Cặp nguy hiểm nhất cần nhớ là nước tẩy javel (gốc clo) không được trộn với bất cứ thứ gì có tính axit hay amoniac: giấm, nước chanh, nước tẩy bồn cầu dạng axit, chất tẩy cặn canxi, nước lau kính có amoniac. Trộn với axit sinh khí clo, với amoniac sinh khí cloramin, cả hai đều gây cay mắt, ho, khó thở và có thể tổn thương phổi. Javel cũng không trộn với cồn và oxy già.
Ngoài javel còn vài cặp khác ít được nhắc: oxy già với giấm, hai loại thuốc thông cống khác nhau, hay đơn giản là đổ chồng hai sản phẩm tẩy bồn cầu khác hãng. Quy tắc đơn giản nhất để an toàn: mỗi lần chỉ dùng một sản phẩm, xả sạch bằng nước rồi mới dùng sản phẩm khác. Phần dưới giải thích từng cặp và cách xử lý khi lỡ hít phải.
Bảng các cặp chất không được trộn
Bảng dưới gom những tổ hợp dễ xảy ra nhất trong nhà Việt, theo đúng những sản phẩm hay có trong tủ dưới bồn rửa.
| Cặp chất | Hay gặp trong | Điều xảy ra |
|---|---|---|
| Javel + giấm, chanh, axit | Tẩy bồn cầu dạng axit, tẩy cặn vòi sen, nước tẩy gạch | Sinh khí clo, mùi hắc như hồ bơi rất đậm, gây ho, rát họng, khó thở |
| Javel + amoniac | Một số nước lau kính, chất tẩy đa năng, nước tiểu trong bồn cầu, chuồng thú cưng | Sinh khí cloramin, cay mắt, tức ngực, có thể gây viêm phổi |
| Javel + cồn | Cồn sát khuẩn, nước rửa tay khô, một số nước lau kính | Sinh các hợp chất clo hữu cơ độc hại, gây chóng mặt, buồn nôn |
| Javel + oxy già | Pha chung để "tẩy mạnh hơn" | Phản ứng sủi mạnh, có thể bắn, hai chất triệt tiêu nhau |
| Oxy già + giấm | Tự pha bình xịt khử khuẩn | Tạo axit peracetic ăn mòn, kích ứng da, mắt, đường thở |
| Thông cống axit + thông cống kiềm | Đổ loại thứ hai khi loại đầu chưa thông | Phản ứng sinh nhiệt mạnh, có thể sôi trào, bắn ngược lên mặt |
Javel cũng không nên pha với nước nóng hoặc đổ vào bồn đang có nước nóng, vì nhiệt làm khí clo bay ra nhiều hơn. Pha javel với nước nguội, ở nơi thoáng gió.
Vì sao javel là chất cần cẩn thận nhất
Nước tẩy javel, trên bao bì thường ghi thành phần natri hypoclorit, là chất tẩy và khử khuẩn mạnh, rẻ và có trong hầu hết các gia đình. Bản thân nó đã có mùi hắc của clo, nhưng khi gặp axit, cân bằng hoá học trong dung dịch bị đẩy sang phía giải phóng khí clo tự do. Lượng khí này nhiều hay ít tuỳ nồng độ, nhưng trong không gian nhỏ như nhà vệ sinh đóng cửa, một lượng vừa phải cũng đủ gây khó chịu nặng.
Điều nguy hiểm là nhiều sản phẩm có tính axit mà người dùng không để ý. Nước tẩy bồn cầu dạng gel đặc màu xanh hoặc màu tím nhiều khi chứa axit để tẩy cặn vàng; chất tẩy cặn vòi sen, tẩy gỉ, tẩy cặn ấm siêu tốc cũng là axit. Đổ javel vào bồn cầu vừa dùng nước tẩy axit, hoặc ngược lại, là tình huống phổ biến nhất gây ngộ độc khí trong nhà.
Tương tự, amoniac có trong một số nước lau kính, chất tẩy đa năng và tự nhiên có trong nước tiểu. Dùng javel đậm để cọ bồn cầu, bô em bé hay khay vệ sinh mèo chưa xả sạch cũng có thể sinh cloramin. Vì vậy với những chỗ này, xả nước kỹ trước khi đổ javel.
