Những cây trong nhà dễ sống nhất, chịu được thiếu sáng và quên tưới là lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà vàng, lan ý, vạn niên thanh, cau tiểu trâm và cỏ lan chi. Chúng sống được ở chỗ cách cửa sổ vài mét hoặc dưới đèn văn phòng, chỉ cần tưới khi đất đã khô và không để chậu đọng nước.
"Ít ánh sáng" không có nghĩa là không cần ánh sáng. Một góc tối hoàn toàn, không đọc được sách vào ban ngày, thì gần như không cây nào sống lâu. Dưới đây là cách đánh giá ánh sáng trong nhà, 12 loại cây chia theo mức độ dễ, cách tưới cho từng nhóm và những loại có nhựa độc cần để xa trẻ nhỏ, chó mèo.
Thế nào là "ít ánh sáng" trong nhà
Cách đo không cần dụng cụ: vào khoảng giữa trưa một ngày trời sáng, đặt bàn tay cách mặt giấy trắng khoảng 30 cm ở chỗ định để cây. Bóng tay rõ nét là ánh sáng mạnh, hợp cả cây cần nắng. Bóng mờ, viền nhoè là ánh sáng trung bình, hợp hầu hết cây trong nhà. Gần như không thấy bóng là ánh sáng yếu, chỉ nhóm cây chịu râm dưới đây mới sống tốt.
Cường độ ánh sáng giảm rất nhanh khi đi xa cửa sổ. Cách cửa sổ 1 mét và cách 3 mét có thể chênh nhau nhiều lần dù mắt người thấy không khác mấy, vì mắt tự điều chỉnh. Rèm voan, kính dán phim cách nhiệt, mái hiên phía ngoài cũng làm giảm đáng kể lượng sáng lọt vào.
Phòng không có cửa sổ, chỉ có đèn huỳnh quang hoặc đèn LED trần bật 8–10 tiếng mỗi ngày như văn phòng, vẫn nuôi được lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà, nếu cây đặt gần đèn trong vòng 1–2 mét. Cứ vài tuần mang cây ra chỗ sáng hơn một hai ngày giúp cây hồi sức, miễn là không đưa thẳng ra nắng gắt làm cháy lá.
12 cây trong nhà dễ sống và chỗ đặt hợp nhất
Mức "dễ" dưới đây tính theo khả năng chịu thiếu sáng và chịu quên tưới. Cây càng chịu hạn thì càng sợ tưới nhiều.
| Cây | Ánh sáng chịu được | Tưới | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lưỡi hổ (lưỡi cọp) | Yếu đến mạnh | 2–4 tuần một lần | Chịu hạn rất tốt, chết chủ yếu do úng |
| Kim tiền (ZZ) | Yếu đến trung bình | 2–3 tuần một lần | Củ dưới đất trữ nước; lá vàng thường do tưới nhiều |
| Trầu bà vàng (pothos) | Yếu đến trung bình | Khi đất khô 2–3 cm | Trồng thuỷ sinh trong lọ nước cũng được |
| Lan ý | Yếu đến trung bình | Khi đất mặt vừa khô | Lá rũ xuống báo hiệu khát, tưới là dựng lại |
| Vạn niên thanh | Yếu đến trung bình | Khi đất khô 2–3 cm | Lá to, nên lau bụi định kỳ |
| Cau tiểu trâm | Trung bình | Giữ đất hơi ẩm | Cây nhỏ để bàn, đầu lá khô nếu không khí quá hanh |
| Cỏ lan chi (cây dây nhện) | Trung bình | Khi đất mặt khô | Ra cây con trên ngồng, dễ nhân giống |
| Trầu bà lá xẻ (monstera) | Trung bình, gần cửa sổ | Khi đất khô một nửa chậu | Thiếu sáng lá non mọc ra không xẻ |
| Đa búp đỏ (cao su) | Trung bình đến sáng | Khi đất khô 3–4 cm | Rụng lá khi đổi chỗ đột ngột |
| Phát tài (thiết mộc lan) | Yếu đến trung bình | Khi đất khô 2–3 cm | Chóp lá cháy nâu khi nước nhiều clo hoặc phân dư |
| Dương xỉ | Trung bình, tán xạ | Giữ ẩm đều | Không hợp phòng máy lạnh khô; hợp nhà tắm có cửa sổ |
| Trầu bà lá tim (philodendron lá tim) | Yếu đến trung bình | Khi đất khô 2–3 cm | Dây rủ đẹp trên kệ; lá non nhỏ dần là cây đang thiếu sáng |
Một nhầm lẫn rất phổ biến là xếp sen đá, xương rồng vào nhóm cây ít sáng. Chúng chịu hạn giỏi nhưng cần nắng nhiều; mua về đặt bàn làm việc xa cửa sổ, sau một hai tháng cây sẽ vươn dài, nhạt màu và dễ thối gốc.
