Mèo có bản năng đào và lấp chất thải, nên dạy mèo đi vệ sinh vào khay cát thường dễ hơn dạy chó nhiều. Việc của bạn là chuẩn bị khay đủ rộng, cát mèo thích, đặt ở chỗ yên tĩnh xa bát ăn, rồi đặt mèo vào khay sau khi ngủ dậy, sau khi ăn và sau khi chơi trong vài ngày đầu. Phần lớn mèo con từ 4 tuần tuổi trở lên tự dùng khay chỉ sau vài lần được đặt vào.
Khi mèo đi bậy, nguyên nhân thường nằm ở khay chứ không ở mèo: khay bẩn, cát có mùi hương mèo ghét, khay đặt cạnh máy giặt ồn, hoặc mèo đang bị bệnh đường tiết niệu. Phần dưới hướng dẫn từng bước, so sánh các loại cát phổ biến ở Việt Nam và cách tìm ra nguyên nhân khi mèo bỏ khay.
Chuẩn bị khay và chọn chỗ đặt
Mèo kén chỗ vệ sinh hơn nhiều người nghĩ. Khay đặt sai chỗ là lý do phổ biến khiến mèo đi ra ngoài.
- Kích thước: khay dài khoảng 1,5 lần chiều dài thân mèo tính từ mũi đến gốc đuôi, đủ để mèo xoay người và đào. Khay cho mèo con nên có thành thấp để dễ bước vào; mèo lớn, mèo hay cào văng cát thì dùng khay thành cao.
- Có nắp hay không nắp: khay có nắp giữ mùi và cát văng tốt hơn với người, nhưng một số mèo thấy bí, mùi bị dồn lại bên trong. Nếu mèo không chịu vào khay có nắp, thử tháo nắp ra.
- Số lượng: quy tắc hay dùng là mỗi mèo một khay, cộng thêm một. Nhà hai mèo nên có ba khay, đặt ở các chỗ khác nhau chứ không xếp cạnh nhau.
- Vị trí: chỗ yên tĩnh, ít người qua lại, mèo dễ đến bất cứ lúc nào. Tránh cạnh máy giặt, máy bơm, cửa ra vào ồn ào, và không đặt sát bát ăn, bát nước.
- Nhà nhiều tầng: mỗi tầng mèo hay ở nên có một khay, nhất là với mèo con và mèo già lười leo cầu thang.
- Lối thoát: mèo thích nhìn thấy xung quanh khi đi vệ sinh. Khay nhét sâu vào ngách hẹp chỉ có một lối ra khiến mèo nhút nhát bất an, nhất là nhà có chó hay mèo khác hay rình.
So sánh các loại cát vệ sinh phổ biến
Mỗi loại cát có ưu nhược điểm riêng. Mèo đã quen một loại thì đổi sang loại khác nên làm từ từ.
| Loại cát | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Cát đất sét vón cục (bentonite) | Vón cục chắc, dễ xúc, khử mùi khá, hạt mịn giống cát tự nhiên mèo thích | Nặng, nhiều bụi nếu loại rẻ, không xả bồn cầu được | Hầu hết mèo, nhất là mèo kén |
| Cát đậu nành (tofu) | Nhẹ, ít bụi, vón cục, nhiều loại xả được lượng nhỏ vào bồn cầu | Dễ ẩm mốc nếu để nơi ẩm, một số mèo không thích mặt hạt to | Căn hộ, nhà có người nhạy cảm bụi |
| Cát gỗ thông dạng viên | Rẻ, thấm tốt, mùi gỗ tự nhiên | Không vón, viên ướt bở thành mùn, phải thay cả khay thường xuyên hơn | Mèo không kén, dùng với khay hai tầng |
| Cát tinh thể silica | Thấm và giữ mùi tốt, ít phải thay | Không vón, hạt cứng, một số mèo khó chịu khi dẫm | Người bận, mèo đã quen |
| Cát có mùi hương mạnh | Người ngửi dễ chịu | Nhiều mèo ghét mùi hương, có thể bỏ khay | Chỉ dùng nếu mèo không phản đối |
Nếu chưa biết mèo thích loại nào, đặt hai khay hai loại cát cạnh nhau vài ngày và xem mèo dùng khay nào nhiều hơn. Độ dày cát nên khoảng 5–7 cm: quá mỏng thì mèo đào chạm đáy, nước tiểu đọng lại gây mùi; quá dày thì tốn và văng nhiều.
