Công bố sản phẩm là việc tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu tuyên bố với cơ quan quản lý và người mua rằng sản phẩm của mình đạt các chỉ tiêu an toàn, chất lượng nhất định, trước khi đưa ra thị trường. Với thực phẩm, phần lớn sản phẩm bao gói sẵn chỉ cần tự công bố; một số nhóm nhạy cảm như thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố và chờ cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Mỹ phẩm có thủ tục riêng gọi là công bố sản phẩm mỹ phẩm.
Người hay vướng nhất là người làm hàng tự chế biến bán online: mứt, bánh quy, nước ép, ruốc, hạt dinh dưỡng đóng hũ. Hễ đã đóng gói sẵn để giao đi xa, bán qua sàn, hoặc gửi đại lý, sản phẩm thuộc diện phải công bố trước khi lưu hành.
Về văn bản: Nghị định 46/2026/NĐ-CP thay Nghị định 15/2018 đã bị tạm ngưng hiệu lực cho đến khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi có hiệu lực, nên thủ tục công bố thực phẩm vẫn theo Nghị định 15/2018. Đây là lĩnh vực sắp thay đổi, bạn kiểm lại với sở chuyên ngành trước khi nộp.
Tự công bố và đăng ký bản công bố khác nhau thế nào
Hai thủ tục khác nhau ở chỗ ai "chốt": tự công bố là doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm, đăng ký là phải chờ cơ quan nhà nước xác nhận.
| Tiêu chí | Tự công bố | Đăng ký bản công bố |
|---|---|---|
| Áp dụng cho | Thực phẩm đã chế biến bao gói sẵn, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và vật liệu bao gói tiếp xúc thực phẩm | Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi, phụ gia mới chưa có trong danh mục |
| Ai quyết định | Doanh nghiệp, hộ kinh doanh tự công bố và tự chịu trách nhiệm | Cơ quan nhà nước thẩm định và cấp giấy tiếp nhận |
| Nơi nộp | Công khai trên phương tiện thông tin hoặc trang của mình, đồng thời nộp một bản đến cơ quan được giao ở tỉnh hoặc hệ thống trực tuyến | Bộ Y tế (với thực phẩm bảo vệ sức khoẻ và nhóm đặc biệt) hoặc cơ quan được phân cấp ở tỉnh |
| Thời gian | Được sản xuất, kinh doanh ngay sau khi tự công bố | Khoảng 7 ngày làm việc với nhóm thông thường, 21 ngày làm việc với thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, tính từ khi hồ sơ hợp lệ |
| Điều kiện kèm | Phiếu kiểm nghiệm còn hạn | Phiếu kiểm nghiệm, bằng chứng khoa học về công dụng, giấy chứng nhận GMP với thực phẩm bảo vệ sức khoẻ |
Một số sản phẩm được miễn công bố, như nguyên liệu sản xuất nhập khẩu chỉ dùng cho chính cơ sở mình, hoặc sản phẩm chưa bao gói bán trực tiếp cho người tiêu dùng. Sản phẩm thuộc diện miễn vẫn phải bảo đảm an toàn và ghi nhãn đúng khi đóng gói.
Hồ sơ tự công bố gồm những gì
Với thực phẩm bao gói sẵn thông thường, quy trình tự công bố đi theo các bước:
- Xác định chỉ tiêu phải kiểm: chỉ tiêu an toàn theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của nhóm sản phẩm, hoặc theo quy định của Bộ Y tế về giới hạn vi sinh, kim loại nặng, độc tố vi nấm nếu chưa có quy chuẩn riêng. Thêm các chỉ tiêu chất lượng chính bạn muốn ghi trên nhãn, như hàm lượng đường, đạm.
- Gửi mẫu đến phòng thử nghiệm được chỉ định hoặc được công nhận đạt ISO/IEC 17025 để lấy phiếu kết quả kiểm nghiệm. Phiếu phải còn trong thời hạn 12 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ.
- Điền bản tự công bố sản phẩm theo mẫu: tên sản phẩm, thành phần, chỉ tiêu an toàn, thời hạn sử dụng, quy cách bao gói, chất liệu bao bì, quy trình sản xuất tóm tắt, nội dung nhãn dự kiến.
- Công khai bản tự công bố trên phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin của cơ sở, hoặc niêm yết tại trụ sở, và nộp một bản đến cơ quan được giao tiếp nhận ở tỉnh (hoặc qua hệ thống trực tuyến nếu đã có).
