Muốn trị ve chó và bọ chét dứt điểm, bạn phải làm cùng lúc ba việc: diệt ký sinh trùng trên con vật bằng thuốc thú y phù hợp loài và cân nặng, làm sạch môi trường sống nơi trứng và ấu trùng đang ẩn nấp, và duy trì thuốc phòng đều đặn ít nhất vài tháng liền. Chỉ tắm sữa tắm trị ve hay bắt bằng tay thì vài tuần sau ve rận lại đầy như cũ, vì phần lớn chúng không nằm trên người con vật mà ở sàn nhà, khe tường, ổ nằm.
Một lưu ý quan trọng trước khi mua thuốc: nhiều sản phẩm trị ve cho chó chứa hoạt chất permethrin, an toàn với chó nhưng rất độc với mèo, có thể gây run, co giật, tử vong. Không bao giờ dùng thuốc của chó cho mèo, kể cả nhỏ một nửa liều.
Phân biệt ve, bọ chét và rận
Ba loại này hay bị gọi lẫn với nhau, nhưng cách sống khác nhau nên cách trị cũng khác.
| Đặc điểm | Ve | Bọ chét | Rận |
|---|---|---|---|
| Hình dạng | Thân tròn dẹt, 8 chân, hút no máu căng như hạt đậu xám | Nhỏ cỡ hạt mè, nâu đen, dẹt hai bên, nhảy rất xa | Rất nhỏ, trắng ngà, bám chặt lông, không nhảy |
| Chỗ hay bám | Tai, kẽ ngón chân, cổ, nách, bẹn | Lưng, gốc đuôi, bụng | Quanh tai, cổ, vai |
| Dấu hiệu | Thấy ve, vết sưng đỏ chỗ bám | Gãi nhiều, chấm đen như hạt tiêu trên lông | Gãi, lông xơ, trứng trắng dính sợi lông |
| Ẩn ở đâu ngoài con vật | Khe tường, chân tường, gầm tủ, bãi cỏ | Thảm, sofa, khe sàn, ổ nằm | Chủ yếu trên con vật và đồ nằm |
| Nguy cơ | Truyền bệnh ký sinh trùng máu | Truyền sán dây, gây viêm da dị ứng, thiếu máu ở con non | Ngứa, viêm da, thiếu máu khi nặng |
Cách kiểm tra bọ chét nhanh: chải lông con vật trên một tờ giấy ăn trắng ẩm. Những hạt đen rơi xuống, khi gặp giấy ẩm loang ra màu đỏ nâu, đó là phân bọ chét chứa máu đã tiêu hoá. Thấy dấu hiệu này mà không thấy con bọ chét nào vẫn là đang có bọ chét.
Vì sao ve rận không chỉ là chuyện ngứa
Ve chó là vật trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm, nhóm hay gặp ở Việt Nam là bệnh ký sinh trùng máu như babesia, ehrlichia, anaplasma. Mầm bệnh phá hồng cầu hoặc tiểu cầu, khiến chó sốt, bỏ ăn, lợi nhợt hoặc vàng, nước tiểu sẫm màu, chảy máu cam, có bầm tím dưới da. Bệnh có thể diễn tiến nhanh và cần xét nghiệm máu, điều trị tại phòng khám. Chó đã có ve thì khi thấy mệt, bỏ ăn, sốt cần nghĩ đến bệnh này và báo cho bác sĩ.
Bọ chét là vật chủ trung gian của loại sán dây phổ biến nhất ở chó mèo: khi con vật liếm lông và nuốt bọ chét mang ấu trùng, sán dây phát triển trong ruột. Nhiều chó mèo bị dị ứng nước bọt bọ chét, chỉ vài vết cắn đã ngứa dữ dội, gãi đến trụi lông vùng lưng và gốc đuôi, da đóng vảy, nhiễm trùng thứ phát. Chó mèo con nhiễm nặng có thể thiếu máu vì bị hút máu nhiều.
Ve và bọ chét cũng đốt người. Bọ chét từ thú nuôi hay đốt ở cổ chân, cẳng chân, để lại các nốt đỏ ngứa xếp thành cụm. Diệt sạch ký sinh trùng vì vậy là bảo vệ cả người trong nhà.
Cách gỡ ve khỏi chó đúng, không sót đầu
Gỡ ve càng sớm càng giảm nguy cơ truyền bệnh. Chuẩn bị nhíp đầu nhọn hoặc dụng cụ gỡ ve chuyên dụng, găng tay, cồn hoặc dung dịch sát trùng.
