Cách làm sạch nồi bị cháy đen nhanh và ít tốn sức nhất với nồi inox là đổ nước ngập lớp cháy, thêm 2 thìa canh baking soda, đun sôi nhẹ 10–15 phút, để nguội bớt rồi dùng xẻng gỗ hoặc nhựa cạy lớp cháy. Lớp than sẽ bong từng mảng. Phần còn sót chà bằng hỗn hợp baking soda sệt với miếng rửa mềm. Không cần búi sắt, không cần ngâm cả đêm.
Nhưng mỗi chất liệu chịu được một kiểu khác nhau. Nồi nhôm gặp baking soda đun lâu dễ bị sạm và rỗ, chảo chống dính chà búi sắt là hỏng lớp phủ, chảo gang ngâm nước qua đêm là gỉ. Bảng và các bước dưới đây giúp bạn chọn đúng cách cho từng loại nồi trong bếp.
Chọn cách làm theo chất liệu nồi
Trước khi bắt tay vào, xác định nồi của bạn làm bằng gì. Nồi inox nặng, sáng bóng, nam châm thường hút ở đáy; nồi nhôm nhẹ, màu xám bạc; chảo chống dính có lớp phủ đen hoặc vân đá bên trong.
| Chất liệu | Nên dùng | Tránh |
|---|---|---|
| Inox | Đun nước baking soda, giấm rồi baking soda, kem tẩy inox chuyên dụng | Javel đậm để lâu, ngâm nước muối nhiều ngày (gây đốm rỗ) |
| Nhôm | Đun nước pha giấm hoặc chanh, me chua; chà nhẹ | Đun lâu với baking soda hoặc chất tẩy kiềm mạnh, búi sắt |
| Chống dính (Teflon, phủ gốm, vân đá) | Nước ấm với nước rửa chén, đun nhẹ với baking soda, mút mềm | Búi sắt, miếng rửa nhám xanh, dao cạo, sốc nhiệt |
| Gang | Muối hột với chút dầu chà khô, nước nóng, sấy khô trên bếp rồi tráng dầu | Ngâm nước lâu, cho máy rửa bát, để ướt |
| Tráng men | Ngâm nước ấm, đun nhẹ với baking soda, xẻng gỗ | Kim loại cào, sốc nhiệt (đổ nước lạnh vào nồi đang nóng) |
Nồi cơm điện có lòng nồi chống dính xử lý như chảo chống dính. Nồi đất, nồi sứ có thể ngâm nước ấm với baking soda nhưng tránh đổ nước lạnh vào khi nồi còn nóng vì dễ nứt.
Nếu không chắc nồi làm bằng gì, chọn cách nhẹ nhất: ngâm nước ấm với nước rửa chén, cạo bằng xẻng gỗ và chà bằng mút mềm. Cách này chậm hơn nhưng không làm hỏng chất liệu nào, sau đó mới thử dần các cách mạnh hơn ở một góc nhỏ.
Làm sạch nồi inox cháy khét đáy
Inox là chất liệu chịu được nhiều cách nhất. Bắt đầu bằng cách nhẹ, chỉ chuyển sang cách mạnh hơn khi cần.
- Đổ bỏ thức ăn cháy, cạo bớt phần bong dễ bằng thìa gỗ. Không cạo bằng dao.
- Đổ nước ngập lớp cháy khoảng 2–3 cm, thêm 2 thìa canh baking soda cho nồi cỡ 20–24 cm.
- Đun sôi nhẹ 10–15 phút. Trong lúc đun, dùng xẻng gỗ đẩy nhẹ lớp cháy, nhiều mảng sẽ bong ra luôn.
- Tắt bếp, để nguội tới mức chạm tay được, đổ nước, cạo tiếp.
- Với vết lì: đổ một lớp giấm vừa ngập đáy, đun ấm vài phút, tắt bếp rồi rắc baking soda vào. Hỗn hợp sủi bọt làm bong cặn. Chờ hết sủi, chà bằng miếng rửa mềm.
- Chà phần còn lại bằng hỗn hợp baking soda trộn chút nước thành dạng sệt, chà theo vòng tròn.
- Rửa lại bằng nước rửa chén, lau khô ngay để không để lại vết nước.
