Cách làm sáng bạc bị đen tại nhà: baking soda, giấy bạc và những thứ không nên dùng

Cách làm sáng bạc bị đen an toàn và hiệu quả nhất tại nhà là ngâm bạc trong nước nóng pha baking soda, đặt trên một tấm giấy nhôm (giấy bạc nướng bánh) khoảng 2–10 phút, rồi tráng nước và lau khô. Lớp đen sẽ được chuyển trở lại thành bạc thay vì bị mài đi, nên món đồ không mỏng dần. Với vết xỉn nhẹ, chỉ cần một chiếc khăn đánh bạc là đủ.

Không phải món bạc nào cũng được làm theo cách này. Bạc mạ, bạc gắn đá bằng keo, bạc có đá mềm như ngọc trai, và bạc hun đen cố ý (kiểu bạc Thái, bạc chạm khắc có nền đen) cần cách khác. Phần dưới đi từ nguyên nhân, các cách làm sáng từng bước, đến những trường hợp phải tránh.

Vì sao bạc bị xỉn đen

Bạc phản ứng với các hợp chất chứa lưu huỳnh, chủ yếu là khí hydro sunfua có rất ít trong không khí, tạo thành bạc sunfua. Lớp này lúc đầu chỉ làm bạc ngả vàng nhạt, dày lên thì chuyển nâu, xám rồi đen. Độ ẩm và nhiệt độ cao làm phản ứng nhanh hơn, vì vậy ở khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, bạc để trong tủ vài tháng đã có thể xỉn.

Những thứ quanh nhà làm bạc đen nhanh: dây thun cao su, hộp bìa carton, giấy báo, vải len, nỉ; thực phẩm như trứng, hành, tỏi, mắm; mồ hôi, kem dưỡng, kem chống nắng, nước hoa, thuốc nhuộm uốn tóc; khói bếp, khí thải xe. Bạc 925 có 7,5% đồng nên còn có thể xỉn do đồng bị oxy hoá.

Hiểu nguyên nhân giúp chọn cách làm đúng: lớp đen nằm ở bề mặt, mỏng vài phần trăm micromet. Mục tiêu là gỡ hoặc biến đổi lớp đó mà lấy đi ít bạc nhất có thể.

Cách 1: baking soda, giấy nhôm và nước nóng

Phương pháp này dùng phản ứng điện hoá: nhôm nhường điện tử, biến bạc sunfua trở lại thành bạc kim loại, lưu huỳnh chuyển sang nhôm. Chuẩn bị bát thuỷ tinh hoặc sứ (không dùng bát kim loại), giấy nhôm, baking soda, nước sôi.

1. Lót đáy và một phần thành bát bằng giấy nhôm, mặt sáng hướng lên.
2. Đặt các món bạc lên giấy nhôm, mỗi món phải chạm trực tiếp vào nhôm. Không xếp chồng lên nhau.
3. Rắc baking soda theo tỷ lệ khoảng 1 thìa canh cho mỗi 250 ml nước. Có thể thêm 1 thìa canh muối để phản ứng nhanh hơn.
4. Đổ nước vừa sôi ngập các món đồ. Dung dịch sủi bọt nhẹ và có mùi trứng thối, đó là khí lưu huỳnh thoát ra, nên mở cửa sổ.
5. Ngâm 2–5 phút với vết xỉn nhẹ, tới 10 phút với vết đen dày. Dùng đũa gỗ hoặc thìa nhựa lật món đồ để mặt dưới cũng tiếp xúc.
6. Gắp ra, tráng kỹ dưới vòi nước, lau khô ngay bằng khăn mềm và để khô hoàn toàn trước khi cất. Có thể lau lại bằng khăn đánh bạc cho bóng.

Nếu sau 10 phút vẫn còn mảng đen, thay nước nóng và giấy nhôm mới rồi ngâm lần hai thay vì ngâm lâu hơn. Giấy nhôm ngả màu xám đục sau khi dùng là bình thường. Cách này làm sáng cả những chỗ đen trong khe hoa văn, nên không dùng cho đồ bạc được hun đen cố ý.

