Cách dạy chó đi vệ sinh đúng chỗ nhanh nhất là đưa chó đến đúng một chỗ cố định vào những thời điểm nó gần như chắc chắn muốn đi: ngay khi vừa ngủ dậy, 10–30 phút sau khi ăn uống, sau khi chơi đùa và trước giờ đi ngủ, rồi khen thưởng trong vòng 2–3 giây khi nó đi xong. Làm đều đặn như vậy, phần lớn chó con hiểu quy tắc trong vài tuần và đi đúng ổn định khi được khoảng 4–6 tháng tuổi.
Điều quan trọng không kém là cách bạn phản ứng khi chó đi sai chỗ: không đánh, không dí mũi vào vũng nước tiểu, mà lau sạch hoàn toàn mùi để chó không quay lại. Phần dưới có lịch mẫu theo giờ, các bước cho cả nhà có sân lẫn căn hộ chung cư, và cách xử lý chó lớn đang ngoan bỗng tè bậy trở lại.
Hiểu chó con trước khi dạy
Chó con chưa kiểm soát được bàng quang như chó trưởng thành. Một quy tắc ước lượng hay được dùng: chó con nhịn tiểu được khoảng số tháng tuổi cộng một giờ khi thức. Chó 2 tháng tuổi giữ được khoảng 2–3 giờ, chó 4 tháng khoảng 4–5 giờ, và ngay cả chó trưởng thành cũng không nên bắt nhịn quá 8 giờ. Nếu bạn đi làm cả ngày mà để chó con 2 tháng trong nhà, việc nó đi bậy là gần như chắc chắn, không phải do nó hư.
Chó có bản năng không đi vệ sinh ở chỗ ngủ và chỗ ăn, đồng thời thích quay lại chỗ có mùi nước tiểu của chính mình. Cả hai bản năng này là công cụ của bạn: chỗ ngủ gọn vừa người khiến chó cố nhịn, còn chỗ vệ sinh cố định có mùi quen giúp chó tự tìm đến. Ngược lại, một vết tè bậy lau không sạch sẽ "mời" chó quay lại đúng chỗ đó.
Chó học bằng sự liên kết tức thì. Phần thưởng hay lời nhắc chỉ có tác dụng nếu đến ngay lúc hành động xảy ra. Khen chó khi nó đã chạy vào nhà hai phút sau, hay mắng khi phát hiện vũng nước tiểu từ sáng, chó không hiểu đang được khen hay bị mắng vì điều gì.
Lịch mẫu một ngày cho chó con 2–3 tháng tuổi
Lịch dưới dành cho gia đình có người ở nhà phần lớn thời gian. Điều chỉnh giờ theo nếp sinh hoạt của nhà bạn, quan trọng là giữ đều mỗi ngày.
| Thời điểm | Việc làm |
|---|---|
| Ngay khi thức dậy buổi sáng | Bế chó thẳng ra chỗ vệ sinh, không để nó tự đi qua phòng khách |
| Sau bữa sáng 10–30 phút | Đưa ra chỗ vệ sinh lần nữa, chờ 5 phút |
| Mỗi 2 giờ khi thức | Đưa ra chỗ vệ sinh, kể cả khi không thấy dấu hiệu |
| Sau mỗi lần chơi đùa, chạy nhảy | Đưa ra ngay, vận động kích thích ruột và bàng quang |
| Sau mỗi giấc ngủ ngắn ban ngày | Đưa ra ngay khi chó mở mắt và đứng dậy |
| Bữa tối, cất bát nước khoảng 1–2 giờ trước khi ngủ | Giảm lượng nước tiểu ban đêm, vẫn bảo đảm chó uống đủ trong ngày |
| Ngay trước khi đi ngủ | Lần đi vệ sinh cuối cùng trong ngày |
| Nửa đêm (chó dưới 3 tháng) | Có thể cần dậy một lần cho chó đi, lặng lẽ, không chơi đùa |
Ngoài lịch, để ý dấu hiệu chó sắp đi: cúi mũi hít ngửi sàn, xoay vòng tại chỗ, đi về phía góc khuất, đột ngột bỏ đồ chơi. Thấy những dấu hiệu này, bế hoặc dẫn ngay ra chỗ vệ sinh.
Các bước dạy chó đi vệ sinh đúng chỗ
Dù chỗ vệ sinh là sân, góc ban công hay tấm lót trong nhà, quy trình đều giống nhau.
