Chó thường bước vào tuổi già từ khoảng 7 tuổi (chó giống lớn sớm hơn, khoảng 5–6 tuổi), mèo từ khoảng 10–11 tuổi. Từ giai đoạn này, chó mèo cần khám sức khoẻ khoảng 6 tháng một lần kèm xét nghiệm máu khi bác sĩ chỉ định, khẩu phần điều chỉnh theo cân nặng và bệnh lý, vận động nhẹ đều đặn, và một ngôi nhà dễ đi lại hơn cho khớp đang yếu đi.
Nhiều thay đổi của tuổi già đến từ từ đến mức chủ nghĩ là "già thì thế": ngủ nhiều, lười đi, uống nhiều nước, gầy đi. Một số đúng là lão hoá bình thường, nhưng không ít là dấu hiệu của bệnh thận, tiểu đường, cường giáp, viêm khớp, bệnh răng miệng, những bệnh điều trị hoặc kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Phần dưới giúp bạn phân biệt, điều chỉnh chăm sóc và biết khi nào cần đưa đi khám.
Chó mèo bao nhiêu tuổi là già
Mốc tuổi già khác nhau theo loài và kích cỡ. Bảng dưới là khoảng tham khảo phổ biến, mỗi con có thể già sớm hoặc muộn hơn tuỳ di truyền và cách chăm.
| Nhóm | Bắt đầu tuổi già khoảng | Tuổi thọ thường gặp |
|---|---|---|
| Chó nhỏ (dưới 10 kg) | 8–10 tuổi | 12–16 năm, có con hơn |
| Chó vừa (10–25 kg) | 7–8 tuổi | 10–14 năm |
| Chó lớn (25–45 kg) | 6–7 tuổi | 9–12 năm |
| Chó rất lớn (trên 45 kg) | 5–6 tuổi | 7–10 năm |
| Mèo | 10–11 tuổi | 12–18 năm, nhiều con sống quá 20 năm |
Cách quy đổi "một năm của chó bằng bảy năm của người" không chính xác: chó già rất nhanh trong hai năm đầu, sau đó chậm lại, và chó lớn già nhanh hơn chó nhỏ. Điều quan trọng là bạn biết thú cưng của mình đã bước vào giai đoạn cần chăm khác đi.
Những thay đổi thường gặp ở chó mèo già
Ngủ nhiều hơn, chơi ít hơn. Bình thường ở mức độ vừa phải. Nhưng nếu con vật đột ngột lả đi, không muốn đứng dậy, nên kiểm tra.
Đi lại chậm, khó đứng dậy, ngại leo cầu thang, nhảy lên sofa. Thường do viêm khớp, thoái hoá khớp. Mèo hay giấu đau giỏi: dấu hiệu là không còn nhảy lên chỗ cao quen thuộc, lông vùng lưng xơ vì không tự liếm được.
Uống nhiều, tiểu nhiều. Không phải "già nên khát". Đây là dấu hiệu hay gặp của bệnh thận mạn, tiểu đường; ở chó còn có thể do rối loạn nội tiết; ở mèo già còn có cường giáp.
Sụt cân dù ăn bình thường hoặc ăn nhiều. Mèo già sụt cân mà vẫn ăn khoẻ, kêu nhiều, hiếu động bất thường gợi ý cường giáp. Sụt cân kèm ăn kém có thể do răng đau, thận, ung bướu.
Hôi miệng, nhai một bên, rơi thức ăn. Bệnh răng nha chu rất phổ biến ở chó mèo già, gây đau và nhiễm trùng có thể ảnh hưởng tới tim, thận.
Mắt đục xanh, nghe kém. Mắt hơi đục xanh xám thường do lão hoá thuỷ tinh thể, ít ảnh hưởng thị lực; đục trắng sữa có thể là đục thuỷ tinh thể. Chó điếc dần thường không nghe gọi, giật mình khi bị chạm.
Thay đổi hành vi, lú lẫn. Chó mèo già có thể bị suy giảm nhận thức: đi lang thang không mục đích, đứng nhìn tường, kẹt ở góc nhà, thức đêm kêu, quên chỗ đi vệ sinh. Bác sĩ có thể giúp giảm triệu chứng.
Ăn uống cho chó mèo già
Chó mèo già thường vận động ít, dễ tăng cân, trong khi một số con lại gầy đi vì bệnh. Vì vậy không có công thức chung, việc đầu tiên là cân định kỳ mỗi tháng và theo dõi thể trạng: sờ thấy xương sườn dưới lớp mỡ mỏng là vừa; không sờ thấy là thừa cân; nhìn thấy rõ xương sống, xương hông là gầy. Thừa cân làm khớp đau hơn và tăng nguy cơ tiểu đường.
