Nhiều nước du học phổ biến có một loại thị thực cho phép du học sinh vừa tốt nghiệp ở lại làm việc một thời gian, thường từ khoảng 1 đến 3 năm tuỳ nước và bậc học, mà không cần có lời mời làm việc trước. Thời gian này dùng để tìm việc, tích luỹ kinh nghiệm làm việc tại chỗ, và với một số người là bước đệm để chuyển sang thị thực lao động có tay nghề hoặc thường trú.
Tuy vậy, đây là nhóm chính sách thay đổi nhiều nhất trong lĩnh vực di trú: thời hạn bị rút ngắn, thêm điều kiện về ngành học, trường học, tiếng Anh, hoặc hạn chế độ tuổi chỉ trong vài năm. Bài này giải thích cách loại thị thực này thường vận hành để bạn biết hỏi gì và đọc gì; mọi chi tiết cụ thể, hãy kiểm tra trên trang di trú chính phủ của nước đó tại thời điểm bạn nộp.
Visa sau tốt nghiệp là gì và khác visa lao động thế nào
Thị thực làm việc sau tốt nghiệp, trong tiếng Anh hay gọi là post-study work visa, là thị thực tạm trú dành cho người vừa hoàn thành một chương trình học đủ điều kiện ở chính nước đó. Điểm khác biệt lớn nhất so với thị thực lao động thông thường là bạn thường không cần một chủ lao động bảo lãnh: có thể làm cho bất kỳ ai, đổi việc, làm nhiều nơi, thậm chí làm việc không đúng chuyên ngành, trong phạm vi điều kiện của thị thực.
Đổi lại, thị thực này có thời hạn cố định và thường chỉ được cấp một lần trong đời, hoặc chỉ một lần cho mỗi bậc học. Khi hết hạn, nếu bạn chưa chuyển sang được một loại thị thực khác như lao động có bảo lãnh, tay nghề, thường trú, bạn phải rời đi. Vì vậy, nhiều người coi đây là "cửa sổ thời gian": dùng tốt thì mở ra con đường dài hạn, dùng phí thì hết.
Thị thực sau tốt nghiệp cũng không phải là quyền tự động. Bạn phải nộp đơn trong một khoảng thời gian quy định sau khi hoàn thành khoá học, đáp ứng điều kiện về tình trạng thị thực hiện tại, bằng cấp, đôi khi cả tiếng Anh, bảo hiểm y tế và lý lịch.
Các nước thường áp dụng thế nào
Bảng dưới mô tả khung chung tại thời điểm viết để bạn hình dung. Thời hạn và điều kiện đã thay đổi nhiều lần trong những năm gần đây và có thể tiếp tục thay đổi; đừng dùng bảng này thay cho trang chính phủ.
| Nước | Tên thường gọi | Thời hạn thường gắn với | Điểm cần kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Anh | Graduate Route | Bậc học: cử nhân, thạc sĩ ngắn hơn tiến sĩ | Phải nộp khi còn ở Anh và còn thị thực du học; đã có đề xuất rút ngắn thời hạn |
| Canada | Giấy phép làm việc sau tốt nghiệp (PGWP) | Độ dài chương trình học, tối đa vài năm | Trường phải thuộc danh sách đủ điều kiện; một số chương trình cần ngành nằm trong danh sách quy định và tiếng Anh, tiếng Pháp tối thiểu |
| Úc | Temporary Graduate visa | Bậc học và nhánh thị thực | Giới hạn độ tuổi, yêu cầu tiếng Anh, thời hạn nộp sau khi học xong |
| New Zealand | Post-study work visa | Bậc học và độ dài khoá học | Chương trình phải đủ điều kiện; một số bậc thấp yêu cầu ngành liên quan tới danh sách nghề |
| Đức | Giấy phép cư trú tìm việc sau tốt nghiệp | Một khoảng thời gian cố định để tìm việc | Được làm việc trong thời gian tìm việc; khi có việc đúng chuyên môn thì đổi sang giấy phép lao động |
| Mỹ | Thực tập thực hành tùy chọn (OPT) | Thường khoảng một năm, ngành STEM có thể được gia hạn thêm | Thuộc tình trạng du học, không phải thị thực riêng; công việc phải liên quan ngành học |
Nhìn bảng có thể thấy ba biến số các nước hay dùng: bậc học (học càng cao thường được ở càng lâu), độ dài khoá học (khoá dưới một năm thường được ít hoặc không được), và ngành, trường (một số nước giới hạn theo danh sách). Khi chọn trường và khoá học ngay từ đầu, nếu có ý định ở lại, bạn nên kiểm tra khoá đó có đủ điều kiện cho thị thực sau tốt nghiệp không.