Các cặp ít người biết nhưng hay gặp
Oxy già và giấm trong cùng một bình xịt. Mẹo khử khuẩn trên mạng hay khuyên dùng cả hai. Dùng lần lượt trên bề mặt, lau giữa hai lần, thì được; trộn sẵn vào một bình kín thì tạo axit peracetic, chất ăn mòn và kích ứng mạnh hơn cả hai thành phần ban đầu.
Baking soda và giấm. Không độc, nhưng hai chất trung hoà nhau thành nước, muối và khí CO2. Bọt sủi trông có vẻ đang làm sạch, thật ra phần lớn tác dụng tẩy của từng chất đã mất. Đặc biệt không đóng nắp chai đựng hỗn hợp này vì khí CO2 tạo áp suất, chai có thể bật nắp hoặc nứt.
Hai sản phẩm tẩy bồn cầu khác hãng. Một loại có thể là axit, loại khác chứa clo. Nhìn thành phần trên bao bì thường khó đoán. Nguyên tắc: dùng xong một loại, xả nước ít nhất hai lần, chờ một lúc rồi mới dùng loại khác.
Thuốc thông cống chồng lên nhau. Bột thông cống thường là kiềm mạnh (xút), một số dung dịch thông cống là axit đậm. Đổ loại thứ hai vào đường ống còn đầy loại thứ nhất có thể làm nước sôi trào ngược lên. Nếu loại đầu không thông, gọi thợ và báo rõ đã đổ gì.
Javel và nước rửa chén. Đa số nước rửa chén không phản ứng nguy hiểm với javel, nhưng một số loại có amoniac hoặc có tính axit. Vì không chắc thành phần, không nên pha hai thứ vào một xô để lau nhà.
Nếu không rõ một sản phẩm có tính axit, kiềm hay chứa clo, hãy coi như nó không được trộn với bất cứ thứ gì. Cách phòng này không tốn thêm đồng nào mà loại bỏ hoàn toàn rủi ro.
Dấu hiệu hít phải khí độc và cách xử lý ngay
Nếu lỡ trộn và ngửi thấy mùi hắc đột ngột nồng lên, hoặc có các dấu hiệu như cay mắt, chảy nước mắt, ho liên tục, rát họng, tức ngực, khó thở, buồn nôn, chóng mặt, làm ngay các việc sau:
- Rời khỏi phòng ngay, ra nơi có không khí trong lành. Đưa trẻ em, người già và thú cưng ra trước.
- Mở cửa sổ, cửa ra vào nếu làm được nhanh mà không phải hít thêm, bật quạt hút. Không quay lại để cố dọn hay đổ hỗn hợp đi.
- Rửa mắt dưới vòi nước sạch nhiều phút nếu mắt bị cay, rửa vùng da dính hoá chất bằng nhiều nước.
- Không tự gây nôn nếu ai đó lỡ nuốt phải chất tẩy, súc miệng bằng nước và đi khám ngay, mang theo chai sản phẩm.
- Gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế nếu khó thở, ho không dứt, tức ngực, môi tái, lơ mơ. Triệu chứng tổn thương phổi đôi khi xuất hiện muộn sau vài giờ, nên đừng chủ quan khi thấy đỡ hơn lúc đầu.
- Quay lại dọn khi phòng đã thông thoáng lâu, đeo găng, xả hỗn hợp bằng thật nhiều nước.
Sau sự cố, người từng hít khí clo nên tránh vận động mạnh trong ngày và để ý các triệu chứng như ho kéo dài, thở khò khè trong vài ngày tiếp theo. Người có bệnh hen, bệnh phổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên được khám ngay cả khi triệu chứng nhẹ.
Quy tắc dùng chất tẩy rửa an toàn trong nhà
Một vài thói quen đơn giản loại bỏ gần hết nguy cơ:
- Đọc bao bì trước khi dùng: phần cảnh báo thường ghi rõ không dùng chung với chất tẩy chứa clo hoặc axit.
- Mỗi lần một sản phẩm; đổi sản phẩm thì xả sạch bề mặt bằng nước trước.
- Mở cửa, bật quạt hút khi lau nhà vệ sinh, không đóng kín cửa lúc dùng javel.
- Đeo găng tay cao su; nếu cọ nhiều, đeo thêm kính để tránh bắn vào mắt.
- Không sang chiết chất tẩy sang chai nước uống, chai nước ngọt; đã sang chai thì ghi rõ tên chất bằng bút không phai.
