hương. Tài khoản tự giới thiệu là du học sinh Việt sắp về nước, cần "sang lại" phòng gấp, nói tiếng Việt thân thiết, tạo lòng tin rồi xin cọc. Người thật có thể giới thiệu bạn với chủ nhà; kẻ lừa thì luôn tìm cách để bạn không liên lạc được với chủ nhà.
Phí giữ chỗ, phí hồ sơ không hoàn lại. Đơn vị trung gian không rõ ràng thu phí trước chỉ để "đưa bạn vào danh sách". Ở một số nước, thu phí của người thuê nhà như vậy là trái luật.
Khi đã chuyển vào: giữ tiền cọc và giữ quan hệ tốt
Tuần đầu, kiểm tra ngay các thiết bị: khoá cửa, máy sưởi, bình nước nóng, báo khói, ổ điện, cửa sổ. Thứ gì hỏng, báo chủ nhà bằng tin nhắn hoặc email có ảnh, đừng chỉ nói miệng. Nấm mốc ở góc tường là vấn đề rất phổ biến ở các nước lạnh; mở cửa thông gió mỗi ngày vài phút, không phơi đồ ướt kín phòng để không bị đổ lỗi khi trả nhà.
Với bạn ở cùng, thống nhất từ đầu cách chia tiền điện, nước, mạng, lịch dọn dẹp, giờ yên tĩnh và chuyện dẫn bạn về. Ghi lại vào một nhóm chat chung để tránh hiểu lầm. Nếu bạn là người đứng tên hợp đồng và cho người khác ở cùng, nên làm giấy thoả thuận riêng về phần tiền mỗi người.
Khi trả nhà, dọn sạch theo đúng tình trạng lúc nhận, chụp ảnh lại toàn bộ, trả đủ chìa khoá có biên nhận, đọc chỉ số điện nước và gửi địa chỉ mới cho chủ nhà để nhận lại cọc. Nếu bị trừ cọc vô lý, so với ảnh bàn giao và nhờ văn phòng hỗ trợ sinh viên hoặc cơ quan tư vấn người thuê nhà ở địa phương can thiệp. Luật thuê nhà mỗi nơi một khác; hãy đọc hướng dẫn chính thức của chính quyền thành phố bạn sống.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh có nên thuê nhà trước khi sang không?
Nên có chỗ ở chắc chắn cho vài tuần đầu, nhưng tốt nhất là ký túc xá, homestay qua trường hoặc chỗ ở ngắn hạn có thể huỷ. Thuê dài hạn thì nên đợi sang nơi, xem nhà tận mắt rồi mới ký, trừ khi có người đáng tin xem giúp.
Homestay có được nấu ăn riêng không?
Tuỳ thoả thuận với từng gia đình. Gói có bữa ăn thường không khuyến khích nấu riêng nhiều, gói không gồm bữa thì được dùng bếp theo giờ. Hãy hỏi rõ trước khi nhận phòng, kể cả chuyện để đồ ăn trong tủ lạnh và mùi khi nấu món Việt.
Ở ghép với người Việt hay người nước ngoài tốt hơn?
Ở với người Việt dễ chia sẻ việc nhà, ăn uống hợp khẩu vị nhưng ít cơ hội nói ngoại ngữ. Ở với người bản xứ hoặc sinh viên quốc tế khác giúp luyện tiếng và hiểu văn hoá hơn. Nhiều người chọn năm đầu ở cùng người nước ngoài, sau đó mới tính tiếp.
Bị chủ nhà giữ cọc vô lý thì làm gì?
Gửi yêu cầu hoàn cọc bằng văn bản kèm ảnh bàn giao và ảnh lúc trả nhà. Nếu không được, liên hệ văn phòng hỗ trợ sinh viên, tổ chức tư vấn người thuê nhà hoặc cơ quan giải quyết tranh chấp tiền cọc ở nước đó. Giữ mọi bằng chứng, đừng xoá tin nhắn.
Có cần mua bảo hiểm đồ đạc khi thuê nhà không?
Bảo hiểm của chủ nhà thường chỉ bảo vệ ngôi nhà, không bảo vệ đồ của bạn. Một gói bảo hiểm đồ dùng cá nhân và trách nhiệm dân sự cho người thuê thường không đắt, có ích khi mất trộm laptop hay vô tình làm hỏng đồ của chủ nhà. Ở một số nước, chủ nhà còn yêu cầu bắt buộc.
Làm sao biết một khu nhà có an toàn không?
Hỏi văn phòng chỗ ở của trường, hội sinh viên Việt Nam tại thành phố đó, xem bản đồ tội phạm công khai nếu chính quyền có công bố, và đi thử khu đó vào buổi tối. Gần trạm xe công cộng, đường có đèn và cửa hàng mở muộn thường dễ chịu hơn.