Những điều kiện hay khiến người nộp bị từ chối
Nộp quá hạn. Hầu hết các chương trình đặt một khoảng thời gian tính từ khi có kết quả hoàn thành khoá học hoặc từ ngày thị thực du học hết hạn. Nhiều người vui tốt nghiệp, đi du lịch, về nước chơi, rồi phát hiện đã quá hạn nộp hoặc phải nộp khi đang ở trong nước đó.
Khoá học không đủ điều kiện. Khoá học quá ngắn, học chủ yếu trực tuyến từ nước ngoài, trường không nằm trong danh sách được công nhận, hoặc ngành không nằm trong danh mục quy định. Kiểm tra điều này trước khi ghi danh, không phải lúc sắp tốt nghiệp.
Thiếu giấy tờ chứng minh hoàn thành. Một số nước yêu cầu thư xác nhận hoàn thành khoá học hoặc bảng điểm chính thức; trường cần thời gian để phát hành. Hỏi văn phòng sinh viên quốc tế từ đầu năm cuối.
Không đạt yêu cầu ngoại ngữ hoặc độ tuổi. Có nước yêu cầu kết quả thi tiếng Anh còn hạn ở mức nhất định, có nước giới hạn tuổi người nộp. Điểm tiếng Anh dùng để vào trường từ ba, bốn năm trước có thể đã hết hạn.
Vi phạm điều kiện thị thực du học trước đó. Làm thêm quá giờ, nghỉ học dài không báo, để thị thực hết hạn rồi mới nộp có thể ảnh hưởng tới việc xét duyệt. Lịch sử tuân thủ tốt luôn là tài sản.
Dùng thời gian visa sau tốt nghiệp hiệu quả
Thời hạn trôi rất nhanh. Người chuyển được sang con đường dài hạn thường chuẩn bị từ năm cuối đại học và đi theo một kế hoạch như sau:
- Từ năm cuối, tìm hiểu các con đường dài hạn của nước đó: lao động có chủ bảo lãnh, diện tay nghề theo thang điểm, diện tỉnh bang hay vùng, và ngành của bạn có nằm trong danh sách nghề ưu tiên không.
- Đi thực tập, làm việc bán thời gian đúng ngành ngay khi còn là sinh viên để có kinh nghiệm địa phương ghi vào hồ sơ.
- Chuẩn bị hồ sơ xin việc theo chuẩn nước sở tại, nhờ trung tâm hướng nghiệp của trường sửa và luyện phỏng vấn.
- Nộp thị thực sau tốt nghiệp đúng hạn, giữ tình trạng cư trú hợp pháp liên tục.
- Nhận việc đúng chuyên môn càng sớm càng tốt, vì nhiều con đường thường trú tính điểm hoặc yêu cầu kinh nghiệm làm việc có tay nghề tại chỗ trong một số tháng, năm nhất định.
- Theo dõi ngày hết hạn và lên kế hoạch chuyển đổi trước ít nhất vài tháng, không đợi tới tháng cuối.
Đừng để mình rơi vào tình trạng làm việc tạm bợ không liên quan chuyên môn suốt cả thời hạn thị thực. Lúc hết hạn, bạn sẽ không có kinh nghiệm phù hợp để đáp ứng điều kiện của các diện dài hạn.
Từ visa sau tốt nghiệp sang tay nghề hoặc thường trú
Các nước có chính sách thu hút người đã học tại chỗ thường cộng điểm hoặc ưu tiên cho bằng cấp và kinh nghiệm làm việc trong nước. Ví dụ, trong các hệ thống tính điểm cho diện tay nghề, bằng cấp lấy tại nước đó, kinh nghiệm làm việc tại chỗ, khả năng ngoại ngữ cao và tuổi trẻ thường được cộng điểm. Một số vùng, bang, tỉnh còn có chương trình đề cử riêng cho sinh viên tốt nghiệp từ các trường trong vùng.
Con đường phổ biến khác là chủ lao động bảo lãnh: công ty bạn làm việc trong thời gian visa sau tốt nghiệp đồng ý bảo lãnh bạn sang thị thực lao động, rồi sau một thời gian có thể bảo lãnh thường trú. Điều kiện về mức lương, ngành nghề, kinh nghiệm và nghĩa vụ của chủ lao động khác nhau theo nước.