Thức ăn dành cho chó mèo già (thường ghi "senior" hoặc theo độ tuổi trên bao bì) được điều chỉnh năng lượng, chất xơ và các thành phần hỗ trợ khớp. Không phải con già nào cũng cần đổi, nhưng nếu đổi thì vẫn trộn chuyển dần trong 7–10 ngày. Con có bệnh thận, bệnh tim, tiểu đường thường cần chế độ ăn bệnh lý do bác sĩ chỉ định, đừng tự giảm đạm hay bỏ muối theo lời truyền miệng.
Răng yếu thì làm mềm hạt bằng nước ấm hoặc chuyển một phần sang pate. Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày giúp tiêu hoá tốt hơn. Mèo già rất dễ thiếu nước, đặt nhiều bát nước ở các chỗ khác nhau, dùng máy nước chảy nếu mèo thích, bổ sung pate có nhiều nước. Hâm ấm nhẹ thức ăn giúp dậy mùi, kích thích mèo già biếng ăn. Mèo nhịn ăn quá hai ngày là chuyện nguy hiểm, cần đi khám.
Vận động và sắp xếp nhà cửa cho khớp yếu
Chó mèo già vẫn cần vận động để giữ cơ và khớp linh hoạt, chỉ là nhẹ hơn và đều hơn. Vài điều chỉnh trong nhà giúp chúng đi lại an toàn:
- Đi dạo ngắn nhiều lần thay vì một lần dài: hai ba lần mỗi ngày, mỗi lần 10–20 phút theo sức. Tránh giờ nắng nóng, chó già chịu nóng kém.
- Trải thảm chống trơn trên sàn gạch men bóng, nhất là đoạn từ chỗ nằm đến bát ăn và chỗ vệ sinh. Chó già trượt chân rất dễ chấn thương.
- Bậc thang hoặc dốc nhỏ để lên sofa, giường, ô tô thay vì phải nhảy.
- Đệm nằm dày, có độ đàn hồi, đặt nơi ấm, tránh gió lùa và máy lạnh thổi thẳng.
- Khay cát thành thấp cho mèo già, đặt ở tầng mèo hay ở.
- Bát ăn kê cao vừa tầm cho chó lớn bị đau cổ, đau vai.
- Trò chơi nhẹ cho đầu óc: giấu đồ ăn cho tìm, đồ chơi nhả hạt, dạy lệnh mới đơn giản giúp chậm suy giảm nhận thức.
- Giữ nếp sinh hoạt ổn định, hạn chế dời đồ đạc nhiều với con vật mắt kém, lẫn.
- Chải lông, cắt móng thường xuyên hơn: con già ít vận động nên móng dài nhanh, mèo già khó tự chải lông vùng lưng.
Khám định kỳ: 6 tháng một lần
Một năm của chó mèo già tương đương nhiều năm của người, bệnh có thể tiến triển đáng kể giữa hai lần khám mỗi năm. Vì vậy nhiều bác sĩ thú y khuyên chó mèo già khám khoảng 6 tháng một lần. Buổi khám thường gồm cân nặng, khám răng, tim phổi, khớp, sờ tìm khối u, đo huyết áp với mèo, và tuỳ chỉ định là xét nghiệm máu, nước tiểu để kiểm tra chức năng thận, gan, đường huyết, tuyến giáp.
Xét nghiệm lúc con vật còn khoẻ cho bác sĩ "mức nền" để so sánh về sau. Bệnh thận mạn ở mèo là ví dụ rõ: các chỉ số bắt đầu thay đổi trước khi mèo có triệu chứng, phát hiện sớm thì điều chỉnh thức ăn và điều trị giúp kéo dài thời gian sống khoẻ.
Trước buổi khám, ghi lại những thay đổi bạn để ý: ăn uống, lượng nước, số lần đi tiểu, cân nặng, hành vi lạ, cục u mới. Chụp ảnh hoặc quay video những biểu hiện chỉ xảy ra ở nhà như đi khập khiễng, ho đêm, co giật, vì vào phòng khám con vật thường căng thẳng và không thể hiện. Vẫn duy trì tiêm phòng và phòng ký sinh trùng theo chỉ định, bác sĩ có thể điều chỉnh lịch cho con vật có bệnh mạn tính.