- Lưu hồ sơ tại cơ sở: bản tự công bố, phiếu kiểm nghiệm, chứng từ nguồn nguyên liệu, để xuất trình khi bị kiểm tra hậu kiểm.
Khi đổi công thức, đổi thành phần, đổi chất liệu bao bì hoặc đổi tên sản phẩm, phải tự công bố lại. Thay đổi nhỏ về tên tổ chức, địa chỉ mà không đổi sản phẩm thì thông báo bằng văn bản là đủ, không phải làm lại từ đầu.
Đăng ký bản công bố: dành cho nhóm sản phẩm nhạy cảm
Nhóm phải đăng ký là những sản phẩm người dùng dễ nhầm với thuốc hoặc dùng cho đối tượng nhạy cảm. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ (tên gọi chính thức của thứ thường được gọi là thực phẩm chức năng dạng viên, dạng gói) phải nộp hồ sơ đăng ký tới Bộ Y tế, kèm phiếu kiểm nghiệm, bằng chứng khoa học chứng minh công dụng ghi trên nhãn, và giấy chứng nhận cơ sở sản xuất đạt thực hành sản xuất tốt (GMP). Đây là lý do một sản phẩm viên uống không thể làm thủ công tại nhà rồi bán hợp pháp.
Hồ sơ hợp lệ thì trong thời hạn quy định, cơ quan tiếp nhận cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố; hồ sơ thiếu sẽ có văn bản yêu cầu bổ sung, và nếu không bổ sung trong thời hạn thì hồ sơ bị huỷ. Phần lớn chậm trễ đến từ phiếu kiểm nghiệm thiếu chỉ tiêu, công dụng ghi quá mức bằng chứng, hoặc nhãn dự kiến có từ ngữ gợi ý chữa bệnh.
Thực phẩm bổ sung (thực phẩm thông thường được bổ sung vi chất như sữa bổ sung canxi, nước uống bổ sung vitamin) nhìn chung thuộc diện tự công bố, nhưng phải đáp ứng giới hạn hàm lượng vi chất và không được quảng cáo như thuốc.
Mỹ phẩm: thủ tục riêng, không theo khung thực phẩm
Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm. Mỗi sản phẩm mỹ phẩm phải có số tiếp nhận phiếu công bố trước khi đưa ra thị trường. Mỹ phẩm sản xuất trong nước nộp ở Sở Y tế nơi đặt nhà máy; mỹ phẩm nhập khẩu nộp ở Cục Quản lý Dược thuộc Bộ Y tế.
Điều kiện sản xuất. Cơ sở sản xuất mỹ phẩm phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, đáp ứng nguyên tắc thực hành tốt sản xuất mỹ phẩm theo hướng dẫn ASEAN. Bạn có ý tưởng sản phẩm mà không có xưởng thì thuê nhà máy đạt chuẩn gia công, rồi đứng tên chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường.
Hồ sơ thông tin sản phẩm. Ngoài phiếu công bố, tổ chức chịu trách nhiệm phải lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (thường gọi là PIF) gồm công thức, dữ liệu an toàn, quy trình sản xuất, để xuất trình khi bị kiểm tra.
Hiệu lực. Số tiếp nhận phiếu công bố có hiệu lực năm năm; hết hạn muốn tiếp tục bán thì công bố lại trước khi hết hạn.
Xà phòng, son, dầu gội tự làm. Dù làm thủ công số lượng nhỏ, đã bán ra thị trường là thuộc phạm vi mỹ phẩm. Bán khi chưa có số công bố là vi phạm, và sàn thương mại điện tử thường yêu cầu số này khi đăng sản phẩm trong ngành hàng làm đẹp.
Hàng tự làm bán online: khi nào phải công bố
Ranh giới thực tế nằm ở chữ "bao gói sẵn". Bánh làm theo đơn, giao trong ngày, không đóng hộp in sẵn, gần với hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống hơn; còn bánh quy đóng túi zip dán nhãn, mứt đóng hũ có hạn dùng ba tháng, nước ép đóng chai giao toàn quốc là thực phẩm bao gói sẵn và phải tự công bố.
Trình tự hợp lý cho người làm nhỏ: đăng ký hộ kinh doanh có ngành sản xuất thực phẩm; bảo đảm điều kiện cơ sở (giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc thuộc diện nhỏ lẻ theo tiêu chí tỉnh); gửi mẫu kiểm nghiệm từng sản phẩm; tự công bố; in nhãn theo đúng nội dung đã công bố. Mỗi hương vị khác thành phần là một sản phẩm riêng cần kiểm nghiệm và công bố riêng, nên lúc đầu nên giữ danh mục gọn vài sản phẩm chủ lực.