- Chọn một chỗ cố định và giữ nguyên trong suốt thời gian dạy. Lần đầu, có thể đặt một mẩu giấy thấm chút nước tiểu của chó vào chỗ đó để tạo mùi quen.
- Dẫn chó đến bằng dây hoặc bế đến, đứng yên và kiên nhẫn chờ khoảng 5 phút. Không chơi đùa, không nói chuyện nhiều để chó tập trung.
- Dùng một khẩu lệnh ngắn, ví dụ "đi tè", nói nhẹ khi chó bắt đầu ngồi xuống. Sau vài tuần, chó sẽ liên kết khẩu lệnh với việc đi vệ sinh.
- Khen thưởng ngay khi chó vừa xong: một miếng thưởng nhỏ, lời khen vui vẻ, vuốt ve. Phần thưởng phải đưa ngay tại chỗ, không phải khi đã vào nhà.
- Cho tự do có giới hạn sau khi đi xong: chơi trong phòng có người trông. Chưa đi được trong 5 phút thì đưa về chuồng hoặc khu quây nhỏ 10–15 phút rồi thử lại.
- Khi không trông được, để chó trong chuồng hoặc khu quây vừa đủ đứng lên, xoay người và nằm duỗi. Chuồng quá rộng khiến chó đi một góc rồi nằm góc kia.
- Ghi lại giờ ăn, giờ đi vệ sinh trong vài ngày đầu. Bạn sẽ thấy nhịp riêng của chó và đoán giờ chính xác hơn.
Dạy đi vệ sinh trên tấm lót trong căn hộ
Ở chung cư, nhiều gia đình cho chó đi vệ sinh trên tấm lót (bỉm lót) hoặc khay có lưới. Cách dạy vẫn như trên, chỉ là chỗ vệ sinh nằm trong nhà. Đặt tấm lót ở góc nhà vệ sinh hoặc ban công, xa chỗ ăn và chỗ ngủ. Giai đoạn đầu có thể trải 2–3 tấm cạnh nhau để chó dễ trúng, khi nó đi đúng đều thì bớt dần còn một tấm.
Chó thường thích bề mặt mềm, thấm nước. Đây là lý do chó tập trên tấm lót hay nhầm thảm chùi chân, thảm phòng khách, chăn rơi dưới sàn. Trong vài tuần đầu, cuộn thảm cất đi, không để quần áo, gối trên sàn. Khi chó đã quen hẳn mới trải lại.
Tấm lót đã bẩn nên thay ngay sau mỗi lần chó đi phân, còn nước tiểu thì thay khi thấm đầy, đừng để quá ẩm vì chó sạch sẽ sẽ né tấm lót ướt và đi ra sàn bên cạnh. Khay có lưới nhựa phía trên giúp chân chó không chạm vào chỗ ướt, giảm dấu chân bẩn kéo khắp nhà. Rửa khay bằng nước và xà phòng không mùi mỗi vài ngày.
Một số người muốn chó tập đi tấm lót khi còn nhỏ, lớn lên chuyển sang đi ngoài trời. Việc này làm được nhưng mất thêm thời gian: mang tấm lót đã có mùi ra chỗ ngoài trời mới, đặt vài ngày, sau đó cắt nhỏ dần rồi bỏ hẳn. Nếu ngay từ đầu có điều kiện cho chó đi ngoài, dạy thẳng ngoài trời sẽ nhanh hơn. Lưu ý chó con chưa tiêm đủ mũi không nên đi trên bãi cỏ chung nơi nhiều chó lạ qua lại.
Xử lý khi chó tè bậy trong nhà
Bắt gặp đúng lúc: nói "à" hoặc vỗ tay một tiếng để ngắt, không quát. Bế hoặc dẫn chó ngay ra chỗ vệ sinh, nếu nó đi tiếp ở đó thì khen thưởng như bình thường.
Phát hiện khi đã xong: không làm gì với chó cả. Đánh, mắng hay dí mũi chó vào vũng nước tiểu không dạy được gì, chỉ khiến chó sợ đi vệ sinh trước mặt bạn và lén đi chỗ khuất như gầm giường, sau sofa.
Lau đúng cách: thấm khô bằng giấy, rồi dùng dung dịch khử mùi có enzyme dành cho nước tiểu thú cưng, để thấm đủ thời gian ghi trên chai. Enzyme phân huỷ chất gây mùi mà mũi người không ngửi thấy nhưng mũi chó thì có.
