Khuyến nghị được dùng rộng rãi hiện nay (Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) là: trẻ dưới 18–24 tháng nên tránh màn hình, trừ gọi video với người thân; trẻ 2–5 tuổi tối đa khoảng 1 giờ mỗi ngày với nội dung chất lượng và có người lớn xem cùng; trẻ từ 6 tuổi trở lên thì không có con số cứng, nhưng màn hình không được lấn vào giờ ngủ, giờ vận động, giờ học và bữa ăn gia đình.
Vấn đề không chỉ là bao nhiêu phút, mà là con xem gì, xem với ai, xem lúc nào và màn hình đang thay thế hoạt động gì. Nửa tiếng xem phim hoạt hình chậm cùng bố mẹ rồi kể lại khác rất xa nửa tiếng lướt video ngắn một mình trong lúc ăn. Hai mốc nên giữ chặt nhất ở mọi lứa tuổi là không màn hình trong bữa ăn và tắt màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ.
Khung thời gian màn hình theo độ tuổi
Bảng tổng hợp khuyến nghị chung. "Màn hình" gồm tivi, điện thoại, máy tính bảng, máy tính và máy chơi game, không tính thời gian học trực tuyến bắt buộc ở trường.
| Tuổi | Khuyến nghị | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Dưới 18 tháng | Tránh màn hình | Gọi video với ông bà, bố mẹ đi xa vẫn được vì có tương tác qua lại |
| 18–24 tháng | Nếu cho xem, chọn nội dung chất lượng, xem cùng con | Không để con tự xem một mình; nói chuyện về những gì đang xem |
| 2–5 tuổi | Tối đa khoảng 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt | Chia thành vài lần ngắn tốt hơn một lèo dài |
| 6–12 tuổi | Giới hạn nhất quán do gia đình thống nhất | Ưu tiên ngủ đủ 9–12 tiếng và ít nhất 1 giờ vận động mỗi ngày trước |
| 13–18 tuổi | Thoả thuận cùng con, tăng dần quyền tự quản | Mạng xã hội: phần lớn nền tảng yêu cầu người dùng từ 13 tuổi trở lên |
Khung này không có nghĩa là trẻ 3 tuổi đã xem 2 tiếng là có hại ngay. Nó là mục tiêu để bố mẹ giữ màn hình ở vị trí phụ, không chiếm chỗ của ngủ, chơi, nói chuyện và vận động là những thứ não trẻ nhỏ thật sự cần.
Màn hình ảnh hưởng tới trẻ như thế nào
Với trẻ dưới 3 tuổi, thứ giúp phát triển ngôn ngữ là tương tác qua lại: người lớn nói, con đáp bằng tiếng bập bẹ hay cử chỉ, người lớn đáp lại. Video dù có nhiều từ vựng cũng không đáp lại con. Nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận trẻ nhỏ xem màn hình nhiều có xu hướng nói muộn hơn, một phần vì thời gian xem đã lấy mất thời gian trò chuyện với người lớn. Tivi bật làm nền cả ngày cũng làm giảm lượng lời nói của bố mẹ với con.
Ở mọi lứa tuổi, màn hình buổi tối làm con khó ngủ hơn: nội dung kích thích, ánh sáng màn hình, và nhất là việc "thêm một tập nữa" lấn vào giờ ngủ. Trẻ ngồi xem lâu cũng ít vận động, dễ ăn vặt, ảnh hưởng tới cân nặng và thị lực khi nhìn gần liên tục. Với trẻ lớn và tuổi teen, mạng xã hội thêm các rủi ro như so sánh bản thân, bắt nạt trên mạng, tiếp xúc nội dung không phù hợp và người lạ.
Mặt khác, màn hình không phải ma quỷ. Gọi video với ông bà, xem phim hoạt hình chậm rãi cùng bố mẹ rồi hỏi han, học vẽ hay học đàn qua video ở tuổi tiểu học đều có giá trị. Điều cần tránh là để màn hình làm "người trông trẻ" trong nhiều giờ.
Quy tắc gia đình dễ giữ
Không màn hình trong bữa ăn. Cả người lớn cũng vậy. Bữa ăn là lúc trò chuyện tự nhiên nhất trong ngày.