Một điều tuyệt đối tránh: tự cho chó mèo già uống thuốc giảm đau của người khi thấy đi lại đau. Paracetamol có thể gây tử vong ở mèo chỉ với liều rất nhỏ; ibuprofen và nhiều thuốc kháng viêm của người gây loét dạ dày, suy thận ở chó. Có những thuốc giảm đau xương khớp dành riêng cho thú y, bác sĩ sẽ chọn và theo dõi chức năng gan thận khi dùng lâu dài.
Dấu hiệu chó mèo già cần đi khám ngay
Những thay đổi dưới đây không nên chờ đến lịch khám định kỳ:
- Bỏ ăn quá một ngày với chó, quá một hai ngày với mèo, hoặc không uống nước.
- Nôn nhiều lần, tiêu chảy kéo dài, phân đen hoặc có máu.
- Khó thở, thở há miệng ở mèo, ho nhiều, bụng chướng to dần.
- Đi tiểu khó, rặn không ra, hoặc tiểu ra máu.
- Ngất, co giật, đi loạng choạng, đầu nghiêng một bên, mắt giật.
- Khối u lớn nhanh, chảy máu hoặc loét.
- Đau rõ: kêu khi bị chạm, không chịu đứng dậy, run, thu mình một chỗ.
Giai đoạn cuối đời của thú cưng là điều khó nói nhưng nên chuẩn bị. Khi bệnh không còn chữa được, hãy trao đổi thẳng với bác sĩ về chất lượng sống: con vật còn ăn được không, còn đi vệ sinh tự chủ được không, đau có kiểm soát được không, còn những ngày vui nhiều hơn ngày khổ không. Bác sĩ thú y có thể giúp bạn giảm đau, chăm sóc giảm nhẹ và đưa ra lựa chọn nhân đạo khi cần, để những ngày cuối của bạn đồng hành nhiều năm được nhẹ nhàng.
Câu hỏi thường gặp
Chó già có nên triệt sản không?
Triệt sản ở chó già vẫn có thể làm, nhất là khi có lý do sức khoẻ như viêm tử cung ở chó cái, bệnh tuyến tiền liệt ở chó đực. Bác sĩ sẽ khám, xét nghiệm máu trước gây mê để đánh giá rủi ro. Quyết định nên dựa trên lợi ích sức khoẻ cụ thể của từng con.
Mèo già uống nhiều nước có sao không?
Uống nhiều và tiểu nhiều hơn trước ở mèo già là dấu hiệu nên đi khám, vì hay gặp trong bệnh thận mạn, tiểu đường và cường giáp. Bạn có thể để ý khay cát thấy cục nước tiểu to và nhiều hơn. Xét nghiệm máu và nước tiểu giúp tìm nguyên nhân.
Chó già có cần tiêm phòng nữa không?
Thường vẫn cần, vì miễn dịch ở chó già có thể yếu đi. Bác sĩ có thể điều chỉnh loại vắc xin và lịch nhắc dựa trên tình trạng sức khoẻ, bệnh mạn tính và nguy cơ tiếp xúc. Mũi dại vẫn cần duy trì theo quy định.
Chó già lẫn, kêu đêm thì phải làm sao?
Đưa đi khám để loại trừ đau, mắt kém, bệnh nội tiết. Ở nhà, giữ nếp sinh hoạt đều, đi dạo và chơi nhẹ ban ngày để chó mệt vừa phải, cho đi vệ sinh trước khi ngủ, bật đèn ngủ mờ. Bác sĩ có thể tư vấn thức ăn hoặc thuốc hỗ trợ.
Có nên nuôi thêm chó con khi chó nhà đã già?
Một số chó già vui hơn khi có bạn, nhưng nhiều con thấy mệt vì chó con quấy rầy liên tục. Nếu quyết định nuôi thêm, cho chó già một không gian riêng để nghỉ, giám sát giờ chơi chung, và đảm bảo chó già vẫn được chủ quan tâm như trước.
Chó mèo già có nên ăn thực phẩm bổ sung cho khớp không?
Một số sản phẩm bổ sung cho khớp dành cho thú cưng được nhiều bác sĩ dùng hỗ trợ, nhưng hiệu quả khác nhau giữa các con và không thay thế được kiểm soát cân nặng, vận động hợp lý, thuốc giảm đau thú y khi cần. Hỏi bác sĩ trước khi dùng, nhất là với con có bệnh thận, gan.