Cách 2 và 3: khăn đánh bạc và kem đánh răng

Khăn đánh bạc. Là khăn vải mềm tẩm sẵn chất đánh bóng nhẹ, bán ở tiệm trang sức. Chà theo một chiều, không xoay tròn mạnh, rồi lau lại bằng mặt khăn sạch. Phù hợp với vết xỉn nhẹ, bạc 925 bóng, bạc xi rhodium (nhẹ tay), và bạc hun đen vì chỉ chạm phần nổi mà không vào sâu trong khe. Khăn dùng tới khi đen hết vẫn còn tác dụng, không giặt vì sẽ trôi chất đánh bóng.

Kem đánh răng. Là cách dân gian vì kem có hạt mài mịn. Nó làm sáng được, nhưng chính hạt mài để lại vô số vết xước li ti, làm bề mặt bóng gương thành mờ đục theo thời gian. Nếu buộc phải dùng, chọn loại kem trắng thông thường, không dùng kem gel, kem làm trắng răng hay có hạt to; bôi một lượng bằng hạt đậu lên bàn chải lông mềm, chà rất nhẹ, tráng sạch. Không dùng cho bạc xi, bạc bóng gương hay món có đá.

Nước rửa bát pha loãng. Không làm mất vết đen dày, nhưng nên dùng trước mọi cách khác để gỡ dầu mỡ, kem dưỡng và bụi bám. Ngâm 10–15 phút trong nước ấm pha vài giọt, chải nhẹ bằng bàn chải mềm, tráng và lau khô.

Cách làm sáng đồ bạc lớn: khay, ấm, bộ đồ ăn

Với khay, ấm, thìa đũa bạc trong gia đình, cách giấy nhôm vẫn dùng được nhưng cần chậu nhựa hoặc bồn rửa lót giấy nhôm, lượng baking soda và nước nóng tăng theo tỷ lệ. Món quá lớn không ngập được thì làm từng phần, xoay dần, hoặc dùng kem đánh bạc chuyên dụng dạng kem mịn bôi bằng miếng bọt biển mềm, đánh theo một chiều, rồi rửa lại bằng nước xà phòng.

Đồ ăn uống bằng bạc sau khi làm sáng phải rửa kỹ bằng nước rửa bát và tráng nhiều lần để không còn dư chất. Thìa đũa bạc dùng hằng ngày nên rửa ngay sau bữa ăn có trứng, nước mắm, hành tỏi, vì để qua đêm các hợp chất lưu huỳnh sẽ làm xỉn nhanh. Không ngâm đồ bạc chung với đồ inox trong chậu rửa lâu, vì tiếp xúc giữa hai kim loại khác nhau trong nước có thể để lại vết loang.

Đồ bạc có tay cầm gỗ, sừng, hoặc phần rỗng bên trong như cán dao rỗng thì không ngâm nước nóng: nước có thể làm bung keo, nứt gỗ, đọng nước bên trong. Chỉ lau phần bạc bằng khăn đánh bạc hoặc kem đánh bạc.

Những món bạc không nên ngâm hay chà mạnh

Trước khi làm, hãy xem món đồ có thuộc nhóm nào dưới đây không:

• Bạc xi, đồ mạ bạc: lớp bạc hoặc rhodium rất mỏng, chà kem đánh răng hay đánh mạnh có thể làm lộ lõi đồng. Chỉ lau bằng khăn mềm và nước xà phòng nhẹ.
• Bạc gắn đá bằng keo: nước nóng gần sôi làm keo mềm, đá bong ra. Nhiều mặt dây, khuyên tai giá rẻ dùng keo thay cho chấu. Nhìn kỹ nếu không thấy chấu giữ đá thì nhiều khả năng là đá dán.
• Bạc có ngọc trai, opal, ngọc lam, hổ phách, san hô, đá nhuộm: các chất này xốp hoặc mềm, kỵ nhiệt, kiềm và axit. Chỉ lau phần bạc bằng khăn đánh bạc, tránh chạm vào đá.
• Bạc hun đen cố ý: nhiều món bạc chạm khắc, bạc kiểu Thái, nhẫn hoa văn có lớp đen trong khe để làm nổi chi tiết. Ngâm giấy nhôm sẽ làm sạch luôn lớp này. Chỉ đánh nhẹ phần nổi bằng khăn.
• Bạc cổ, đồ sưu tầm: lớp màu thời gian thường được giới chơi đồ đánh giá cao; làm sáng bóng có thể giảm giá trị. Hỏi người có chuyên môn trước.

Tuyệt đối không dùng thuốc tẩy chứa clo (nước Javel), nước tẩy bồn cầu, axit mạnh. Clo làm bạc bị rỗ, mối hàn giòn, và với bạc 925 có thể làm món đồ gãy sau vài lần. Dung dịch nhúng bạc bán sẵn làm sạch rất nhanh nhưng có tính axit, chỉ nhúng vài giây, tráng thật kỹ và không dùng cho món có đá.

Cất giữ để bạc lâu xỉn

Cách đơn giản nhất để bạc không đen là đeo thường xuyên và lau sau khi đeo: ma sát nhẹ với quần áo và việc lau mồ hôi giúp lớp sunfua không kịp dày lên. Khi cất, lau khô hoàn toàn rồi cho mỗi món vào túi nhựa có khoá kéo riêng, ép hết không khí ra. Túi kín hạn chế khí lưu huỳnh và hơi ẩm, đồng thời tránh các món cọ xước nhau.

Bỏ thêm vào hộp một gói hút ẩm silica gel hoặc một viên phấn viết bảng, thay sau vài tháng. Có loại giấy và miếng chống xỉn chuyên dụng chứa chất hấp thụ lưu huỳnh, dùng được khoảng nửa năm đến một năm tuỳ loại. Tránh cất trong hộp gỗ ép, hộp bìa, túi nỉ thường vì chúng có thể giải phóng hợp chất lưu huỳnh.

Với thói quen hằng ngày: đeo trang sức sau cùng, khi kem dưỡng, nước hoa, keo xịt tóc đã khô; tháo ra khi tắm biển, bơi, nấu ăn có trứng, hành tỏi, và khi dùng chất tẩy rửa. Mỗi lần như vậy cộng lại sẽ kéo dài khoảng thời gian giữa hai lần phải làm sáng lên đáng kể.

Sau khi làm sáng: rửa, lau khô và bao lâu làm lại một lần

Dù dùng cách nào, bước cuối luôn là rửa kỹ dưới nước sạch để trôi hết baking soda hay kem đánh răng, vì cặn bám trong kẽ chạm khắc sẽ khô lại thành lớp trắng đục. Sau đó lau bằng khăn cotton mềm và để khô hẳn ở chỗ thoáng. Món rỗng ruột như hạt bi, lắc, mặt dây hàn kín có thể đọng nước bên trong; để nghiêng một lúc hoặc dùng máy sấy ở chế độ mát cho thoát hơi, không thì chỗ đọng nước lại xỉn nhanh.

Không cần đánh bạc thường xuyên. Đồ đeo hằng ngày, chỉ cần lau bằng khăn đánh bạc mỗi tuần một lần là giữ sáng; cách ngâm với giấy nhôm chỉ nên dùng khi đã đen rõ, khoảng vài tháng một lần. Mỗi lần chà bằng chất mài là lấy đi một lớp bạc mỏng, lâu dần làm mờ các nét chạm. Cách kiểm làm đúng: bạc sáng đều, không có vệt xước tròn và các chỗ chìm vẫn giữ được độ tương phản.

Câu hỏi thường gặp