Tưới cây trong nhà: ít mà đúng lúc
Tưới theo đất, không theo lịch. Cây trong nhà ít nắng nên dùng nước chậm hơn nhiều so với cây ngoài trời. Thọc ngón tay hoặc que tre xuống đất: lưỡi hổ và kim tiền chờ đất khô gần hết chậu, trầu bà và vạn niên thanh chờ khô 2–3 cm mặt trên, dương xỉ thì giữ ẩm.
Tưới đẫm một lần rồi đổ nước đọng. Tưới đến khi nước chảy ra lỗ đáy, đợi 15–20 phút rồi đổ hết nước trong đĩa lót. Tưới lắt nhắt mỗi ngày một chút làm mặt đất luôn ướt mà rễ dưới đáy vẫn khô, hoặc ngược lại đáy úng mà mặt trông khô.
Chậu phải có lỗ thoát nước. Chậu sứ trang trí không lỗ là nguyên nhân hàng đầu làm cây văn phòng chết. Nếu thích chậu không lỗ, trồng cây trong chậu nhựa có lỗ rồi đặt lồng vào trong, mỗi lần tưới nhấc chậu nhựa ra cho ráo.
Mùa lạnh và phòng máy lạnh. Mùa đông miền Bắc cây gần như ngừng lớn, giảm tưới còn khoảng một nửa. Phòng chạy máy lạnh cả ngày khiến không khí khô, đất khô nhanh hơn nhưng cây vẫn không cần nhiều nước như ngoài trời; đừng đặt cây ngay luồng gió thổi trực tiếp.
Đất, chậu và bón phân cho cây trong nhà
Cây trong nhà cần đất thoát nước nhanh hơn đất trồng rau. Đất mua sẵn cho cây cảnh thường đã trộn xơ dừa, đá perlite hoặc đá bọt. Nếu tự trộn, có thể dùng 2 phần đất sạch, 1 phần xơ dừa, 1 phần đá perlite hoặc trấu hun, thêm một ít phân trùn quế. Với lưỡi hổ và kim tiền, tăng phần đá, sỏi nhỏ để đất khô nhanh.
Chọn chậu chỉ lớn hơn bầu rễ khoảng 2–4 cm mỗi phía. Chậu quá to so với cây giữ nhiều đất ẩm thừa mà rễ không hút hết, dễ thối. Thay chậu khi rễ mọc ra lỗ đáy hoặc đất khô chỉ sau một hai ngày tưới, thường 1–2 năm một lần, nên làm vào mùa xuân hoặc đầu mùa mưa khi cây đang lớn.
Phân bón cho cây ít sáng phải rất nhẹ. Dùng phân tan chậm dạng viên rải một lần mỗi 2–3 tháng, hoặc phân nước pha loãng còn một nửa liều in trên bao bì, bón tháng một lần trong mùa cây ra lá mới. Mùa đông và khi cây đặt ở góc tối thì gần như không cần bón. Phân dư tích lại làm chóp lá cháy nâu và mặt đất đóng lớp muối trắng. Khi thấy lớp muối trắng, cào bỏ 1–2 cm đất mặt, thay đất mới và tưới xả thật nhiều nước cho chảy qua lỗ đáy vài lượt để rửa phân thừa.
Cây có nhựa gây kích ứng: để xa trẻ nhỏ và thú cưng
Nhiều loại cây trong nhà phổ biến chứa tinh thể canxi oxalat hoặc nhựa gây kích ứng. Người lớn chạm vào thường không sao, nhưng trẻ nhỏ hoặc chó mèo nhai lá có thể bị rát miệng, chảy nước dãi, nôn.
- Nhóm ráy (họ Ráy): trầu bà, trầu bà lá tim, lan ý, vạn niên thanh, kim tiền, trầu bà lá xẻ, môn cảnh. Nhai lá gây bỏng rát miệng và họng.
- Lưỡi hổ: lá chứa chất có thể gây nôn, tiêu chảy ở chó mèo khi ăn phải.
- Đa búp đỏ và các loại đa, si: nhựa trắng gây kích ứng da và mắt; đeo găng khi cắt tỉa.
- Phát tài, thiết mộc lan: được xếp vào nhóm gây hại cho chó mèo nếu ăn phải.
- Cỏ lan chi, cau tiểu trâm, dương xỉ Boston: thường được coi là an toàn hơn với thú cưng, phù hợp nhà có mèo hay gặm lá.
