Cách nhận biết tin nhắn lừa đảo trên điện thoại: SMS, Zalo, Messenger và cuộc gọi giả

Tin nhắn lừa đảo gần như luôn có ba dấu hiệu: tạo cảm giác gấp (tài khoản sắp bị khoá, đơn hàng bị huỷ, người thân gặp nạn), kèm một đường link hoặc yêu cầu cài ứng dụng, và xin thứ không ai được phép xin như mã OTP, mật khẩu, số thẻ hay chuyển tiền. Gặp đủ hai trong ba dấu hiệu này, bạn coi như tin lừa đảo cho tới khi tự kiểm chứng được bằng kênh chính thức.

Cách kiểm chứng an toàn nhất không phải là bấm vào xem thử, mà là tự mở ứng dụng chính chủ (ngân hàng, nhà mạng, sàn thương mại điện tử) hoặc gọi tổng đài in sau thẻ ngân hàng. Bên dưới là các chiêu đang phổ biến trên SMS, Zalo, Messenger, cách nhìn ra đường link giả, những quyền ứng dụng nguy hiểm trên Android và việc phải làm ngay nếu lỡ bấm.

Các kiểu tin nhắn lừa đảo hay gặp nhất

Giả ngân hàng, giả tên thương hiệu. Tin nhắn hiện đúng tên ngân hàng ở mục người gửi, thậm chí nằm chung luồng với tin biến động số dư thật, báo tài khoản bị khoá, điểm thưởng sắp hết hạn, kèm link. Kẻ gian có thể dùng thiết bị phát sóng giả để chèn tin mang tên thương hiệu, nên tên người gửi đúng không có nghĩa tin là thật. Nhiều ngân hàng đã thông báo không gửi đường link trong tin nhắn.

Giả nhà mạng, giả cơ quan. Báo sim sắp bị khoá vì chưa chuẩn hoá thông tin, mời nâng cấp tài khoản định danh điện tử, cập nhật dữ liệu dân cư, nộp phạt nguội giao thông qua link. Cơ quan nhà nước không yêu cầu cài ứng dụng qua đường link gửi trong tin nhắn hay qua cuộc gọi.

Giả người quen qua Zalo, Messenger. Tài khoản của bạn bè bị chiếm, nhắn vay tiền gấp, nhờ chuyển khoản hộ, có khi gọi video vài giây hình mờ để tạo lòng tin. Dấu hiệu là cách xưng hô khác thường, đòi chuyển vào tài khoản mang tên người khác và từ chối gọi thoại bình thường.

Giao hàng, thu hộ. Báo có đơn hàng giao không thành công, cần cập nhật địa chỉ và trả phí nhỏ qua link; hoặc gọi xưng người giao hàng đòi chuyển khoản trước cho món bạn không đặt.

Việc nhẹ lương cao, trúng thưởng. Mời làm cộng tác viên thả tim, đánh giá sản phẩm, trả thưởng vài chục nghìn ban đầu rồi yêu cầu nạp tiền làm nhiệm vụ lớn hơn. Trúng thưởng điện thoại, xe máy nhưng phải nộp phí trước.

Tình cảm, làm quen. Người lạ kết bạn, trò chuyện thân mật vài tuần rồi rủ đầu tư, nhờ nhận quà gửi từ nước ngoài phải đóng phí hải quan.

Kiểm tra một đường link trước khi bấm

Tốt nhất là không bấm link trong tin nhắn không mong đợi. Nếu cần kiểm tra, làm trên điện thoại theo cách không mở link:

1. Nhấn giữ vào link (không chạm nhanh). Điện thoại hiện bản xem trước kèm địa chỉ đầy đủ; trên iPhone có thể tắt xem trước để không tải trang.
2. Đọc tên miền từ phải sang trái: phần ngay trước đuôi tên miền (như .vn, .com) mới là chủ thật. Một địa chỉ có tên ngân hàng ở đầu nhưng kết thúc bằng một tên miền lạ là trang của người khác.
3. Cảnh giác chữ thay thế: chữ l thay chữ i, số 0 thay chữ o, thêm gạch nối hoặc chữ thừa như "-xacthuc", "-hotro", đuôi tên miền lạ ít người dùng.
4. Cảnh giác link rút gọn: link qua dịch vụ rút gọn che mất địa chỉ thật. Tin nhắn của tổ chức uy tín hiếm khi dùng kiểu này.
5. Không tin biểu tượng ổ khoá: trang lừa đảo cũng có chứng chỉ bảo mật; ổ khoá chỉ nghĩa là kết nối được mã hoá, không nói gì về người đứng sau.
6. Tự mở ứng dụng chính chủ để kiểm tra nội dung tin nhắn nói tới. Nếu trong ứng dụng không có thông báo gì, tin nhắn kia là giả.

Cũng đừng tải tệp có đuôi .apk gửi qua Zalo, Messenger, kể cả tên tệp nghe rất chính thức. Đây là tệp cài ứng dụng ngoài cửa hàng, là con đường phổ biến nhất để kẻ gian chiếm điện thoại Android.

Ứng dụng giả và quyền trợ năng: cách kẻ gian lấy tiền trong tài khoản

Nhiều vụ mất tiền không cần nạn nhân đọc mã OTP. Kẻ gian gọi điện, xưng cán bộ cơ quan hoặc nhân viên điện lực, ngân hàng, hướng dẫn tải một ứng dụng từ link gửi qua Zalo. Ứng dụng có biểu tượng và giao diện giống hệt ứng dụng thật, sau đó xin quyền trợ năng (Accessibility) trên Android. Quyền này vốn dành cho người khuyết tật, cho phép ứng dụng đọc mọi thứ hiển thị và tự bấm thay bạn, nên khi bị lạm dụng, kẻ gian có thể đọc tin nhắn chứa mã, điều khiển máy từ xa và thực hiện giao dịch.