Tránh chất tẩy có amoniac: nước tiểu có amoniac, nên chất tẩy chứa amoniac có thể làm chỗ đó còn "giống" chỗ vệ sinh hơn. Không trộn javel với giấm hay amoniac vì sinh khí độc.
Rút kinh nghiệm cho mình: mỗi vũng tè bậy thường có nghĩa bạn đã bỏ lỡ một thời điểm trong lịch hoặc để chó tự do quá lâu không ai trông. Quay lại siết lịch vài ngày.
Vì sao chó đã quen lại tè bậy
Chó đã đi đúng chỗ nhiều tháng mà đột nhiên đi bậy thường có lý do. Một số nguyên nhân hay gặp:
- Đánh dấu lãnh thổ: chó đực chưa triệt sản hay nhấc chân tè vài giọt lên chân bàn, góc tường, nhất là khi nhà có khách mang chó tới hoặc vừa chuyển nhà. Triệt sản sớm thường giảm hành vi này, bạn có thể hỏi bác sĩ thú y.
- Căng thẳng, thay đổi: chuyển nhà, có em bé, có thú cưng mới, chủ đi vắng dài ngày.
- Mừng quá hoặc sợ hãi: chó con tè vài giọt khi chủ về hoặc khi bị nói to. Chào chó nhẹ nhàng, ngồi thấp xuống, không cúi người trùm lên nó.
- Vấn đề sức khoẻ: viêm đường tiết niệu, sỏi, tiểu đường, bệnh thận khiến chó đi tiểu nhiều lần, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc uống nhiều nước bất thường. Những trường hợp này cần đưa đi thú y, không phải chuyện huấn luyện.
- Tuổi già: chó già có thể yếu cơ thắt hoặc suy giảm nhận thức. Đưa đi khám để bác sĩ đánh giá và tăng số lần cho đi vệ sinh.
Câu hỏi thường gặp
Dạy chó đi vệ sinh mất bao lâu?
Phần lớn chó con bắt đầu hiểu sau một đến hai tuần làm đều, nhưng để đi đúng ổn định thường mất vài tháng, nhiều con tới 4 đến 6 tháng tuổi mới hết hẳn sự cố. Chó lớn nhận nuôi có thể nhanh hơn nếu đã có thói quen cũ tốt.
Có nên xịt thuốc dạy chó đi vệ sinh không?
Dung dịch dẫn dụ có thể giúp chó chú ý đến chỗ vệ sinh trong những ngày đầu, nhưng không thay được lịch đưa đi đều đặn và khen thưởng đúng lúc. Nhiều chó phản ứng tốt hơn với mùi nước tiểu của chính nó. Coi đây là công cụ phụ.
Chó con đi vệ sinh ban đêm thì làm sao?
Cất bát nước khoảng 1 đến 2 giờ trước giờ ngủ, cho đi vệ sinh ngay trước khi tắt đèn, để chó ngủ trong chuồng hoặc khu quây gần giường để nghe khi nó cựa quậy. Chó dưới 3 tháng có thể cần dậy một lần giữa đêm, đưa đi rồi về ngủ, không chơi.
Có nên nhốt chó trong chuồng để dạy không?
Chuồng dùng đúng cách giúp dạy nhanh hơn vì chó ngại bẩn chỗ ngủ. Chuồng phải vừa đủ đứng, xoay người, nằm duỗi, có đệm và đồ chơi, và không nhốt quá số giờ chó nhịn được. Chuồng là chỗ nghỉ an toàn, không dùng để phạt.
Chó tè bậy đúng một chỗ mãi không bỏ thì làm sao?
Thường là do mùi chưa sạch hết. Lau lại bằng dung dịch có enzyme, để thấm lâu, với thảm, đệm thì cần thấm sâu xuống lớp dưới. Sau đó tạm chặn lối vào chỗ đó hoặc đặt bát ăn, giường nằm ở đó, vì chó ít khi đi vệ sinh nơi ăn và ngủ.
Chó cái tè nhiều lần mỗi lần một ít có sao không?
Đi tiểu nhiều lần mỗi lần một ít, rặn, liếm vùng kín nhiều hoặc nước tiểu có máu, có mùi lạ là dấu hiệu gợi ý viêm đường tiết niệu. Đây không phải lỗi huấn luyện, bạn nên đưa chó đi khám thú y để được xét nghiệm nước tiểu và điều trị đúng.
