Cách đuổi kiến trong nhà hiệu quả là kết hợp ba việc: lau xoá vệt mùi kiến để lại trên đường đi bằng nước xà phòng hoặc giấm pha nước, dọn sạch nguồn thức ăn, và đặt bả chậm (ví dụ hàn the hoặc axit boric trộn đường loãng) để kiến thợ tha về tổ, diệt luôn kiến chúa. Xịt thuốc lên đàn kiến bạn nhìn thấy chỉ giết vài phần trăm số kiến; tổ vẫn còn và vài hôm sau đàn mới lại kéo tới.
Bả tự làm hay bả gel mua sẵn đều cần đặt xa tầm tay trẻ nhỏ và thú cưng. Bài này hướng dẫn cách xác định kiến đang tìm gì, cách pha bả với tỷ lệ đủ chậm để kiến kịp mang về, những thứ chỉ có tác dụng xua tạm thời, và cách xử lý kiến lửa ngoài sân.
Vì sao kiến cứ quay lại dù đã xịt
Kiến thợ đi kiếm ăn để lại một vệt chất hoá học dẫn đường (pheromone) trên mặt sàn, mặt bếp. Những con khác lần theo vệt đó tới chỗ có thức ăn, và càng nhiều kiến đi qua, vệt càng đậm. Đó là lý do kiến đi thành hàng thẳng tắp, và vì sao lau bằng khăn ướt thường không xoá được hẳn đường đi: vệt mùi cần chất tẩy rửa mới hết.
Số kiến bạn thấy trên mặt bếp chỉ là một phần nhỏ của tổ. Phần lớn kiến, cùng kiến chúa đẻ trứng liên tục, nằm trong khe tường, dưới gạch, trong chậu cây hoặc ngoài vườn. Xịt thuốc diệt côn trùng lên đường kiến chỉ diệt số kiến thợ đang có mặt; tổ vẫn khoẻ và nhanh chóng gửi đàn khác. Một số loài kiến còn tách tổ khi bị đe doạ, khiến số tổ nhiều hơn.
Vì vậy cách lâu dài là để kiến thợ tự mang chất diệt về tổ, chia cho kiến khác và kiến chúa. Bả phải đủ hấp dẫn và tác dụng đủ chậm: bả giết ngay tại chỗ thì kiến không kịp tha về.
Xác định kiến đang tìm gì
Kiến trong nhà Việt thường thuộc vài nhóm, và mỗi nhóm thích một loại thức ăn khác. Đặt thử một ít đường và một ít mỡ hoặc bơ đậu phộng cạnh đường đi, chờ 30 phút xem kiến tụ ở đâu để chọn bả.
| Loại kiến hay gặp | Nhận diện | Thích ăn |
|---|---|---|
| Kiến đường, kiến nhỏ màu vàng nâu | Rất nhỏ, khoảng 1–2 mm, đi thành hàng dài trong bếp | Đồ ngọt, cũng ăn dầu mỡ, thịt |
| Kiến đen nhỏ | Màu đen, đi nhanh, hay vào hũ đường, bánh kẹo | Đồ ngọt |
| Kiến hôi | Bóp nát có mùi hắc khó chịu | Đồ ngọt, nước đọng, côn trùng chết |
| Kiến lửa | Màu nâu đỏ, đốt đau rát, làm ụ đất xốp ngoài sân, bãi cỏ | Thức ăn đạm, dầu mỡ, hạt |
| Kiến riện, kiến vàng nhỏ trong khe tủ | Rất nhỏ, xuất hiện ở tủ quần áo, giường, chỗ có vụn bánh | Vụn đồ ăn, mồ hôi, đồ ngọt |
Nếu kiến ăn ngọt, bả dùng nền đường hoặc mật ong. Nếu kiến chuộng đạm và mỡ, bả trộn bơ đậu phộng hoặc chút mỡ hiệu quả hơn. Mùa thay đổi, khẩu vị của tổ cũng có thể đổi, bả đang hiệu quả bỗng bị bỏ qua thì đổi nền khác.
Làm bả kiến tại nhà bằng hàn the hoặc axit boric
Hàn the (borax) và axit boric là hai chất diệt kiến phổ biến, tác dụng chậm, rẻ. Chúng không vô hại: nuốt phải có thể gây ngộ độc cho trẻ nhỏ và thú cưng, nên mọi bước đều cần đặt bả ở chỗ an toàn.