Đáy nồi inox thường xuất hiện vệt cầu vồng xanh tím sau khi đun nóng, đó là lớp oxit mỏng do nhiệt, không phải bẩn hay độc. Lau bằng khăn thấm giấm trắng là hết. Vết đốm trắng là cặn khoáng từ nước, cũng xử lý bằng giấm.
Một lưu ý về an toàn: đun nồi có giấm, chanh trong bếp kín sẽ bốc hơi chua cay mắt, bạn nên bật máy hút mùi hoặc mở cửa sổ. Khi cạo lớp cháy, để nồi nguội bớt và dùng găng tay, tránh bị bỏng do nước sôi bắn khi chà mạnh.
Nồi nhôm, chảo chống dính, chảo gang và nồi men
Nồi nhôm. Đổ nước ngập vết cháy, thêm vài thìa giấm hoặc nước cốt nửa quả chanh, đun sôi nhẹ 10 phút. Có thể cho thêm vài miếng vỏ chanh hoặc me chua. Cạo bằng xẻng gỗ và chà với miếng rửa mềm. Nhôm phản ứng với kiềm, nên đun lâu với baking soda dễ làm lòng nồi sạm đen, rỗ nhỏ. Nếu đã lỡ sạm, đun nước chua như trên thường làm sáng lại phần nào.
Chảo chống dính. Ngâm nước ấm pha nước rửa chén 15–30 phút, sau đó đun nhỏ lửa nước với 1 thìa canh baking soda vài phút, rửa bằng mút mềm. Không dùng búi sắt hay mặt nhám xanh của miếng rửa bát. Lớp phủ đã trầy xước sâu, bong tróc từng mảng thì nên thay chảo vì thức ăn sẽ dính và lớp phủ tiếp tục bong.
Chảo gang. Khi còn ấm, rắc một nắm muối hột cùng vài giọt dầu ăn, dùng khăn giấy dày hoặc miếng rửa chà mạnh. Muối mài cặn mà không phá lớp dầu đã nung bám trên mặt gang. Rửa nhanh bằng nước nóng, đặt lên bếp sấy khô hoàn toàn, tráng một lớp dầu mỏng. Chảo gang bị gỉ thì chà sạch gỉ, tráng dầu mỏng và nung trên bếp hoặc trong lò để tạo lại lớp bảo vệ.
Nồi tráng men. Ngâm nước ấm vài tiếng, sau đó đun sôi nhẹ với 1–2 thìa canh baking soda và cạo bằng xẻng gỗ. Vết ố nâu trên men trắng có thể đắp baking soda sệt để qua đêm. Không dùng búi sắt vì làm xước men, chỗ xước dễ bám bẩn và có thể mẻ dần.
Những thứ không nên làm khi nồi bị cháy
Trong lúc vội, nhiều người làm những việc khiến nồi hỏng nhanh hơn cả vết cháy:
- Đổ nước lạnh vào nồi đang nóng đỏ: sốc nhiệt làm cong đáy nồi, nứt nồi men và nồi đất, bong lớp chống dính, hơi nước bốc lên có thể gây bỏng.
- Dùng búi sắt cho mọi loại nồi: chỉ hợp với inox trơn và gang, phá hỏng chống dính, men, nhôm anot hoá.
- Trộn javel với giấm trong nồi để "tẩy mạnh": sinh khí clo độc, đặc biệt nguy hiểm khi đun nóng.
- Ngâm nồi trong nước muối nhiều ngày: muối có thể gây các đốm rỗ nhỏ trên inox.
- Đun nồi rỗng để đốt cháy cặn: nồi chống dính đun khô ở nhiệt quá cao có thể làm hỏng lớp phủ và sinh khói.
- Cho chảo gang, nồi nhôm vào máy rửa bát: gang gỉ, nhôm bị xỉn màu do chất tẩy rửa mạnh.
Phòng nồi cháy và chăm nồi bền hơn
Phần lớn nồi cháy đáy vì để lửa lớn khi nấu món sệt như kho, rim, cháo, chè, rồi rời bếp. Món kho nên hạ nhỏ lửa sau khi sôi, đảo hoặc lắc nồi định kỳ, nhất là khi nước đã cạn bớt. Nồi đáy mỏng dễ cháy hơn hẳn nồi đáy dày nhiều lớp; với món nấu lâu, chọn nồi đáy dày hoặc kê vỉ tản nhiệt trên bếp ga. Hẹn giờ trên điện thoại là cách đơn giản để không quên nồi trên bếp.