Không màn hình trong phòng ngủ. Sạc điện thoại, máy tính bảng ở phòng khách qua đêm, kể cả của bố mẹ. Đây là quy tắc có tác động lớn nhất tới giấc ngủ của trẻ lớn và tuổi teen.
Tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước giờ ngủ. Thay bằng đọc sách, tắm, trò chuyện nhẹ.
Biết trước khi nào hết giờ. Hẹn rõ "xem hai tập" hoặc dùng hẹn giờ thay vì nói "xem một lúc thôi". Báo trước 5 phút để con chuẩn bị dừng.
Chọn nội dung chậm, có câu chuyện. Tránh video ngắn tự động chuyển liên tục, hình ảnh nhấp nháy, âm thanh dồn dập. Những video kiểu này giữ chân trẻ rất lâu nhưng khó dừng.
Bố mẹ làm gương. Trẻ học thói quen nhìn điện thoại từ người lớn. Khi chơi với con, cất điện thoại khỏi tầm tay hoặc úp xuống.
Viết thoả thuận cho trẻ lớn. Với trẻ từ 8–9 tuổi, ngồi cùng con thống nhất giờ dùng, nơi dùng, ứng dụng nào được phép, điều gì xảy ra khi phá quy tắc. Con tham gia đặt luật thì dễ giữ hơn.
Cài đặt kiểm soát trên điện thoại và máy tính bảng
Công cụ kiểm soát của phụ huynh giúp giới hạn thời gian và lọc nội dung, nhưng không thay được việc trò chuyện với con. Tên mục có thể khác tuỳ phiên bản hệ điều hành và hãng máy:
- iPhone, iPad: vào Cài đặt, mục Thời gian sử dụng. Bật Giới hạn ứng dụng, Giờ nghỉ (khoảng thời gian chỉ dùng được ứng dụng cho phép) và Bạn được phép giao tiếp với ai. Trong mục Giới hạn nội dung và quyền riêng tư, chặn mua hàng trong ứng dụng và đặt mức độ tuổi cho ứng dụng, phim.
- Android: ứng dụng Google Family Link cho phép bố mẹ đặt giới hạn thời gian mỗi ngày, giờ đi ngủ, duyệt trước ứng dụng con muốn cài và xem vị trí máy. Nhiều máy có thêm mục Sức khoẻ kỹ thuật số trong Cài đặt.
- YouTube: với trẻ nhỏ, dùng YouTube Kids và tắt tính năng tìm kiếm; với trẻ lớn, dùng tài khoản được giám sát do bố mẹ quản lý. Tắt tự động phát để video không nối nhau vô tận.
- Tivi thông minh: đặt mã khoá cho ứng dụng và hồ sơ trẻ em trên các ứng dụng xem phim.
- Đặt máy ở nơi chung: phòng khách, bàn ăn, nơi người lớn nhìn thấy màn hình. Đây là cách kiểm soát đơn giản và bền nhất.
Nói với con vì sao cài đặt, thay vì cài ngầm. Trẻ lớn hiểu lý do sẽ ít tìm cách vượt rào và chủ động kể khi gặp điều không ổn trên mạng.
Cai dần khi con đã xem quá nhiều
Cắt hẳn từ ngày mai thường dẫn tới khóc lóc dữ dội và bố mẹ bỏ cuộc sau ba hôm. Giảm theo từng bước trong 3–4 tuần dễ thành công hơn:
- Ghi lại thực tế 3 ngày: con xem bao lâu, lúc nào, xem gì, trong lúc đó người lớn làm gì. Thường sẽ thấy vài "giờ cao điểm" như lúc nấu cơm, lúc ăn.
- Chuẩn bị hoạt động thay thế cho đúng giờ cao điểm: cho con nhặt rau cùng, chơi đất nặn ở bàn bếp, nghe truyện audio, tô màu.
- Bỏ màn hình trong bữa ăn và trước giờ ngủ trước tiên. Hai mốc này đem lại lợi ích nhanh nhất.
- Mỗi tuần giảm khoảng một phần tư thời gian, báo trước cho con và giữ đúng.
- Xoá ứng dụng video ngắn khỏi máy con dùng, chuyển sang xem trên tivi phòng khách có người lớn.