Nếu trẻ nhai phải lá cây và có biểu hiện sưng môi, khó nuốt, khó thở, hãy súc miệng cho trẻ bằng nước sạch và đưa đi cơ sở y tế ngay, mang theo một nhánh cây để bác sĩ nhận diện. Với chó mèo, liên hệ bác sĩ thú y.
Lá vàng, lá rũ, cây vống: đọc dấu hiệu để sửa
Lá dưới cùng vàng từng chiếc một, cách nhau vài tuần, là lão hoá bình thường, chỉ cần cắt bỏ. Nhiều lá vàng cùng lúc kèm đất ẩm lâu và mùi chua là dấu hiệu tưới quá nhiều: ngưng tưới, nhấc cây ra xem rễ, cắt phần rễ nâu nhũn, thay đất khô hơn. Rễ khoẻ có màu trắng hoặc vàng nhạt, chắc tay.
Lá rũ mềm nhưng đất khô cong và chậu nhẹ bẫng là thiếu nước; ngâm cả chậu vào xô nước 15–20 phút cho đất hút đều rồi để ráo. Thân vươn dài, khoảng cách giữa các lá giãn ra, lá mới nhỏ và nhạt màu là thiếu sáng; dời cây lại gần cửa sổ dần dần trong vòng một tuần.
Chóp lá cháy nâu thường do không khí khô, nước máy nhiều clo hoặc phân bón dư. Để nước máy trong xô qua đêm trước khi tưới, cứ vài tháng tưới xả thật nhiều nước cho trôi muối khoáng, và cắt chóp cháy theo hình dáng tự nhiên của lá. Những đốm trắng li ti hay mạng tơ mảnh dưới mặt lá là dấu hiệu nhện đỏ hoặc rệp sáp, cần lau lá và xử lý sớm.
Câu hỏi thường gặp
Để cây xanh trong phòng ngủ ban đêm có hại không?
Ban đêm cây hô hấp và thải ra một lượng khí CO2 rất nhỏ, không đáng kể so với một người ngủ trong phòng. Vài chậu cây nhỏ trong phòng ngủ thông thoáng không gây hại. Điều đáng lưu ý hơn là đất ẩm lâu ngày có thể sinh nấm mốc, nên tránh để quá nhiều chậu trong phòng kín.
Cây trong nhà có thật sự lọc được không khí không?
Thí nghiệm trong buồng kín cho thấy cây hấp thụ được một số chất, nhưng trong một căn phòng thật, số cây cần để tạo khác biệt rõ là rất lớn. Thông gió, hút bụi và máy lọc không khí hiệu quả hơn nhiều. Cây trong nhà nên được chọn vì đẹp, dễ chịu, không nên coi là thiết bị lọc khí.
Trồng cây thuỷ sinh trong lọ nước cần thay nước bao lâu?
Với trầu bà, phát tài, cỏ lan chi trồng trong lọ nước, thay nước khoảng 7–10 ngày một lần, rửa sạch lớp nhớt trên rễ và thành lọ. Dùng lọ thuỷ tinh màu tối hoặc che bớt ánh sáng giúp hạn chế rêu. Có thể nhỏ vài giọt phân bón thuỷ sinh mỗi tháng một lần.
Lưỡi hổ bị nhũn gốc có cứu được không?
Nhũn gốc thường do úng nước. Nhấc cây ra, cắt bỏ toàn bộ phần nhũn và rễ thối, để vết cắt khô 2–3 ngày rồi trồng lại vào đất khô thoáng có nhiều sỏi, chưa tưới ngay trong một tuần. Nếu cả gốc đã thối, cắt những lá còn khoẻ thành đoạn 8–10 cm để giâm lại.
Cây kim tiền bị vàng lá phải làm sao?
Kim tiền vàng lá phần nhiều do tưới quá thường xuyên khiến củ và rễ úng. Ngưng tưới cho đến khi đất khô gần hết chậu, cắt bỏ cành vàng sát gốc, kiểm tra củ nếu thấy mềm thì cắt phần hỏng. Đặt cây chỗ sáng hơn một chút, sau vài tuần cây sẽ ra cành non từ củ.
Nên mua cây trong nhà loại trồng đất hay trồng trong giá thể?
Cây bán ở chợ hoa nhiều khi trồng trong giá thể giữ ẩm của nhà vườn hoặc bầu nilon nhồi chặt. Mua về để cây quen chỗ một hai tuần rồi thay sang đất thoát nước tốt và chậu có lỗ, gỡ bớt bầu cũ quanh rễ. Làm vậy giúp tránh úng khi đặt trong nhà ít nắng.