- Đeo găng tay, rẽ lông để thấy rõ chỗ ve bám.
- Kẹp nhíp sát da nhất có thể, kẹp vào phần đầu ve đang cắm vào da, không bóp vào thân ve căng máu.
- Kéo thẳng lên từ từ, đều tay, không giật, không xoay vặn mạnh để phần miệng không bị đứt lại trong da. Với dụng cụ gỡ ve hình móc, luồn móc dưới thân ve rồi xoay nhẹ theo hướng dẫn của dụng cụ.
- Không bóp nát, không đốt ve bằng lửa, không bôi dầu, xăng lên ve. Những cách này làm ve bị kích thích, có thể nhả thêm dịch chứa mầm bệnh vào máu.
- Sát trùng chỗ cắn và rửa tay sau khi làm.
- Bỏ ve vào lọ cồn đậy kín hoặc dán băng keo rồi bỏ thùng rác. Không bóp ve bằng tay trần.
- Theo dõi chỗ cắn vài ngày: hơi đỏ là bình thường; sưng to, mưng mủ hoặc chó sốt, mệt sau đó thì đi khám.
Nếu phần miệng ve bị đứt lại dưới da, thường cơ thể sẽ tự đẩy ra sau vài ngày; đừng dùng kim đào bới làm tổn thương thêm. Gỡ tay từng con chỉ phù hợp khi có vài con ve, chó đã nhiễm nhiều thì cần thuốc.
Các dạng thuốc trị ve rận: chọn theo loài, cân nặng và hỏi thú y
Thuốc nhỏ gáy. Nhỏ trực tiếp lên da vùng gáy, thuốc lan qua lớp dầu trên da hoặc hấp thu vào máu, thường có tác dụng khoảng một tháng. Cần tránh tắm vài ngày trước và sau khi nhỏ theo hướng dẫn trên hộp.
Viên nhai uống. Diệt ve và bọ chét khi chúng hút máu, nhiều loại kéo dài một đến ba tháng, không bị trôi khi tắm hay bơi. Bác sĩ cân nhắc với chó có tiền sử co giật.
Vòng cổ trị ve. Giải phóng hoạt chất từ từ trong nhiều tháng. Phải đeo đúng độ chặt, cắt phần thừa để con vật không gặm. Nhà có trẻ nhỏ hay ôm chó cần cân nhắc.
Thuốc xịt và sữa tắm. Diệt nhanh ký sinh trùng đang có trên lông, tác dụng kéo dài ngắn. Hữu ích như bước bổ trợ, không đủ để trị dứt điểm khi dùng một mình.
Nguyên tắc chung. Dùng đúng sản phẩm cho loài (chó hay mèo), đúng khoảng cân nặng in trên hộp, không chia nhỏ liều thuốc của chó lớn cho chó nhỏ hay mèo. Không dùng hai loại thuốc trị ve cùng lúc khi chưa hỏi bác sĩ. Chó mèo con, con đang mang thai, cho bú, con già yếu nên được bác sĩ chọn thuốc. Nhà nuôi cả chó lẫn mèo, chọn thuốc cho chó không chứa permethrin hoặc tách mèo xa chó cho đến khi thuốc khô hẳn.
Làm sạch nhà cửa: phần hay bị bỏ qua
Trứng, ấu trùng và nhộng bọ chét có thể nằm trong thảm, khe sàn hàng tuần đến vài tháng chờ con vật đi qua. Ve cái no máu rơi xuống, bò vào khe tường đẻ hàng nghìn trứng. Làm đồng thời với ngày dùng thuốc cho con vật:
- Giặt toàn bộ ổ nằm, chăn, gối, thảm con vật hay nằm bằng nước nóng từ khoảng 60°C, phơi nắng gắt hoặc sấy nóng. Đồ cũ rách nhiều thì bỏ.
- Hút bụi kỹ sàn, thảm, sofa, gầm giường, chân tường mỗi ngày trong vài tuần đầu. Rung động của máy hút còn kích thích nhộng bọ chét nở ra để bị thuốc trên con vật diệt. Đổ túi bụi ngay ra ngoài trong túi kín.
- Lau sàn, chân tường, kẽ gạch, khe cửa. Trám các vết nứt chân tường nơi ve hay chui vào.
- Sân, vườn: cắt cỏ ngắn, dọn lá mục, gạch vụn quanh nhà, nơi ve trú ẩn. Chuồng chó ngoài trời cần cọ rửa, phơi khô.