Nước ép tươi đóng chai là nhóm rủi ro: không thanh trùng thì hạn dùng chỉ tính bằng ngày, vi sinh dễ vượt ngưỡng. Muốn bán xa phải có quy trình thanh trùng và kiểm nghiệm vi sinh theo đúng hạn dùng ghi trên chai, đừng ghi hạn dài hơn kết quả thử.
Sai lầm hay gặp khi công bố sản phẩm
- Dùng một phiếu kiểm nghiệm cho nhiều sản phẩm khác công thức, hoặc phiếu đã quá 12 tháng.
- Nhãn in khác bản công bố: thành phần đổi, khối lượng đổi, thêm câu công dụng không có trong hồ sơ.
- Ghi công dụng chữa bệnh ("giảm tiểu đường", "trị mất ngủ") lên thực phẩm thông thường hoặc thực phẩm bổ sung. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ cũng phải ghi câu "không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh".
- Nhờ doanh nghiệp khác đứng tên công bố hộ trong khi mình tự sản xuất ở nhà: khi có sự cố, người đứng tên và người sản xuất đều chịu trách nhiệm, và cơ sở sản xuất thực tế không đạt điều kiện.
- Tưởng có số công bố là được quảng cáo thoải mái. Quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khoẻ cần xác nhận nội dung quảng cáo riêng.
- Quên rằng công bố chỉ là bước vào thị trường: sau đó cơ quan quản lý hậu kiểm, lấy mẫu trên thị trường; mẫu không đạt như đã công bố thì bị xử phạt và thu hồi.
Nếu thấy hồ sơ phức tạp, có thể thuê đơn vị dịch vụ, nhưng hãy tự đọc bản công bố trước khi ký: bạn là người chịu trách nhiệm pháp lý, không phải bên làm dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Tự công bố sản phẩm mất bao lâu?
Phần lâu nhất là kiểm nghiệm mẫu, thường từ vài ngày đến hai tuần tuỳ chỉ tiêu và phòng thử nghiệm. Sau khi có phiếu, bạn hoàn thiện bản tự công bố, công khai và nộp cho cơ quan tiếp nhận là có thể bán ngay, không phải chờ giấy phép.
Chi phí công bố một sản phẩm thực phẩm khoảng bao nhiêu?
Chi phí chủ yếu là phí kiểm nghiệm, phụ thuộc số chỉ tiêu và phòng thử nghiệm, cộng phí dịch vụ nếu thuê làm hồ sơ. Đăng ký bản công bố có thêm phí thẩm định theo biểu phí của Bộ Tài chính. Nên xin báo giá chỉ tiêu cụ thể từ hai ba phòng thử nghiệm để so.
Hàng nhập khẩu về bán có phải công bố không?
Có. Thực phẩm bao gói sẵn nhập khẩu để bán phải được tổ chức nhập khẩu tự công bố hoặc đăng ký bản công bố tuỳ nhóm, đồng thời qua kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi thông quan theo phương thức áp dụng cho lô hàng đó.
Bán trên sàn thương mại điện tử có bị hỏi số công bố không?
Nhiều sàn yêu cầu người bán cung cấp hồ sơ công bố hoặc giấy tờ chứng minh nguồn gốc khi đăng sản phẩm thực phẩm, mỹ phẩm, đặc biệt ở ngành hàng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ. Sản phẩm thiếu giấy tờ có thể bị gỡ hoặc khoá gian hàng khi có báo cáo vi phạm.
Công bố sản phẩm có thời hạn không?
Bản tự công bố thực phẩm không ghi thời hạn, nhưng phải làm lại khi sản phẩm thay đổi, và phiếu kiểm nghiệm làm căn cứ chỉ có giá trị 12 tháng tại thời điểm nộp. Phiếu công bố mỹ phẩm có hiệu lực năm năm.
Quy định công bố sắp đổi thì có nên chờ không?
Không nên chờ nếu bạn đã sẵn sàng bán, vì sản phẩm chưa công bố bị coi là vi phạm ngay từ khi lưu hành. Khi quy định mới có hiệu lực, thường có thời gian chuyển tiếp để cơ sở điều chỉnh hồ sơ.