- Cất trên cao hoặc trong tủ có khoá, xa thực phẩm, xa tầm tay trẻ nhỏ.
- Pha đúng liều: đậm hơn không sạch hơn mà chỉ nhiều khí và tồn dư hơn.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, chọn sản phẩm có nắp an toàn trẻ em (phải ấn và vặn mới mở được), và không để chai tẩy rửa trên sàn nhà tắm.
Làm sạch không cần trộn: dùng đúng chất cho đúng việc
Phần lớn việc trộn chất tẩy xuất phát từ suy nghĩ "trộn hai thứ mạnh sẽ mạnh gấp đôi". Thực tế mỗi chất có thế mạnh riêng, dùng đúng việc thì không cần trộn. Giấm và các chất tẩy axit nhẹ hợp với cặn vôi, cặn xà phòng, vết nước trên kính và vòi sen. Baking soda có tính kiềm nhẹ và mài nhẹ, hợp với dầu mỡ, vết cháy, khử mùi.
Javel hợp để khử khuẩn bề mặt như bồn cầu, sàn nhà vệ sinh, thớt nhựa sau khi đã rửa sạch, và tẩy trắng đồ cotton trắng; pha loãng theo hướng dẫn trên chai. Oxy già và bột tẩy gốc oxy hợp với vết bẩn hữu cơ trên vải, ron gạch. Nước rửa chén là chất tẩy đa năng an toàn nhất cho phần lớn vết bẩn hằng ngày.
Khi cần dùng hai chất cho cùng một chỗ, ví dụ tẩy cặn vàng bồn cầu bằng axit rồi khử khuẩn bằng javel, hãy làm cách nhau: dùng chất thứ nhất, xả nước vài lần, chờ, rồi mới dùng chất thứ hai. Ghi nhớ một câu ngắn để cả nhà cùng thuộc: javel đi một mình.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ đổ giấm vào bồn cầu có javel thì phải làm sao?
Không cúi xuống ngửi hay cố cọ tiếp. Xả nước bồn cầu ngay nếu làm được nhanh, ra khỏi nhà vệ sinh, mở cửa sổ, bật quạt hút và đóng cửa phòng lại để khí không lan khắp nhà. Chờ ít nhất vài chục phút cho thông thoáng. Nếu ho, rát họng, khó thở thì đi khám.
Lau javel xong rồi lau lại bằng giấm cho hết mùi clo được không?
Không nên. Javel còn sót trên sàn, trong ron gạch gặp giấm vẫn sinh khí clo, chỉ ít hơn so với trộn trong xô. Muốn hết mùi, lau lại hai lượt bằng nước sạch, mở cửa và bật quạt hút cho bay hơi. Mùi clo thoang thoảng sau đó sẽ tự hết khi bề mặt khô.
Javel để lâu trong nhà có còn tác dụng không?
Natri hypoclorit phân huỷ dần theo thời gian, nhanh hơn khi gặp nóng và ánh nắng, nên chai để lâu hoặc để gần cửa sổ yếu đi rõ. Cất chai đậy kín ở chỗ mát, tối, xem ngày sản xuất trên bao bì và ưu tiên dùng hết trong vài tháng. Javel yếu không an toàn hơn khi trộn với chất khác.
Khí clo có mùi như thế nào?
Khí clo có mùi hắc, gắt, giống mùi nước hồ bơi nhưng đậm và cay mũi hơn nhiều. Khi mùi tăng đột ngột lúc đang cọ rửa, kèm cay mắt hoặc ho, nên dừng lại và ra khỏi phòng ngay, không cố hít để kiểm tra.
Có nên dùng javel để khử mùi nước tiểu trên đệm, thảm?
Không nên, vì nước tiểu có amoniac và urê, gặp javel có thể sinh cloramin, javel còn làm bạc màu vải. Thấm khô, dùng giấm pha nước rồi baking soda khi đã khô, hoặc sản phẩm khử mùi dùng enzyme dành cho vết nước tiểu.
Trẻ uống nhầm chất tẩy rửa thì làm gì?
Không gây nôn, không cho uống thêm thứ gì nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Lau sạch miệng, súc miệng nếu trẻ biết súc, gọi cấp cứu hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo chai sản phẩm để bác sĩ biết thành phần.