- Đưa con ra ngoài nhiều hơn: sân chơi, công viên, đạp xe. Trẻ mệt vì vận động ít đòi màn hình hơn.
- Chịu đựng những ngày đầu: con kêu chán là bình thường. Cảm giác chán thường là bước trước khi con tự tìm ra trò chơi.
Mấy tuổi thì cho con điện thoại riêng
Không có độ tuổi chuẩn, nhưng câu hỏi nên đặt là "con cần điện thoại để làm gì" chứ không phải "bạn bè đã có chưa". Nếu chỉ cần liên lạc khi đi học thêm, một chiếc điện thoại cơ bản chỉ gọi và nhắn tin, hoặc đồng hồ định vị cho trẻ nhỏ, là đủ. Điện thoại thông minh có mạng xã hội thì nên đợi tới khi con đủ tuổi theo điều khoản của nền tảng (thường là 13) và đã cho thấy biết giữ thoả thuận về giờ giấc.
Khi trao điện thoại, đi kèm một bản thoả thuận ngắn: điện thoại sạc ngoài phòng khách ban đêm, bố mẹ biết mật khẩu, không đăng ảnh có đồng phục trường hay địa chỉ nhà, không kết bạn với người lạ, gặp tin nhắn làm con khó chịu thì kể với bố mẹ mà không bị mắng. Nên xem lại thoả thuận sau mỗi vài tháng.
Dấu hiệu con cần được giúp thêm là ngủ ít hẳn vì dùng điện thoại đêm, học sa sút, giấu máy, cáu giận dữ dội khi bị lấy máy, bỏ các hoạt động từng thích. Lúc đó nên nói chuyện với con, cùng con đặt lại giới hạn, và tìm tới chuyên gia tâm lý nếu tình hình không cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Cho trẻ dưới 2 tuổi xem video học tiếng Anh có tốt không?
Trẻ dưới 2 tuổi học ngôn ngữ chủ yếu qua tương tác trực tiếp, nên video tiếng Anh hầu như không giúp con học được nhiều. Nói chuyện, đọc sách tranh, hát cho con nghe bằng tiếng mẹ đẻ hoặc tiếng Anh nếu bố mẹ nói tốt thì hiệu quả hơn nhiều so với để con xem một mình.
Xem tivi có gây chậm nói không?
Màn hình không trực tiếp gây chậm nói nhưng làm giảm thời gian trò chuyện, chơi đùa với người lớn, là thứ trẻ cần để học nói. Nếu con chậm nói, cần đi khám để kiểm tra thính lực và phát triển, đồng thời giảm mạnh thời gian màn hình và tăng thời gian nói chuyện với con.
Học online có tính vào thời gian màn hình không?
Thời gian học bắt buộc của trường thường được tính riêng. Tuy vậy mắt và cơ thể con vẫn chịu tác động, nên sau giờ học trực tuyến nên cho con nghỉ, nhìn xa, vận động, và giảm bớt thời gian giải trí trên màn hình trong ngày đó.
Xem màn hình nhiều có làm trẻ cận thị không?
Nhìn gần kéo dài, ít ra ngoài trời có liên quan tới cận thị ở trẻ. Nên áp dụng quy tắc cứ khoảng 20 phút nhìn gần thì nhìn xa vài chục giây, giữ khoảng cách màn hình hợp lý và cho con chơi ngoài trời mỗi ngày. Khám mắt định kỳ để phát hiện sớm.
Trẻ khóc dữ dội khi bị lấy điện thoại thì làm sao?
Báo trước khi hết giờ, dùng hẹn giờ để "đồng hồ" là người nói hết giờ chứ không phải bố mẹ. Khi con khóc, giữ bình tĩnh, gọi tên cảm xúc, không trả lại máy. Sau vài ngày giữ nhất quán, con sẽ quen. Nếu phản ứng quá mức kéo dài, nên hỏi chuyên gia.
Có nên cho trẻ chơi game không?
Game phù hợp độ tuổi, chơi có giới hạn và không thay thế ngủ, học, vận động thì không có hại đặc biệt. Kiểm tra phân loại độ tuổi, tắt chat với người lạ và mua hàng trong game. Chơi cùng con thỉnh thoảng giúp bố mẹ hiểu con đang chơi gì.