Ngay khi phát hiện nồi cháy, tắt bếp, đổ thức ăn ra và cho nước ấm vào ngâm sớm; lớp cháy còn mềm dễ bong hơn nhiều so với để khô cứng qua đêm. Thức ăn bị cháy có mùi khét nên bỏ phần sát đáy, phần trên nếu ám mùi cũng nên cân nhắc vì cảm giác khét khó át đi.
Với chảo chống dính, dùng xẻng gỗ hoặc silicone, không nấu lửa quá lớn khi chảo rỗng, rửa khi chảo đã nguội. Với gang, luôn lau khô và tráng dầu sau mỗi lần dùng. Nồi inox muốn giữ bóng nên lau khô ngay sau khi rửa, mỗi tháng lau một lần bằng giấm loãng để bỏ cặn khoáng.
Bếp từ, ấm siêu tốc và lòng nồi cơm điện
Khi nồi cháy trên bếp từ hoặc bếp hồng ngoại, mặt kính cũng thường dính vết tràn cháy. Chờ mặt bếp nguội, đắp khăn ẩm có baking soda lên vết 15 phút cho mềm rồi lau. Vết cứng dùng dao cạo chuyên dụng cho mặt kính bếp, giữ lưỡi nghiêng thấp khoảng 30 độ. Không dùng búi sắt vì làm xước kính, và không đặt nồi đáy còn dính cặn cháy lên bếp vì dễ để lại vết in.
Ấm siêu tốc bị cặn trắng hay vàng nâu ở đáy là cặn khoáng của nước, không phải cháy. Đổ nước pha giấm trắng hoặc pha vài thìa bột chanh (axit citric) ngập lớp cặn, đun sôi, để ngâm 30 phút, đổ đi và tráng lại vài lần nước sạch rồi đun một lượt nước bỏ đi.
Lòng nồi cơm điện bị cháy cơm đáy: ngâm nước ấm 20–30 phút, cạo bằng muỗng nhựa đi kèm, rửa mút mềm. Không đặt lòng nồi trực tiếp lên bếp ga để đun nước tẩy, vì không phải nồi nào cũng được thiết kế cho việc đó; kiểm tra hướng dẫn của hãng.
Câu hỏi thường gặp
Có dùng nước ngọt có ga để làm sạch nồi cháy được không?
Nước ngọt có ga có axit nhẹ nên làm mềm được một số cặn khoáng và vết cháy nhẹ, nhưng hiệu quả không hơn giấm, lại để lại đường dính. Với nồi inox, đun nước với baking soda hoặc giấm rẻ và hiệu quả hơn. Không nên dùng cho chảo chống dính vì đường có thể bám cháy lại.
Nồi bị cháy có còn dùng được không?
Nồi inox, gang, nhôm sau khi làm sạch vết cháy vẫn dùng bình thường nếu không bị cong vênh, thủng hay rỗ sâu. Chảo chống dính bị bong lớp phủ hoặc nồi men bị mẻ lộ kim loại bên dưới nên thay. Nồi cong đáy nấu không đều, dễ cháy lại.
Vì sao nồi inox sau khi rửa có đốm trắng?
Đốm trắng thường là cặn canxi, magie trong nước khô lại trên mặt inox, hoặc tinh bột từ nước luộc mì, nước vo gạo. Lau bằng khăn thấm giấm trắng, rửa lại và lau khô ngay. Thêm chút giấm khi đun nước cũng hạn chế cặn.
Có nên dùng kem tẩy inox bán sẵn không?
Kem tẩy inox chuyên dụng làm sáng tốt và tiết kiệm công với vết ố lâu ngày. Đọc kỹ chất liệu được dùng, vì loại có hạt mài có thể để lại vệt xước trên inox bóng gương, và nhiều loại không dùng được cho nhôm, chống dính. Rửa lại kỹ bằng nước trước khi nấu.
Đáy ngoài nồi bám đen dầu mỡ lâu năm thì làm sao?
Pha baking soda với chút nước rửa chén thành hỗn hợp sệt, đắp dày lên đáy ngoài, có thể bọc màng bọc thực phẩm để không khô, để vài tiếng rồi chà bằng miếng rửa. Với nồi inox, ngâm trong nước nóng pha bột tẩy gốc oxy cũng giúp bong lớp dầu cháy.