Các bước dạy mèo con hoặc mèo mới về dùng khay
Mèo con học dùng khay từ mèo mẹ vào khoảng 3–4 tuần tuổi. Mèo nhận nuôi lúc 2 tháng thường đã biết, chỉ cần làm quen với khay ở nhà mới.
- Giới hạn không gian những ngày đầu: để mèo ở một phòng nhỏ có khay cát, bát ăn uống ở góc đối diện và chỗ ngủ. Nhà rộng quá, mèo con dễ quên khay ở đâu.
- Cho mèo biết khay: ngay khi đến nhà, đặt mèo vào khay, để nó tự ngửi, đào. Không ép giữ lại nếu mèo muốn ra.
- Đặt vào khay đúng thời điểm: sau khi ngủ dậy, 10–20 phút sau khi ăn và sau khi chơi. Dấu hiệu mèo muốn đi: cào sàn, ngửi quanh, ngồi xổm.
- Cầm chân trước cào nhẹ cát vài lần nếu mèo con chưa biết đào. Bản năng thường tự kích hoạt sau đó.
- Để lại chút chất thải trong khay hai ba ngày đầu, hoặc đặt mẩu giấy thấm nước tiểu từ chỗ đi bậy vào khay, giúp mèo nhận ra đây là chỗ vệ sinh.
- Khen nhẹ nhàng khi mèo dùng khay; không cần đồ thưởng ồn ào vì mèo thích riêng tư lúc đi vệ sinh.
- Mở rộng không gian dần khi mèo đã dùng khay đều trong khoảng một tuần, vẫn giữ nguyên vị trí khay.
Dọn khay hằng ngày: mức tối thiểu để mèo không bỏ khay
Xúc cục vón ít nhất một lần mỗi ngày, tốt nhất hai lần sáng và tối. Mèo có khứu giác nhạy hơn người rất nhiều; khay bạn thấy "chưa bốc mùi" có thể đã quá bẩn với mèo. Xúc xong bổ sung cát mới cho đủ độ dày.
Với cát vón cục, đổ bỏ toàn bộ và rửa khay khoảng 2–4 tuần một lần tuỳ số mèo. Với cát gỗ, cát không vón, phải thay thường xuyên hơn, khoảng một tuần một lần. Rửa khay bằng nước ấm và xà phòng không mùi, lau khô hẳn trước khi đổ cát. Tránh rửa bằng chất tẩy mùi nồng hoặc có phenol, vừa độc với mèo vừa làm mèo ghét khay. Khay nhựa trầy xước nhiều sau một hai năm sẽ giữ mùi, nên thay khay mới.
Dọn khay cũng là cơ hội theo dõi sức khoẻ. Để ý số cục nước tiểu mỗi ngày, kích thước cục, màu và độ cứng của phân. Cục nước tiểu tự nhiên nhiều và to hơn hẳn có thể gợi ý mèo uống nhiều bất thường; cục nhỏ li ti, nhiều lần cho thấy mèo tiểu khó. Người mang thai nên nhờ người khác dọn khay hoặc đeo găng, rửa tay kỹ, vì phân mèo có thể mang ký sinh trùng toxoplasma.
Mèo đi bậy ngoài khay: tìm nguyên nhân
Khay bẩn hoặc không đủ khay. Nguyên nhân hay gặp nhất. Thử xúc dày hơn, thêm một khay ở chỗ khác.
Đổi cát, đổi khay, dời chỗ quá đột ngột. Nếu mèo bắt đầu đi bậy ngay sau khi bạn đổi gì đó, quay lại như cũ rồi đổi từ từ: trộn cát mới với cát cũ, tăng dần tỉ lệ mới trong một đến hai tuần.
Mèo bị dọa khi đang ở khay. Tiếng máy giặt, chó đuổi, trẻ con bế lên đúng lúc, hay mèo khác chặn đường khiến mèo liên kết khay với điều đáng sợ. Đổi khay sang chỗ yên hơn.
Đánh dấu lãnh thổ. Mèo xịt nước tiểu lên tường, rèm, cửa ở tư thế đứng, đuôi dựng rung rung, thường là mèo chưa triệt sản hoặc đang căng thẳng vì có mèo lạ ngoài cửa sổ. Hỏi bác sĩ thú y về triệt sản.