Điều quan trọng cần nhớ: không có thị thực sau tốt nghiệp nào bảo đảm thường trú. Nó chỉ cho bạn thời gian và cơ hội. Chính sách định cư có thể siết lại đúng lúc bạn đang ở giữa đường; những người linh hoạt, có kỹ năng được thị trường cần và có kế hoạch dự phòng, kể cả kế hoạch về nước, thường ít bị tổn thương nhất.
Nguồn thông tin nên đọc và cách kiểm tra
Với chính sách di trú, thông tin cũ vài tháng đã có thể sai. Cách tự kiểm tra đơn giản:
- Trang di trú chính thức của chính phủ nước đó, mục dành cho sinh viên quốc tế và người tốt nghiệp. Đây là nơi có điều kiện, phí, thời gian xử lý hiện hành.
- Văn phòng sinh viên quốc tế của trường: họ thường tổ chức buổi hướng dẫn về thị thực sau tốt nghiệp và cập nhật thay đổi.
- Thông báo chính sách mới: các nước thường công bố thay đổi trước khi áp dụng một khoảng thời gian, và có quy định chuyển tiếp cho người đang học. Ghi lại ngày áp dụng.
- Nếu hồ sơ phức tạp, dùng luật sư hoặc người tư vấn di trú có đăng ký hành nghề hợp pháp ở nước đó. Nhiều nước có cơ quan cấp phép và danh bạ tra cứu công khai người hành nghề tư vấn di trú.
- Cảnh giác với các nhóm mạng xã hội chia sẻ "kinh nghiệm" cũ, người tự nhận là có quan hệ để đẩy nhanh hồ sơ, hoặc dịch vụ bán "lời mời làm việc" để lấy điểm.
Một nguyên tắc dễ nhớ: thông tin về thị thực mà không có ngày cập nhật và không trích từ cơ quan chính phủ thì chỉ nên đọc để tham khảo, không dùng để ra quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Visa sau tốt nghiệp có được gia hạn không?
Phần lớn các chương trình chỉ cấp một lần và không gia hạn, dù có một số ngoại lệ hoặc nhánh bổ sung theo ngành, vùng. Khi sắp hết hạn, bạn cần chuyển sang loại thị thực khác như lao động có bảo lãnh hoặc thường trú, hoặc rời đi.
Học thạc sĩ một năm có được visa sau tốt nghiệp không?
Tuỳ nước. Có nước tính theo bậc học nên thạc sĩ một năm vẫn đủ điều kiện, có nước tính theo độ dài khoá học nên khoá ngắn được thời hạn ít hơn. Hãy kiểm tra quy định cụ thể của nước và chương trình bạn chọn trước khi ghi danh.
Visa sau tốt nghiệp có cho mang theo gia đình không?
Một số nước cho phép vợ chồng và con đi kèm theo diện phụ thuộc, có nước đã thu hẹp quyền này. Điều kiện thường bao gồm chứng minh quan hệ và tài chính. Hãy kiểm tra quy định hiện hành vì đây là phần thay đổi khá thường xuyên.
Về nước chơi trong lúc chờ kết quả visa sau tốt nghiệp có sao không?
Có thể gây rắc rối. Một số nước yêu cầu bạn phải ở trong nước khi nộp và khi được cấp, có nơi cho phép nộp từ ngoài nhưng điều kiện khác. Rời đi khi thị thực du học đã hết hạn có thể khiến bạn không quay lại được trong thời gian chờ.
Làm việc không đúng ngành trong visa sau tốt nghiệp có được không?
Nhiều chương trình cho phép làm bất kỳ công việc nào, nhưng Mỹ chẳng hạn yêu cầu công việc trong thời gian thực tập thực hành liên quan tới ngành học. Ngoài ra, các diện thường trú thường chỉ tính kinh nghiệm làm việc có tay nghề phù hợp nghề đề cử, nên làm trái ngành có thể không giúp gì cho bước sau.
Có nên nhờ dịch vụ làm hồ sơ visa sau tốt nghiệp không?
Hồ sơ thông thường người nộp có thể tự làm theo hướng dẫn chính thức. Nếu có vấn đề như từng bị từ chối, vi phạm điều kiện, lý lịch phức tạp, nên dùng luật sư hoặc người tư vấn di trú có giấy phép hành nghề, tra được trong danh bạ công khai của nước đó.