- Chuẩn bị: hàn the hoặc axit boric (mua ở hiệu hoá chất, hiệu thuốc hay cửa hàng nông nghiệp), đường, nước ấm, vài nắp chai nhựa hoặc miếng bìa cứng nhỏ, bông gòn, găng tay.
- Pha loãng: hoà khoảng nửa thìa cà phê hàn the với 4 thìa canh đường trong một cốc nước ấm (200–250 ml), khuấy tan. Hàn the chỉ chiếm khoảng 1% dung dịch là đủ; pha đậm hơn kiến chết ngay tại chỗ hoặc chê không ăn, bả không kịp về tới tổ.
- Thấm bả vào bông gòn đặt trong nắp chai, hoặc nhỏ vài giọt lên miếng bìa.
- Đặt bả sát đường kiến đi, gần chỗ kiến chui ra từ khe tường, chân tủ bếp, nhưng ở vị trí trẻ em và chó mèo không với tới được, ví dụ sau tủ, trong hộp nhựa có đục vài lỗ nhỏ vừa kiến chui.
- Không xịt thuốc, không lau đường kiến đang đi tới bả trong mấy ngày này. Bạn sẽ thấy kiến tụ đông hơn lúc đầu, đó là dấu hiệu bả đang được tha về.
- Thay bả mới mỗi 1–2 ngày vì bông khô sẽ không còn hấp dẫn.
- Theo dõi 3–7 ngày, số kiến giảm dần rồi biến mất. Khi hết kiến, thu dọn bả, rửa tay và lau sạch vùng đặt bả.
Bả gel diệt kiến mua sẵn hoạt động theo cùng nguyên lý và thường tiện hơn vì đóng trong hộp kín. Đọc kỹ hướng dẫn và cảnh báo trên bao bì, không dùng bả kiến cạnh nơi chế biến thức ăn trực tiếp.
Những cách xua kiến tạm thời và giới hạn của chúng
Giấm pha nước, nước xà phòng. Lau mặt bếp, sàn bằng giấm pha nước theo tỷ lệ 1:1 hoặc nước rửa chén loãng xoá được vệt mùi dẫn đường. Đây là việc nên làm hằng ngày, nhưng chỉ xua kiến khỏi đường cũ, không diệt được tổ.
Bột quế, vỏ chanh, tinh dầu bạc hà. Mùi mạnh khiến một số loài kiến tránh đi qua trong thời gian ngắn. Rắc hay đặt ở khe cửa, bậu cửa sổ có thể giảm số kiến vào, nhưng tác dụng hết khi mùi bay.
Phấn viết, vôi bột. Kẻ vạch phấn quanh chân bàn có thể cản kiến tạm thời vì bột làm khó bám, nhưng chỉ cần đứt vạch là kiến qua.
Đặt chân tủ đồ ăn vào chén nước. Cách cổ điển và hiệu quả với tủ đứng chân. Nhớ thay nước 2–3 ngày một lần để không thành chỗ muỗi đẻ, có thể nhỏ thêm vài giọt nước rửa chén để kiến không đi trên mặt nước.
Đất tảo cát (diatomite) loại dùng cho thực phẩm. Rắc mỏng ở khe tường, góc khô. Bột có cạnh sắc li ti làm côn trùng mất nước. Chỉ hiệu quả khi khô, tránh hít phải bụi bột khi rắc.
Nói gọn, nhóm cách xua tạm thời hợp để dùng kèm, nhất là ở khe cửa và bậu cửa sổ nơi kiến từ ngoài vào, trong lúc chờ bả chậm diệt tổ. Đừng dùng chúng cùng chỗ đặt bả vì mùi mạnh làm kiến tránh luôn bả.
Kiến bò lên giường, vào tủ quần áo, vào laptop
Kiến xuất hiện ở phòng ngủ thường do vụn đồ ăn, nước ngọt đổ, hoặc tổ nằm trong khung giường gỗ, ổ cắm điện. Xử lý như sau:
- Không ăn trên giường; giặt ga, gối, hút bụi đệm và khe giường để bỏ vụn bánh.
- Lau khung giường, chân tủ bằng nước xà phòng pha loãng để xoá đường kiến.
- Kiểm tra khe gỗ, ổ cắm: kiến đi ra từ đó thì đặt bả gel sát lối ra, ở chỗ không chạm tới khi nằm. Kiến làm tổ trong ổ điện, công tắc thì nhờ thợ điện kiểm tra, đừng tự xịt chất lỏng vào.