Bệnh đường tiết niệu, táo bón, viêm khớp. Mèo đau khi đi vệ sinh có thể liên kết cái đau với khay và tìm chỗ khác, hay chọn chỗ mát, mềm như bồn rửa, chăn, quần áo. Mèo già viêm khớp khó bước qua thành khay cao. Đưa đi khám nếu mèo tiểu nhiều lần, rặn, tiểu ra máu, kêu khi đi.
Cấp cứu: mèo đực rặn mà không ra nước tiểu. Mèo đực có thể bị tắc niệu đạo do sỏi hoặc nút nhầy. Mèo vào khay liên tục, rặn lâu, chỉ ra vài giọt hoặc không ra, liếm vùng kín, kêu, nôn. Đây là tình trạng nguy hiểm tính mạng trong vòng một đến hai ngày, cần đưa đến thú y ngay, kể cả ban đêm.
Khay cát cho nhà nhiều mèo và mèo lớn tuổi
Nhà có từ hai mèo trở lên, chuyện tranh giành khay xảy ra lặng lẽ hơn bạn tưởng. Một con mèo trội có thể ngồi chặn lối vào khay, nhìn chằm chằm hoặc rình vồ con kia khi nó đang đi vệ sinh. Con bị bắt nạt sẽ nhịn, rồi đi ở góc khác. Vì vậy các khay nên đặt ở những phòng khác nhau, không dồn hết vào một nhà vệ sinh, để mỗi con luôn có lựa chọn không phải đi ngang qua con kia.
Mèo từ khoảng 10 tuổi trở lên thường bị thoái hoá khớp mà không kêu đau rõ ràng. Dấu hiệu dễ thấy là mèo ngần ngại khi bước qua thành khay, đứng một nửa ngoài khay khi đi, hoặc đi ngay cạnh khay. Thay bằng khay có một cạnh thấp khoảng 5–8 cm, hoặc tự cắt thấp một cạnh khay nhựa và mài nhẵn, đặt khay ở tầng mèo hay ở để không phải leo cầu thang. Mèo già đi tiểu nhiều hơn trước cũng là lý do nên đưa đi khám kiểm tra thận và đường huyết.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mấy tuần tuổi thì biết đi khay cát?
Mèo con thường bắt đầu tự đi vệ sinh và học đào cát từ khoảng 3 đến 4 tuần tuổi, khi còn ở với mẹ. Trước đó mèo mẹ liếm vùng bụng, hậu môn để kích thích mèo con đi. Mèo con mồ côi dưới 3 tuần cần người dùng bông ẩm ấm xoa nhẹ sau mỗi cữ bú.
Có thể dạy mèo đi vệ sinh vào bồn cầu không?
Có dụng cụ tập cho mèo đi bồn cầu, nhưng nhiều bác sĩ thú y không khuyến khích: mèo mất bản năng đào lấp, khó giữ thăng bằng khi già, và bạn không theo dõi được lượng nước tiểu, màu phân để phát hiện bệnh sớm. Khay cát vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
Cát vệ sinh cho mèo bao lâu thay một lần?
Xúc cục vón hằng ngày, đổ bỏ hết và rửa khay khoảng hai đến bốn tuần một lần với cát vón. Cát gỗ, cát không vón cần thay toàn bộ thường xuyên hơn, khoảng một tuần một lần, tuỳ số mèo và lượng dùng.
Mèo đi vệ sinh trong chậu cây thì làm sao?
Đất chậu cây giống cát nên mèo hay chọn. Phủ mặt chậu bằng sỏi to, vỏ thông hoặc lưới để mèo không đào được, đồng thời kiểm tra lại khay cát có đủ sạch, đủ độ dày và đặt chỗ yên tĩnh chưa. Thêm một khay gần khu vực đó cũng giúp ích.
Có nên xả cát đậu nành vào bồn cầu không?
Một số loại cát đậu nành ghi xả được lượng nhỏ, nhưng xả nhiều dễ gây tắc nhất là ống thoát nhỏ ở chung cư. Ngoài ra, chất thải mèo xả xuống cống có thể mang ký sinh trùng ra môi trường nước. Cách an toàn là cho vào túi kín bỏ thùng rác.
Mèo bới cát văng tung toé ra ngoài thì làm sao?
Dùng khay thành cao hoặc khay có nắp, giảm độ dày cát nếu đang để quá nhiều, và đặt thảm hứng cát có rãnh trước cửa khay để giữ hạt cát dính chân. Khay quá nhỏ so với mèo cũng khiến mèo cào văng nhiều hơn.