- Tất cả chó mèo trong nhà phải được trị cùng đợt. Trị một con còn con kia thì ký sinh trùng chuyển sang con chưa trị rồi quay lại.
- Thuốc diệt côn trùng xịt môi trường chỉ dùng loại ghi rõ dùng được trong nhà có thú nuôi, cho con vật và trẻ nhỏ ra khỏi phòng theo thời gian hướng dẫn, chờ khô và thông thoáng mới cho vào.
Vòng đời bọ chét từ trứng đến trưởng thành có thể từ vài tuần đến vài tháng tuỳ nhiệt độ, độ ẩm. Vì vậy dù sau vài ngày đã không thấy bọ chét, vẫn cần duy trì thuốc trên con vật liên tục ít nhất ba tháng để diệt các lứa nở muộn.
Phòng tái nhiễm và khi nào cần đi thú y
Ở khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, ve và bọ chét có quanh năm, nên phòng liên tục mỗi tháng hoặc theo chu kỳ của loại thuốc đang dùng là cách hiệu quả nhất. Mỗi lần dẫn chó đi dạo về, nhất là qua bãi cỏ, bụi rậm, kiểm tra nhanh tai, kẽ ngón, cổ, nách. Hạn chế cho chó tiếp xúc với chó lạ có ve. Khi gửi chó mèo ở khách sạn, spa, hỏi nơi đó có yêu cầu phòng ve rận không.
Hãy đưa chó mèo đi khám thú y nếu: con vật có ve và bắt đầu sốt, mệt, bỏ ăn, lợi nhợt hoặc vàng, nước tiểu đỏ sẫm; bị gãi đến trụi lông, da loét, chảy dịch; chó mèo con bị bọ chét nhiều, lờ đờ; hoặc bạn đã dùng thuốc đúng cách vài tháng mà ve rận vẫn không giảm. Bác sĩ có thể xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng máu và đổi sang hoạt chất khác.
Nếu chó mèo vừa được nhỏ hoặc xịt thuốc mà xuất hiện chảy nhiều dãi, run, đi loạng choạng, co giật, đặc biệt ở mèo, hãy tắm rửa sạch thuốc bằng nước ấm và xà phòng rửa chén nhẹ nếu có thể, rồi đưa ngay đến phòng khám, mang theo hộp thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Ve chó có lây sang người không?
Ve chó có thể bò lên và đốt người, nhưng ít khi sống lâu trên người. Vết đốt có thể ngứa, sưng đỏ. Khi bị ve bám, gỡ ra bằng nhíp như cách gỡ cho chó, sát trùng chỗ cắn. Nếu sau đó sốt, nổi ban hoặc vết cắn sưng to, nên đi khám bác sĩ.
Mèo nuôi trong nhà có bị bọ chét không?
Có. Bọ chét theo giày dép, quần áo người vào nhà, hoặc từ chó trong nhà, mèo hàng xóm qua cửa sổ, ban công. Trứng bọ chét có thể nằm trong thảm, sofa nhiều tuần. Nếu mèo gãi nhiều, có chấm đen trên lông, nên kiểm tra và hỏi bác sĩ về thuốc phòng cho mèo.
Dùng dầu gió, xăng, sả để trị ve có được không?
Không nên. Xăng, dầu hoả gây bỏng da và ngộ độc khi con vật liếm. Tinh dầu đậm đặc như tràm trà, bạc hà, sả có thể gây ngộ độc, nhất là với mèo. Các biện pháp dân gian không diệt được trứng và ấu trùng trong môi trường nên ve rận quay lại nhanh.
Bao lâu thì hết ve trong nhà?
Với cách làm đầy đủ gồm thuốc trên con vật, giặt hút vệ sinh nhà cửa và trị tất cả thú nuôi cùng lúc, lượng ve rận thường giảm rõ sau hai đến bốn tuần. Nhưng để sạch hẳn các lứa trứng còn sót, cần duy trì thuốc phòng ít nhất ba tháng.
Chó con mấy tháng tuổi thì dùng thuốc trị ve được?
Mỗi sản phẩm có tuổi và cân nặng tối thiểu ghi trên hộp, một số dùng được từ vài tuần tuổi, nhiều loại chỉ từ 8 tuần hoặc khi đủ cân nặng. Với chó mèo con, nên hỏi bác sĩ thú y; trong lúc chờ, có thể dùng lược chải bọ chét và vệ sinh ổ nằm.