- Tủ quần áo có kiến: lấy đồ ra, giũ ngoài trời, lau tủ bằng giấm pha nước, đặt bả ở góc dưới tủ.
- Laptop, bàn phím có kiến: tắt máy, rút sạc, mang ra chỗ thoáng, nghiêng nhẹ cho kiến bò ra, không xịt thuốc hay nước vào máy. Đặt bả quanh bàn làm việc để diệt tổ.
Kiến lửa ngoài sân và khi nào cần gọi dịch vụ
Kiến lửa làm ụ đất xốp trên bãi cỏ, sân vườn, đốt đau rát và để lại nốt mụn mủ. Không dùng xẻng phá ụ khi đang đứng gần vì kiến tràn ra rất nhanh. Cách an toàn hơn là rắc bả hạt dành cho kiến lửa quanh ụ (không đổ trực tiếp lên đỉnh ụ) vào lúc chiều mát khi kiến đi kiếm ăn, theo hướng dẫn trên bao bì, rồi để yên vài ngày. Đổ nước sôi lên ụ chỉ diệt được phần nông và dễ làm bỏng chân, chết cỏ.
Bị kiến lửa đốt, rửa vùng đó bằng xà phòng và nước, chườm lạnh, tránh gãi làm vỡ nốt mủ. Nếu người bị đốt khó thở, sưng môi mặt, nổi mẩn khắp người hoặc choáng váng, đó là dấu hiệu dị ứng nặng, cần đến cơ sở y tế ngay.
Nếu kiến xuất hiện dày đặc ở nhiều phòng sau vài tuần đặt bả, hoặc bạn thấy kiến cánh bay ra hàng loạt từ khung gỗ, tường, có thể tổ đã lan rộng hoặc đó là mối chứ không phải kiến. Mối có eo bụng thẳng, râu thẳng; kiến có eo thắt và râu gập khúc. Trường hợp nghi mối, nên gọi dịch vụ diệt mối kiểm tra sớm vì mối phá gỗ âm thầm.
Câu hỏi thường gặp
Hàn the và axit boric có nguy hiểm cho người không?
Liều nhỏ trong bả kiến khó gây hại khi chạm tay, nhưng nuốt phải có thể gây ngộ độc, nguy hiểm nhất với trẻ nhỏ và thú cưng. Luôn đặt bả nơi khuất, trong hộp có lỗ nhỏ, đeo găng tay khi pha, rửa tay sau đó. Nghi trẻ nuốt phải, đưa đi cơ sở y tế ngay.
Vì sao đặt bả xong kiến lại kéo đến đông hơn?
Đó là dấu hiệu bả đang phát huy: kiến thợ báo cho cả tổ về nguồn thức ăn mới và kéo tới tha về. Đừng lau hay xịt trong lúc này. Sau vài ngày, số kiến sẽ giảm rõ khi bả đã được chia trong tổ.
Dùng phấn diệt kiến bán ở chợ có an toàn không?
Phấn diệt côn trùng không rõ nguồn gốc, không có nhãn thành phần có thể chứa hoá chất độc, dễ bị trẻ nhầm là phấn viết. Nên chọn sản phẩm có nhãn rõ ràng, có hướng dẫn và cảnh báo bằng tiếng Việt, cất xa tầm tay trẻ.
Có cách đuổi kiến hoàn toàn tự nhiên không dùng hoá chất?
Có thể giảm kiến bằng giữ sạch, đậy kín thực phẩm, lau giấm, chặn khe hở và dùng mùi quế, bạc hà, nhưng các cách này chủ yếu xua chứ khó diệt tổ. Nếu kiến ít, chỉ vậy là đủ. Khi kiến dai dẳng, bả chậm là cách hiệu quả nhất.
Kiến bò vào hũ đường, hộp sữa bột em bé thì làm sao?
Bỏ phần đã có kiến, không rây lại cho trẻ dùng. Chuyển đường, sữa bột sang hộp nắp gioăng kín, lau sạch miệng hộp sau mỗi lần dùng. Đặt hộp trong khay có nước hoặc trên kệ cao, và diệt tổ bằng bả ở chỗ khác xa khu vực pha sữa.
Chậu cây trong nhà có tổ kiến thì xử lý thế nào?
Kiến hay làm tổ trong đất chậu khô. Ngâm cả chậu vào xô nước vài chục phút có thể đẩy kiến ra ngoài, sau đó để ráo. Nếu kiến nhiều, thay đất mới. Đặt bả gần chậu chứ không trộn hàn the vào đất vì có thể hại cây.