Vì vậy, bất kỳ ứng dụng nào không phải công cụ hỗ trợ người khuyết tật mà xin quyền trợ năng đều đáng ngờ. Trên Android, vào Cài đặt, Trợ năng (hoặc Hỗ trợ tiếp cận), xem mục Ứng dụng đã cài đặt hoặc Dịch vụ đã tải xuống; thấy tên lạ đang bật thì tắt ngay và gỡ ứng dụng đó. Kiểm tra thêm Cài đặt, Bảo mật, mục Ứng dụng quản trị thiết bị.

Một dấu hiệu khác là được yêu cầu bật cài đặt cho phép cài ứng dụng không rõ nguồn gốc. Android mặc định chặn việc này để bảo vệ bạn. Ai đó hướng dẫn tắt lớp bảo vệ này qua điện thoại là đã đủ để cúp máy.

iPhone khó cài ứng dụng ngoài App Store hơn, nhưng vẫn có chiêu dụ cài hồ sơ cấu hình hoặc dùng phần mềm chia sẻ màn hình, điều khiển từ xa để xem bạn nhập mật khẩu. Không cài hồ sơ lạ (kiểm tra ở Cài đặt, Cài đặt chung, VPN và quản lý thiết bị) và không chia sẻ màn hình với người lạ khi đang mở ứng dụng ngân hàng.

Cuộc gọi lừa đảo: câu nào nghe là biết

Tin nhắn thường đi kèm hoặc dẫn tới một cuộc gọi. Những câu sau gần như chỉ xuất hiện trong cuộc gọi lừa đảo:

• "Anh chị đang liên quan tới một vụ án, cần chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ để xác minh": cơ quan chức năng làm việc bằng giấy mời, không giải quyết vụ việc qua điện thoại và không có tài khoản tạm giữ nào như vậy.
• "Con anh chị bị tai nạn đang cấp cứu, cần chuyển viện phí ngay": gọi ngay cho con, cho nhà trường hoặc người thân khác để kiểm tra trước khi làm gì.
• "Đọc giúp mã vừa gửi về máy để hoàn tất": mã gửi cho bạn là để bạn tự dùng; ai xin mã là đang đăng nhập hoặc giao dịch thay bạn.
• "Đừng nói với ai, giữ máy, không được cúp": tạo cô lập để bạn không kịp hỏi người khác.
• "Em chuyển nhầm tiền, anh chị chuyển lại giúp vào tài khoản này": số tiền nhầm chỉ nên hoàn qua ngân hàng, không chuyển sang tài khoản khác theo lời người gọi.
• "Cài ứng dụng này để được hỗ trợ", kèm link qua Zalo: chỉ tải ứng dụng từ App Store, CH Play, và tự tìm theo tên.

Gặp nghi ngờ, bạn chỉ cần cúp máy rồi tự gọi lại số tổng đài chính thức. Người thật sẽ không phiền vì điều đó.

Lỡ bấm link, lỡ cài ứng dụng, lỡ chuyển tiền: làm gì ngay

Mỗi phút đều quan trọng. Làm theo thứ tự, không ngại làm phiền ngân hàng hay người thân:

1. Ngắt mạng ngay nếu đã cài ứng dụng lạ: bật chế độ máy bay, tắt Wi-Fi, để kẻ gian mất quyền điều khiển từ xa.
2. Gọi tổng đài ngân hàng bằng một máy khác (số in sau thẻ hoặc trên trang chính thức), yêu cầu khoá tài khoản, khoá thẻ, khoá dịch vụ ngân hàng điện tử. Nếu đã chuyển tiền, báo ngay để ngân hàng phối hợp tra soát.
3. Gỡ ứng dụng lạ, tắt quyền trợ năng của nó; nếu không gỡ được, sao lưu ảnh, danh bạ rồi đặt lại máy về trạng thái ban đầu.
4. Đổi mật khẩu email, Facebook, Zalo, ứng dụng ngân hàng từ một thiết bị sạch, bật xác thực 2 lớp.
5. Trình báo công an nơi gần nhất, mang theo ảnh chụp tin nhắn, số điện thoại, số tài khoản đã chuyển tới, thời gian giao dịch. Giữ nguyên lịch sử trò chuyện, không xoá.
6. Báo cho người thân, bạn bè nếu tài khoản mạng xã hội của bạn có thể đã bị chiếm, để họ không chuyển tiền theo tin nhắn giả.

Để phản ánh tin nhắn rác, cuộc gọi rác, cuộc gọi lừa đảo, bạn nhắn tin miễn phí tới đầu số 156 hoặc 5656 theo cú pháp: S (tin nhắn rác), V (cuộc gọi rác) hoặc LD (cuộc gọi lừa đảo), cách một khoảng, số điện thoại đã liên hệ bạn, rồi nội dung tóm tắt. Đầu số 156 còn nhận cuộc gọi phản ánh. Trên iPhone, bật lọc người gửi không xác định trong phần cài đặt của ứng dụng Tin nhắn (bản iOS mới nằm ở Cài đặt, Ứng dụng, Tin nhắn); Android có chặn và báo cáo thư rác ngay trong ứng dụng Tin nhắn. Cú pháp và kênh tiếp nhận có thể được điều chỉnh, nên xem thông báo mới của nhà mạng.

Câu hỏi thường gặp